Qalbdagi shaytoniy kechinmalar
Qalbga kelgan vasvasalar va ularning hukmi haqida Aliy Qoriy rohmatullohi alayhning “Mishkatul masobih” kitobiga yozgan “Mirqotul mafotih” asaridan ba’zi hadislar va ularning sharhlarini keltiramiz.
Qalbga keladigan fikrlar agar yomon, razil narsalarga undasa, u vasvasa bo‘ladi. Agar yaxshilikka undasa u ilhom bo‘ladi. Yuqoridagi kitobning birinchi faslida kelgan hadis:
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rosululloh sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh taolo ummatimdan qalblari vasvasa qiladigan narsalarni avf etdi, modomiki, uni amalga oshirmasa yoki gapirmasa.
Hadisdagi modomiki uni qilmasa yoki gapirmasa degani qalbidagi vasvasa qilinadigan narsa bo‘lsayu uni amalga oshirmasa masalan, nohaq odam o‘ldirish, zino, o‘g‘irlik va shunga o‘xshashlarni qalbga olib kelsa, lekin uni qilmasa. Modomiki, gapirmasa degani u vasvasa til orqali amalga oshiriladigan ishlar, haqorat, kufrga olib boruvchi so‘zlar bo‘lsayu uni aytmasa degan ma’nodadir. Buxoriyning sahih kitoblari sharhi bo‘lgan “Ravza” kitobining muallifi aytadiki, agar u qalbda o‘rnashsa, bu sababidan hisob kitob qilinadi. Yuqoridagi hadis esa, o‘sha vasvasa qaror topmasa, shak-shubhasiz avf qilinadi degan ma’noga yo‘yamiz. Chunki o‘rnashmagan turli xil fikrlardan qutilish bandani toqatidagi narsa emasdir.
Yana bir hadisda qalbdagi vasvasalar o‘ta xatarli bo‘lsachi degan savolga javob beradi:
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rosululloh sollallohu alayhi vasallamning sahobalaridan bir nechalari Nabiy sollallohu alayhi vasallamning oldilariga kelib so‘radilar, biz qalbimizda shunday narsalarni topdikki uni gapirishni katta narsa deb hisoblaymiz. U zot shunday narsa topayapsilarmi? – dedi. Ular: “Ha”, deyishdi. Shunda u zot ana o‘sha ochiq oydin iymondir, deb marhamat qildilar.
Qalbimizga turli narsalar kelib qoladi degan jumlani Aliy Qori rohimahulloh xunuk narsalar, masalan: Allohni kim yaratdi, uning ko‘rinishi qanaqa va shunga o‘xshash yomon so‘zlar deb sharhlaydi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning oxirida ana shu ochiq oydin iymondir deganlarini, insonning qalbi Allohni biror narsaga o‘xshatishdan va ba’zi kufrga olib borib qo‘yadigan darajada inkor qilishdan xoli ekanini bildiradi. Chunki kofir inson Allohni yaratgan maxluqotlariga doimiy o‘xshatib yuradi va chiroyli sanaydi. Endi kim uni yomon deb, Allohga loyiq emasligini bilib, xunuk sanasa ana o‘sha haqiqiy mo‘mindir. Biror shubha qanchalik kuchli bo‘lsa ham uni tebrata olmaydi. Ba’zi ulamolar nazdida buning ma’nosi vasvasa bu iymonning belgisidir chunki o‘g‘ri hech qachon bo‘m-bo‘sh uyga kirmaydi, deganlar.
Keyingi hadisda shunga o‘xshash vasvasani ko‘rinishlarini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytib, undan xalos bo‘lish yo‘llarini ham bayon qilib berganlar.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi, Rosululloh sollallohu alayhi vasallam Shayton biringizga keladi va buni kim yaratdi, buni kim yaratdi deydi oxiri Robbingni kim yaratdi, deydi. Kimga shu narsa yetsa, shaytondan panoh so‘rasin va to‘xtasin.
