Fazilatda tengsiz oy
Insonlar, zamon va makonlarning ba’zilarining ba’zilaridan fazilatli bo‘lishi Alloh taoloninig hikmatidir. Taqvodor betaqvodan, olim johildan, dono nodondan, sabrli besabrdan, quvvatli mo‘min zaif mo‘mindan afzaldir. Shuningdek, Ka’ba va Masjidi nabaviydagi namoz boshqa masjiddagi namozdan fazilatlidir. Jumaladan, Ramazon barcha oylar ichida fazilatda tengsizdir.
Ramazon qamariy yilning to‘qqizinchi oyidir. Ramazon arabcha “ramzo” so‘zidan olingan bo‘lib, yomg‘ir ma’nosini anglatadi. Yomg‘ir yer yuzi g‘uborini yuvganidek, Ramazon bandalar gunohlarini yuvib, qalblarini poklaydi. Bu oyda solih amallar gunohlarga kafforat bo‘lgani uchun ham shunday nomlangan.
Imom Mujohid (rahmatullohi alayhi) aytadi: “Ramazon Alloh taoloning ismidir. Ramazon oyi Alloh oyi degan ma’noni anglatadi”. Bu borada Nabiy (sollallohu alayhi vasallam): “Ramazon demanglar. Chunki Ramazon Alloh taoloning ismlaridan biridir. Ramazon oyi denglar”, dedilar (Bayhaqiy rivoyati).
Ro‘za bizdan oldingi ummatlarga ham farz bo‘lgan qadimiy ibodatdir. Alloh taolo ro‘zani farz qilish bilan Ramazon oyini sharafladi. Rasululloh (sollallohu alayhi vasallam): “Alloh taolo Ramazon ro‘zasini farz qildi. Men uning kechalarida ibodat qilishni sunnat qildim. Ramazon ro‘zasini tutib, tunida qoim bo‘lgan odam onadan tug‘ilgan kundagi kabi gunohdan forig‘ bo‘ladi”, dedilar.
Shuningdek, bu oyda payg‘ambar (alayhimussalom)larga ilohiy kitoblar tushirilgan. Vosila (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilindi. Rasululloh (sollallohu alayhi vasallam): “Ibrohim (alayhis salom)ning sahifalari Ramazonnnig birinchi, Tavrot oltinchi, Injil o‘n uchinchi tunida nozil qilindi. Alloh taolo Qur’oni karimni Ramazonning yigirma to‘rtinchi tunida nozil qildi”, dedilar. Sahifalar, Tavrot, Injil va Zabur kabi ilohiy kitoblar payg‘ambar (alayhimussalom)larga to‘liq bir to‘plam holida tushirildi. Qur’oni karim Ramazon oyi Qadr kechasida dunyo osmonidagi Baytul izzaga to‘liq-mukammal qilib tushirildi. So‘ngra Muhammad (sollalohu alayhi vasallam)ga bo‘lak-bo‘lak qilib nozil qilindi. Alloh taolo shunday marhamat qiladi:
“Albatta, Biz uni (Qur’onni «Lavhul-mahfuz»dan birinchi osmonga) Qadr kechasida nozil qildik” (Qadr, 1).
“…albatta, Biz uni muborak kechada nozil qildik” (Duxon, 3).
Ramazon oylarning yaxshisidir. Uning birinchi tuni Ramazon tunlarining eng afzali bo‘lib, unda barcha musulmonlarga ro‘za farz bo‘ladi, jannat eshiklari ochiladi, do‘zax eshiklari yopiladi, shaytonlar va isyonkor jinlar kishanlanadi, Alloh taolo bandalariga toat-ibodatni oson qilib, rahmatini yog‘diradi. Bu haqida Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: “Payg‘ambarimiz (sollalohu alayhi va sallam): “Ramazonning birinchi tuni bo‘lsa, shayton va jinlar kishanlanadi, do‘zax eshiklari yopilib, qayta ochilmas, jannat eshiklari ochiladi va qayta yopilmas. Har tunda bir jarchi “Ey yaxshilikni istovchi unga intilgin, ey yomonlik xohlovchi undan to‘xtagin, har kimsa Alloh izni bilan do‘zaxdan ozod bo‘lur”, deb nido qiladi”, dedilar” (Imom Ahmad, Bayhaqiy).
