Ramazon sabr oyidir
Hijriy oylar milodiy sana oylariga nisbatan har o‘n ikki kun farqi bilan aylanib turadi. Shuning uchun Ramazon oyi fasllarning turli vaqtiga to‘g‘ri kelib qoladi.
Ramazon oyining eng issiq yoz faslining eng uzun kun hamda eng qisqa tunlar orasida kelishi ham musulmonlarning sabr va taqvosiga berilgan bir sinovidir. Chunki kunning eng qisqa va tunning eng uzun vaqti bo‘lgan salqin hamda oson kunlarda ham Ramazonning kelishi, kimning nimaga va qancha taqvoga ega sabr sohibi ekanining namoyon etadi. Demak, yillarning aylanishi bilan har Ramazonda ozmi - ko‘pmi sabr imtihoni topshiramiz. Oxiratda bu bahoimizning mukofoti “Sabrning mukofoti – jannatdur” xadisiga muvofiq ajrga ega bo‘lamiz, inshoalloh.
Rasululloh (sallollohu alayhi va sallam): “Agar banda Ramazonda Allohga yana hurmat hosil qilmoqchi bo‘lib biror nafl ibodat yoki xayrli amalni bajarsa, go‘yo Ramazondan boshqa oyda bir farzni bajargandek bo‘ladi. Va kimki Ramazonda bir farzni ado qilsa, go‘yo Ramazon savobiga ega bo‘libdi”, - deganlar.
Masalan zakotni Ramazon oyida berish kerak degan ko‘rsatma yo‘q, ammo u (Zakot) Ramazonda ado etilsa, boshqa oylarda ado etilgan yetmishta farzning savobiga erishishga qiziqtirilmoqda. Bu esa Ramazoni sharifning barakotli oy ekanini bildiradi.
Musulmonlar bu oyda masjidlarga chiqib, taroveh namozlarida qatnashib, sabr bilan xatmi Qur’onlarga some’ bo‘lib savoblardan baxramand bo‘lishadi. Kimlardir qalbidagi ginalardan forig‘ bo‘lib, o‘zi uchun pokiza hayot sahifasini ocha oladi. Yana kimdir saxovat va silai rahmni kuchaytirib bu muborak oy ro‘zasini astoydil ado etadi.
Bu oy bizlarga nafsimizni tarbiya qilishda yaqindan yordam beradi. Barchamiz ro‘za tutish orqali nafsni tiyib, sabr qilishni o‘rganamiz, muhtojlarga mehr-shafqat ko‘rsatishga intilamiz. Barcha payg‘ambarlar nafs tarbiyasida aynan ro‘za tutishni tavsiya etishgan. Agarda inson mana shu ibodat mashaqqatiga sabrli bo‘lsa, uni muhabbat bilan ado etsa, ushbu kunlarda ko‘proq ehson (sadaqa)lar qilsa, oxirat qiyinchiliklaridan qutiladi.
Ramazonning fazilati haqida Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): “Ummatlarim har qaysi oyda qilgan bir yaxshi, solih amali uchun bir savob oladi. Ammo Ramazonda esa Alloh biri uchun undan to yetti yuzgacha va undan ziyoda qilib beradi”, deganlar. Ramazon mo‘minlarning rizqlarini ziyoda etadigan oydir. Kim bu muborak oyda bir ro‘zadorni iftor yoki saharlik qildirsa, bir qul ozod qilganning savobini topadi va gunohlari mag‘firat qilinadi. Shuning uchun bo‘lsa kerak, mulkdor kishilar shu oyda o‘z zakotlarini berishga, saxovatpeshalar esa dengiz kabi toshib, mehr-e’tiborga intiq kishilarga mehr-muruvvat, xayru saxovat ko‘rsatishga oshiqishadi.
عَنْ أَبِى هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِىَّ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصِّيَامُ جُنَّةٌ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ صَائِمًا فَلاَ يَرْفُثْ وَلاَ يَجْهَلْ فَإِنِ امْرُؤٌ قَاتَلَهُ أَوْ شَاتَمَهُ فَلْيَقُلْ إِنِّى صَائِمٌ إِنِّى صَائِمٌ. رَوَاهُ اَبُو دَاودَ
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy (sollallohu alayhi va sallam): “Ro‘za qalqondir. Qachon birortangiz ro‘zador bo‘lsa yomon gap gapirmasin, johillik qilmasin. Agar biror kishi u bilan urushsa yo uni haqorat qilsa: “Men ro‘zadorman, men ro‘zadorman”, desin”, dedilar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
Hadisi sharifdagi “qalqon” deya tarjima qilingan “junnatun” kalimasi lug‘atda “to‘suvchi”, “himoya etuvchi” kabi ma’nolarni anglatadi. Shunga ko‘ra, ulamolar ushbu kalimadan qanday ma’no ko‘zlangani haqida quyidagilarni aytishgan:
- Ro‘za, gunoh ma’siyatlardan himoya qiluvchidir. Chunki u tufayli ro‘zador tanasidagi shayton yuradigan yo‘llar bo‘lgan taom va qon yo‘llari torayadi. Ana shu e’tibordan ro‘za uni gunohlardan himoya qiluvchi bo‘ladi.
- Ro‘za, do‘zaxdan to‘suvchidir. Chunki imon va savob umidida tutilgan ro‘za ro‘zadorning oldingi gunohlari mag‘firat qilinishiga sabab bo‘ladi. Ana shu e’tibordan u do‘zaxdan to‘suvchi bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) so‘zlarining davomida ro‘zadorga “yomon gap gapirmasin”, deya amr etganlar. Ya’ni, birovni haqoratlash, birov ustidan kulish, la’nat aytish va fahsh gaplarni gapirish kabi shariat man qilgan gaplardan qaytarganlar. Demak, ro‘zador kishi halim bo‘lishi, o‘zgalar bilan urishib tortishmasligi, jahli chiqqan vaqtda ham o‘zini qo‘lga ola bilishi ro‘zaning odobidir.
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) ro‘zadorning yana bir sifatini ta’kidlab “johillik qilmasin”, deganlar. Ya’ni, ro‘zador shariatda man qilingan noto‘g‘ri so‘zlarni gapirmasin va xato ishlar qilmasin. Shunga ko‘ra, ro‘zador kishini birov urishib haqorat qilgan taqdirda ham: “men ro‘zadorman, men ro‘zadorman” deyishi va uning haqoratiga “javob” qaytarishdan o‘zini tiyib sabrli bo‘lishi lozim.
Abduvohid O‘ROZOV,
«Movarounnahr» nashriyoti maxsus muxbiri, “Koh ota Buzruk” jome masjidi imom noibi
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
