Ro‘zadorlarga xushxabar
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam)ning ro‘za va ro‘zadorlar haqida ko‘plab go‘zal bashorat-xushxabarlar berganlar. Jumladan, Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): “Ro‘za tutgan kishining uyqusi ibodat, sukut saqlashligi Allohga tasbeh, qilgan amalining savobi orttirib beriladi va gunohi kechirilgandir”, deb marhamat qildilar.
Ramazon bu shunday muborak oyki, bu oyda ro‘za tutish ibodat, ro‘za holatda uxlash ibodat, hatto gapirmasdan jim turish ham ibodat, iftorlikda taom tanovul qilsa ham ibodatdir. Zotan, Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Bu Ramazon oyi baraka oyidir”, deb bejizga aytmadilar.
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) “Ro‘zadorning uyqusi ham ibodatdir” dedilar, ya’ni ro‘zador odam oilasining nafaqasi uchun ishlab mehnat qilsa va charchaganidan peshindan keyin yoki asrdan so‘ng biroz mizg‘ib olsa, uni Alloh taolo har bir chiqargan nafasi uchun zikr qildi, deb nomai a’moliga yozib qo‘yadi. Ro‘zadorning martabasiga qarang. Alloh taolo ro‘zador bandasini qanday aziz qilib qo‘ydi!
Shuningdek, Rasuli Akram (sollallohu alayhi va sallam): “Ro‘za tutgan kishining gapirmasligi, jim turishligi tasbehdir”, dedilar. Ya’ni, ro‘zador odam oldin har xil nomaqbul so‘zlarga o‘rgangan bo‘lsa, endi bu odatini tark etib yaxshi so‘z, bo‘lmasa jim turishi lozimligi tushuntirilmoqda. Mana shu holda Parvardigori olam u insonga sukut saqlagani uchun «“Subhanalloh” dedi», deb hisoblaydi. Hadisning davomida keladi “Ramazonda qilingan savobli ishlarning ajri orttiriladi”, deyiladi. Ya’ni, Ramazonda qilingan ibodatlari, boshqa vaqtlarda qilingan ibodatlari bilan bir xil bo‘lsa-da, ammo muborak oyda qilingan xayrli ishlarning savobi yetmish daraja ko‘tariladi. Bu juda katta mukofotdir. Ramazonda har tun 20 rakaat taroveh namozi o‘qiladi. Bu 1400 rakaat namoz o‘qilganning ajri beriladi deganidir. Hamda bu oyda sadaqalar, xayrli ishlar, zikrlar 70 marotaba ziyoda qilinadi. Shuning uchun ham insonlar zakotlarini ushbu muborak Ramazon oyida ado etadilar. Chunki Ramazon oyida qilingan har bir ezgu amalga 70 marta ko‘p savob beriladi.
Va yana hadisda ro‘zadorning sifatlari zikr etilib: “Ro‘zadorning duosi maqbuldir” deyiladi. Chunki u Alloh taolo yaxshi ko‘rgan banda bo‘lishga intilmoqda. U Parvardigori uchun kunduzi yeyish, ichish va oilaviy munosabatdan uzoqlashadi. Rabbisi uchun nafsining kuchli orzularini tark etadi. U Alloh taolo uchun fidokorlik qilganligi sababli ham Xudoi taolo uning duosini ijobat qiladi.
Hadisning oxirida Sarvari koinot (sollallohu alayhi va sallam) “Ro‘zadorning gunohlari kechiriladi”, deb marhamat qildilar. Ro‘za tutgan musulmon mag‘firat dahasida ko‘proq istig‘for aytsa, albatta, gunohlari kechiriladi. Boshqa bir hadisi sharifda quyidagilar aytilgan:
“Sizlarga Ramazon oyi keldi, barokot oyi keldi. Unda ko‘p yaxshiliklar bor. Sizlarni Alloh taolo O‘z rahmatiga g‘arq qiladi. Xatolaringizni kechirib, duolaringizni ijobat qiladi. Bu Ramazon oyida ibodat borasida qiladigan musobaqalaringizga Parvardigorlaringiz rozi holda qarab turadi. Bu ishlaringiz bilan Alloh taolo farishtalarga maqtanadi. Shuning uchun bu oyda Parvardigorlaringizga o‘zlaringizni yaxshi tomonlaringizni ko‘rsatinglar. Chunki faqat badbaxt insongina Allohning rahmatidan mahrum bo‘ladi”.
Ko‘pchiligimiz shu barakotli oy tufayli nomaqbul amallarimizni tark qilamiz. Shuningdek, bu muborak oyda ajru mukofotlari behisob ekanligiga Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning ushbu so‘zlari dalildir:
“Bandalarim farmonimni tutib, yeyish, ichish va hamma xohishdan kechdilar, shuning uchun ularning ajru savoblarini o‘zim beraman”.
Bu oyning fazilatlaridan yana biri, ro‘zador qanday inson bo‘lishidan qat’i nazar uning duosi, albatta, ijobat bo‘ladi. Chunki bu oyda ro‘zador insonga Alloh O‘z rahmat nazari bilan qaraydi va faqat U uchun tutilgan xolis ro‘zadorni duosini ijobat qiladi. bu haqda hadisi sharifda bunday deyiladi:
“Uch toifa kishining duosi rad etilmaydi. Ular: Ro‘zadorning og‘zini ochguncha qilgan duosi, odil imomning duosi va mazlumning duosi”
Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) aytganlaridek, ushbu oyda bizlar Allohga o‘zimizning eng yaxshi tomonlarimizni ko‘rsatishimiz, ajru mukofotlar ega bo‘lish uchun ko‘proq xayrli amallarni qilishimiz zarurdir. Chunki Sarvari koinotning o‘zlari bu oyda juda saxovatpesha bo‘lganlar va biz ummatlarga ham shuni ta’lim berganlar.
Ushbu hadisi shariflardan ko‘rinib turibdiki, bu oyning har bir daqiqasini g‘animat bilib, ezgu ishlar qilishga shoshilishimiz, shaytonlar kishanlangan paytda yomon odatlarimizdan qutulishimiz, istig‘foru tasbehlarni ko‘paytirib, nomai a’mollarimizni ajru hasanotlarga to‘ldirishimiz, ko‘proq xayru ehsonlar qilib, savoblar shodasiga ega bo‘lishimiz lozim ekan.
Hoshimjon Nizomiddinov,
Toshkent islom instituti talabasi
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