Sharh: Iblis yoki uning inson va jinlardan bo‘lgan yordamchilari odam farzandini chalkashtirish uchun vasvasa qiladi. Osmonni kim yaratdi, yerni kim yaratdi, deydi. Maqsadi adashtirish, kufrga tushirish bo‘ladi, shu zaylda savol beraveradi, oxiri Robbing hamma narsani yaratgan zot bo‘lsa, uning o‘zini kim yaratgan, deydi. Kimga shu narsa yetsa, Alloh taolodan shaytonni ketkazish uchun panoh so‘rasin. Qur’oni karimda shayton ixlosli bandalaringni adashtira olmayman degan. Hadisi shariflarda ham keladi “Yaxshilik qilishga ham yomonlikdan qaytishga ham biror kuch quvvat yo‘q faqat Allohning yordami bilangina bordir”. Bandaga xojasidan panoh so‘rashi vojib bo‘ladi. Shunda tili bilan اعوذ بالله من الشيطان الرجيم (A’uzu billahi minash shaytonir rojiym)ni aytadi, ya’ni quvilgan shaytonni yomonligidan Allohdan panoh so‘raydi. Chunki Alloh taolo o‘z lutfi ilohiysi bilan uni zaif ham xor ham qildirib qo‘ymaydi. Shu sababli shayton eshik oldida ochilishini kutib turgan, qachon ochilsa kirmoqchi bo‘ladigan itga o‘xshatiladi. Shayton ham qalb zikridan, Allohdan panoh so‘ramasdan g‘ofil bo‘lishini kutib turadi. Hadisni oxirida “to‘xtasin” degani bu qalbiga kelgan narsalar haqida fikrlashni tark qilsin va boshqa narsa bilan mashg‘ul bo‘lsin ma’nosidadir.
Ibrohim TЕMIROV
Toshkent islom instituti talabasi
“Uthaym” gazetasi: Madaniy merosni asrash Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim yo‘nalishiga aylangan
Shri-Lankaning “Uthaym” nashrida O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, uni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga bezavol yetkazish borasida amalga oshirilayotgan ishlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Materialda Yangi O‘zbekistonda milliy qadriyatlarni tiklash, madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, ilm-fan va ma’rifatni rivojlantirishga qaratilgan islohotlar yuksak baholangan.
Ta’kidlanganidek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy sohani tubdan takomillashtirish, xalqning ko‘p asrlik boy ilmiy-madaniy merosini o‘rganish hamda uni jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi.
Mamlakatda tarixiy obidalarni restavratsiya qilish, muzeylar va arxivlar faoliyatini modernizatsiya qilish, qo‘lyozmalarni asrab-avaylash va raqamlashtirish, milliy madaniy merosni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirilayotgani qayd etilgan.
Maqolada Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan Uchinchi Renessans g‘oyasi mamlakat taraqqiyotining muhim strategik yo‘nalishi sifatida alohida e’tirof etilgan. Muallif fikricha, mazkur g‘oya nafaqat tarixiy merosni asrab-avaylash, balki ilm-fan, ta’lim, madaniyat va innovatsiyalarni uyg‘un rivojlantirish orqali mamlakatning intellektual va ma’naviy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.
Uchinchi Renessans konsepsiyasi O‘zbekistonning buyuk ilmiy an’analarini qayta tiklash, yosh avlodni bilimli va vatanparvar etib tarbiyalash hamda mamlakatning xalqaro nufuzini yanada mustahkamlashga qaratilgan umummilliy dastur sifatida baholanmoqda.
Gazetaning yozishicha, O‘zbekistonda kechayotgan o‘zgarishlar faqat madaniy sohadagi islohotlar bilan cheklanmaydi. Ular mamlakatning ilmiy, ma’naviy va intellektual taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan uzoq muddatli strategiyaning ajralmas qismi hisoblanadi. Ilmiy muassasalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, tarixiy manbalarni tadqiq etish, madaniy merosni muhofaza qilish va zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish kabi yo‘nalishlar yagona maqsad — Yangi O‘zbekistonning mustahkam ma’naviy poydevorini yaratishga xizmat qilayotgani alohida qayd etilgan.
Maqolada Toshkent shahrida barpo etilgan O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyatiga keng o‘rin ajratilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi va g‘oyasi asosida barpo etilgan mazkur betakror majmua O‘zbekistonning madaniy va ilmiy siyosatidagi eng muhim istiqbolli loyihalardan biri bo‘ldi. Markazda VII asrga oid noyob Usmon Mus'hafi saqlanayotgani uning tarixiy ahamiyatini yanada oshiradi.
Shu bilan birga, bu yerda qo‘lyozmalarni ilmiy o‘rganish, restavratsiya qilish, arxiv materiallarini tizimlashtirish va zamonaviy texnologiyalar asosida raqamlashtirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratilgan.
Gazetada O‘zbekistonning YUNЕSKO va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan madaniy merosni muhofaza qilish sohasidagi hamkorligi, tarixiy obidalarni asrab-avaylash, ularni xalqaro turizm va ilmiy tadqiqotlar bilan uyg‘un rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari haqida so‘z yuritilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
