Ramazon oyi oylarning sultoni, muborakli, ulug‘ oy bo‘lib, bu oy sababidan bandalarga juda ko‘plab yaxshiliklar beriladi. Bu oy insonlar savoblarini ko‘paytirib va gunohlaridan poklanib olishga katta imkoniyatdir. Ramazon oyi nafsni tarbiyalash oyi bo‘lib, inson bu oyda nafsini jilovlab olishi va taqvo hosil qilishi boshqa oylarga nisbatan qulayroq va osonroq bo‘ladi. Chunki, bu oyda jannat eshiklari ochilib, do‘zax eshiklari yopiladi. Shuningdek, bu oyda insonning eng katta dushmani bo‘lmish shaytonlar kishanlanadi. Inson o‘zini turli gunohlarga vasvasa qiladigan shaytonlarning yomonligidan omonda bo‘ladi. Shuningdek, bu oyda bundan boshqa fazilatlar ham bo‘lib, bularning barchasi musulmon kishining gunohlari to‘kilib, savoblarining ko‘payishiga sababchi bo‘ladi. Bu haqida hadisi sharifda shunday deyilgan:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: لَمَّا حَضَرَ رَمَضَانُ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قَدْ جَاءَكُمْ رَمَضَانُ شَهْرٌ مُبَارَكٌ، افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ صِيَامَهُ، تُفْتَحُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ وَيُغْلَقُ فِيهِ أَبْوَابُ الْجَحِيمِ وَتُغَلُّ فِيهِ الشَّيَاطِينُ، فِيهِ لَيْلَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر،ٍ مَنْ حُرِمَ خَيْرَهَا قَدْ حُرِمَ. رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: U kishi aytdi:

“Ramazon (oyi) kelgach, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Darhaqiqat, sizlarga Ramazon, muborak oy keldi. Alloh sizlarga uning ro‘zasini farz qildi. Unda jannat eshiklari ochiladi va unda jahannam eshiklari yopiladi. Unda shaytonlar kishanlanadi. Unda ming oydan yaxshiroq kecha bor. Kim u kechaning yaxshiligidan mahrum qilinsa, batahqih mahrum qilinibdi”, dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.

Bu hadisda quyidagi fazilatlar sanab o‘tildi:

1. Ramazon oyi muborakli oydir. Chunki, bu oyda Alloh taoloning bandalariga rahmati, mag‘firat keng bo‘ladi. Bu oyda qilingan nafl amallarning savobi boshqa oydagi farz amallar savobiga teng bo‘ladi. Bu oydagi farz amallarining savobi boshqa oydagi farz amallaridan yetmish barobar ortiqroq bo‘ladi. Mana shu barokotlar sababli inson bu oyda ko‘proq ibodat qilishga harakat qiladi va natijada, uning Allohga bo‘lgan taqvosi ziyoda bo‘ladi.
2. Bu oyda Alloh taolo ro‘za tutishni farz qildi. Inson bu oyda ro‘za tutar ekan, bu asnoda nafsini sabrga o‘rgatadi. Kunduzlari yeyish, ichish va ayoliga jimo’ qilishga sabr qilsa, kechalari esa, tunlarni ibodat bilan o‘tkazib, bedorlikka sabr qiladi, bularning barchasiga sabr qilish Allohga bo‘lgan taqvo emasmi?
3. Bu oyda jannat eshiklari ochiladi. Ya’ni, Alloh taoloning rahmati yog‘iladi va rahmat farishtalari nozil bo‘ladi. Bu oyda ro‘za tutib va tunlarda ibodat qilgan kishilarning jannatga kirishi ko‘p bo‘ladi. Shunga ko‘ra, inson ibodatlarini ko‘paytiradi va jannatga intiladi. Ibodatlarning ko‘payishi esa, insonning Allohga bo‘lgan taqvosini ziyoda qilib boraveradi.
4. Ramazon oyida jahannam eshiklari yopiladi. Bu ulug‘ oy hurmatidan jahannam eshiklari yopiladi. Ya’ni, jahannamga kiritish ortga suriladi. Bu ham bir imkoniyat bo‘lib, gunohlarga tavba qilib, savoblarni ko‘paytirib olish kerak bo‘ladi.
5. Bu oyda shaytonlar kishanlanadi. Shaytonlarning zanjirband qilinishi juda ham ulug‘ narsadir. Chunki, inson qiladigan har bir gunoh ishning ortida shaytonning vasvasasi bor. Shayton kishanlansa, inson vasvasa qiluvchidan omonda bo‘ladi. Bu esa, Alloh taolo tomonidan insoniyatga berilgan katta imkoniyat bo‘lib, shu imkoniyatdan foydalanib, Allohga bo‘lgan taqvosini ziyoda qilib olishga intilishi lozim bo‘ladi.
6. Bu oyda mingta oydan yaxshiroq bir kecha bor. Ramazon oyining xususiyatlaridan yana biri, bu oyda “Qadr kechasi”ning borligidir. Bu kecha sababli insonning barcha gunohlari mag‘firat qilinadi. Bu haqida hadisi sharifda shunday deyilgan:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ  صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : « مَنْ قَامَ لَيْلَةَ القَدْرِ إيمَاناً وَاحْتِسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ » . مُتَّفَقٌ عَلَيْهِِ .

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi:

“Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Kim Qadr kechasida iymon keltirgan va savob umid qilgan holda qoim bo‘lsa, uning o‘tgan gunohlari mag‘firat qilinadi”, dedilar”. Muttafaqun alayh.

