Hazrat Navoiy ro‘za haqida nima deganlar?
Hazrat Mir Alisher Navoiy islom arkonlaridan, diniy bilimlardan yetarlicha xabardor bo‘lganlarini yaxshi bilamiz. Hazratning «Sirojul-muslimin» nomli asari aynan islom ruknlariga bag‘ishlangan.
Kitobning bitilish sababida keltirilishicha, kunlarning birida bir samarqandlik rostgo‘y, bilimdon zot Hazrat Navoiyning huzuriga kelib, Xoja Ubaydulloh Ahrorning iltimosini yetkazadi. Xoja Ahror Hazrat Navoiydan islom dinidagi ruknlar, farz, sunnat va vojib amallar xususida sodda, hammaga tushunarli tilda nazmiy risola bitishni iltimos qilgan ekanlar.
Navoiyning o‘zlari ham ancha paytdan beri xuddi shu mavzuda asar bitishni rejalashtirgan ekanlar. Shu bois tez kun asar yozib bitkaziladi.
Biz qutlug‘ Ramazon oyida ushbu asardan olingan, ro‘za haqidagi parchalarni e’tiboringizga havola etamiz:
Erur to‘rtunchi (rukni) islomning savm,
Ki, o‘tgan kimsaga taqvo bila yavm.
Chu ro‘za bo‘ldi yilda bir oy,
Aning ijrosida bo‘l nafsfarmoy.
Ani bil subhdin to shom chog‘liq,
Taomu shurbu shahvatdin yirog‘liq
Taqvo bilan kun o‘tkazuvchi kimsa uchun Islomning to‘rtinchi rukni ro‘zadir. Ro‘za bir yilda bir oydir. Uni bajarish uchun inson o‘z nafsini qo‘lga olishi kerak bo‘ladi. Shuni bilki, tong otganidan to shom kirgunicha, yeyish, ichish va jinsiy yaqinlikdan uzoq bo‘lish kerak.
Erur bu ro‘zada niyat sanga farz,
Valekin necha avlo ayladim arz.
Navofilda vals niyatni qilmoq,
Sanga joiizdurur tushtin burunroq.
Ro‘zadan avval niyat qilish farzdir. Lekin imkon darajasida tushdan avvlroq niyat qilish ma’qul sanaladi.
Chibin yo pashshadek har jinsi hosil,
Emas bo‘g‘zungg‘a kirsa ro‘za botil.
Agar chivin yoki pashshadek narsalar tomoqqa kirsa ro‘za buzilmaydi.
Tuzu sirka totorg‘a ahli idrok,
Tengursa til uchun emas anga pok.
Aqli komil kishilar tuz yoki sirkani til uchi bian tatib ko‘rsalar buning ziyoni yo‘q.
Yana ulkim, hijomat qilsayu qasd,
G‘am ermas, ro‘zag‘a chun qilmamish qasd.
Yana hijoma qildirsa, ya’ni qon oldirsa bu ham ro‘zaga ziyon yetkazmaydi.
Gar o‘tmak tifl uchun chaynar anosi,
Ravodur gar yana yo‘qtur g‘izosi.
Vale bilmak keraktur ani makruh,
Kerak makruhdin xotirda anduh.
Shuningdek ona o‘z bolasiga non chaynab bersa, o‘zi yutib yubormasa, bu ham ro‘zani sindirmaydi. Lekin bu makruh sanaladi. Imkon qadar makruh amallarga yo‘l bermagan yaxshiroqdir.
Unutib gar yesang, ichsang emas g‘am,
Erur ul ro‘za boqiy, ey mukarram.
Bilmasdan yeb-ichib qo‘ysa, keyin ro‘zani davom ettirib ketaversa, bunda ham ro‘zaga zarar yetmaydi.
Shuningdek hazrat Navoiy bu bobda ro‘zaning kaffortiga ham alohida to‘xtalib o‘tganlar:
Agar beboklik oyini tuzduk,
G‘izoning g‘ayri birla ro‘za buzduk.
G‘izo yeb ro‘za ulkim, qilsa zoyil,
Va yo nafsi bo‘lib shahvatg‘a moyil.
Kafforat oltmish miskinga it’om,
Erur yo oltmish kun savmi nokom.
Agar hech narsadan andisha qilmasdan, ovqat yo boshqa narsa bilan qasdan ro‘zani sindirib qo‘ysak, yana kimdir taomlanib, shahvatini qondirib, ro‘zani buzsa, (bir kun uchun) oltmish nafar miskinni to‘ydirishi yoki oltmish kun ro‘za tutishi kerak bo‘ladi.
Kim, ul kunlarning o‘lg‘ay ittisoli,
Yo‘q ersa solim ermas ro‘za holi.
Va yo bir bandaning ko‘nglin qilib shod,
Anga Tengri yo‘linda qilmoq ozod.
Shu tariqa ro‘za tutilmay qolgan kunlarning o‘rnini to‘ldirish mumkin. Aks holda ro‘za mukammal bo‘lmaydi. Yo bo‘lmasa bir bandaning ko‘nglini shod qilib, uni qullikdan qutqarish kerak bo‘ladi. Vallohu a’lam!
Manba: Xabar.uz
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