Ramazon oyi va uning ro‘zasi keyingi yilgacha bo‘lgan kichik gunohlarga kafforat bo‘ladi. Kichik gunohlar mag‘firat qilinadi, faqat gunohi kabiralar kechirilmaydi. Bu borada Abu Hurayra (roziyalohu anhu)dan rivoyat qilingan hadisi sharifda shunday deyilgan: “Nabiy (sollalohu alayhi va sallam): “Banda katta gunohlardan saqlansa, besh vaqt va juma namozi keyingi juma namozigacha, Ramazon keyingi Ramazongacha bo‘lgan kichik gunohlarga kafforatdir”, dedilar (Imom Muslim).
Ramazon oyida umra qilinsa, oyning sharafi va barakasi bilan uning savobi hajning savobiga tenglashtiriladi. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam): “Ramazondagi umra hajga tengdir”, dedilar (Imom Muslim). Bu hadis sharhida Imom Munaviy “Umra hajga savobda tenglashadi, farzni soqit qilish ma’nosida emas”, dedilar.
Muhtaram Prezidentimiz boshchiliklarida xalqimiz ko‘plab yutuqlarga erishdi, tinchlik-osoyishtalik va faravonlikka yetishdi. Shular jumlasiga Ramazon oyida umra ziyoratini ham qo‘shish mumkin.
Ramazon oyining yana bir fazilati ming oydan afzal qadr kechasining borligidir. Qadr kechasi fazlininig ulug‘vorligi undagi fazilatlarnig ko‘pligiga bog‘liqdir. Bu kechada ming oyda misli bo‘lmagan ko‘p yaxshiliklar taqsimlanadi. Bu tundagi bir solih amal qadr kechasi bo‘lmagan ming oydagi amaldan yaxshidir. Kim bu kecha yaxshiligidan mahrum bo‘lsa, komil savoblar va gunohlarning mag‘fur bo‘lishidan bebahra qoladi.
Taroveh namozi Ramazon oyining gultojidir. Ulamolar Ramazon tunlarida qiyom turish sunnat deb ijmo qilganlar. Imom Navaviy “Ramazonda qiyom turishdan taroveh namozi iroda qilingan, ya’ni, qiyomdan qasd qilingan narsa taroveh namozi bilan hosil bo‘ladi”, deydi. Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: “Kim Ramazon oyida imon va savob umidida tunlarda qoim bo‘lsa, uning avvalgi gunohlari kechiriladi”, dedilar” (Imom Buxoriy, Muslim).
E’tikof Nabiy (alayhissalom) doim amal qilgan sunnat amaldir. E’tikof Ramazondan boshqa biror oyda yo‘q. Shuning uchun ham u Ramazonning fazilatidir. Olimlar bir ovozdan e’tikofning sunnat ekaniga ijmo qilganlar. Oysha (roziyalllohu anho)dan rivoyat qilindi: “Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) vafot etgunlaricha Ramazonning oxirgi o‘n kunida e’tikof o‘tirar edilar. U zot vafot etgach, ayollari e’tikof o‘tirishdi” (Imom Buxoriy).
Ramazon rahmat oyi, Ramazon mag‘firat oyi, Ramazon inson do‘zaxdan ozod bo‘ladigan oy, Ramazon taqvo oyi, Ramazon saxovat oyi, Ramazon ruhan poklanish oyi, Ramazon sabr-bardosh oyi, Ramazon salomatlik oyidir. Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) zamonlaridan hozirgi kungacha bu oyning barakasi, fazilati haqida kitoblar yozildi, ilmiy majlislarda suhbatlar qilindi, gazeta-jurnallarda maqolalar chop etildi, bu qiyomat kunigacha davom etadi. Bilganimizga amal qilib, ushbu oydan ruhan pok, jismonan baquvvat, gunohlar mag‘firat qilingan holda chiqib, Alloh taoloning rahmatiga erishish barchamizga nasib qilsin!
Bahriddin Parpiyev
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