Demak, yuqoridagi sanab o‘tilgan fazilatlar sababidan inson bu amallarga intiladi va o‘zini yaxshigina tarbiya qiladi. Natijada, u o‘z nafsini yengadi va unda Allohga bo‘lgan taqvosi kuchayadi.

Shuningdek, bu oyda inson ro‘za tutish va kechalarda ibodatlar bilan qoim bo‘lish bilan birga turli xil gunoh ishlarni qilishdan o‘zini saqlash ham kerak. Bu haqida hadisi sharifda shunday deyilgan:

عَنِ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: إِنَّ الصِّيَامَ جُنَّةٌ فَإِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ صَائِمًا فَلَا يَرْفُثْ وَلَا يَجْهَلْ فَإِنْ امْرُؤٌ شَاتَمَهُ أَوْ قَاتَلَهُ فَلْيَقُلْ: إِنِّي صَائِمٌ. رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: U kishi aytdi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ro‘za to‘siqdir. Sizlardan biringiz ro‘zador bo‘lsa, behayo so‘zlarni gapirmasin va johillik ham qilmasin. Agar biror kishi u bilan so‘kishmoqchi yoki urishmoqchi bo‘lsa: “Men ro‘zadorman”, deb aytsin”, dedilar”. Ahmad rivoyat qilgan.

Yana bir boshqa hadisda shunday deyilgan:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: مَنْ لَمْ يَدَعْ قَوْلَ الزُّورِ وَالْعَمَلَ بِهِ فَلَيْسَ لِلَّهِ حَاجَةٌ فِي أَنْ يَدَعَ طَعَامَهُ وَشَرَابَهُ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ .

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: U kishi aytdi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Kim yolg‘on so‘zni va unga amal qilishni tark qilmasa, taomi va sharobini tark qilishida Alloh uchun hojat yo‘qdir”, dedilar”. Buxoriy rivoyat qilgan.

Demak, ro‘za tutadigan kishi, yolg‘on, g‘iyobat, tuhmat va behayo gaplarni gapirishdan va birovlarga ozor berishdan saqlanishi lozim bo‘larkan. Aks holda uning ro‘za tutishi va kechalarda qoim bo‘lishidan unga manfaat bo‘lmaydi. Bu haqida hadisi sharifda shunday deyilgan:

عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كَمْ مِنْ صَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَكَمْ مِنْ قَائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيَامِهِ إِلَّا السَّهَرُ.رَوَاهُ أَحْمَدُ

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: U kishi aytdi:

“Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Qanchadan qancha ro‘zador borki, u uchun ro‘zasidan faqatgina ochlik bo‘ladi va qanchadan qancha tunda qoim bo‘luvchi borki, u uchun uning qiyomidan faqatgina bedorlik bo‘ladi xolos”, dedilar”. Ahmad rivoyat qilgan.

Demak, insonning tutgan ro‘zasi va tunlardagi o‘qigan taroviyh namozlari mukammal tarzda qabul bo‘lishi uchun, tili va boshqa a’zolari tomonidan sodir bo‘ladigan gunohlardan o‘zini saqlashi lozim bo‘larkan. Bu gunoh ishlarni tark qilish bilan, inson o‘z nafsini jilovlaydi va taqvosini ziyoda qiladi.

Shuningdek, Ramazon Qur’oni Karim oyi bo‘lib, bu oyda Qur’oni Karimni ko‘plab tilovat qilish sunnat amaldir. Chunki, Payg‘ambarimiz alayhissalom Ramazon oyida Jabroil alayhissalomga Qur’onni o‘qib berardilar. Bu haqida hadisi sharifda shunday deyilgan:

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ وَكَانَ أَجْوَدُ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَاهُ جِبْرِيلُ وَكَانَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام يَلْقَاهُ كُلَّ لَيْلَةٍ فِي رَمَضَانَ حَتَّى يَنْسَلِخَ يَعْرِضُ عَلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقُرْآنَ فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام كَانَ أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ. رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ .

Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: U kishi aytdi:

“Nabiy sollallohu alayhi vasallam yaxshilikda insonlarning eng saxiysi edilar. U zotning eng saxiy paytlari Ramazonda huzurlariga Jabroil alayhissalom kelgan bo‘lar edi. Jabroil alayhissalom Ramazon chiqib ketgunicha har kecha u zot bilan uchrashar edi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam unga Qur’onni o‘qib berardilar. Jabroil alayhissalom u zot bilan uchrashganda, esgan shamoldan ham saxovatli bo‘lib ketar edilar”. Buxoriy rivoyat qilgan.

Demak, bu oyda Qur’oni Karim boshqa oylarga nisbatan ko‘proq tilovat qilinadi. Qur’on qancha ko‘p o‘qilsa, insonda Alloh taologa bo‘lgan muhabbati va taqvosi ziyoda bo‘ladi. Unga sakiyna tushadi va uni rahmat farishtalari qurshab oladi.

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, Ramazon oyi Alloh taolo tomonidan bizga berilgan katta imkoniyat oyidir. Bu oyda har qancha toat-ibodat qilib, gunohlardan o‘zimizni saqlaydigan bo‘lsak, oxiratimiz uchun ulkan zaxiyraga ega bo‘lamiz. Shuningdek, nafsimizni poklab, ibodatlarda bardavom bo‘lishni odat qilib olamiz. Shunga ko‘ra, Ramazondan keyin ham shu ibodatlarda davomli bo‘lish oson bo‘ladi.

“Ko‘kaldosh” Toshkent o‘rta maxsus islom bilim yurti mudarrisi Madaminov Shokirjon.