Saharlik va iftorlik fazilatlari
Alloh taologa hamdu sano payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)ga salovotlar bo‘lsin. Alloh taolo ramazon oyi ro‘zasini farz qilar ekan, unda bandalari uchun behisob ajr, savoblar va sihat-salomatligi uchun katta foyda borligini ma’lum qiladi.
Jumladan, Qur’oni karimda Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “...Agar bilsangiz, ro‘za tutishingiz (fidya berib tutmaganingizdan) yaxshiroqdir...” (Baqara, 184).
Anas (roziyallohu anhu)dan: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Saharlik qilinglar. Albatta, saharlikda baraka bordir”, yana bir boshqa hadisda “Saharlik taomini lozim tutinglar. Chunki u muborak yemakdir” dedilar.
Amr ibn Os (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Bizning ro‘zamiz bilan ahli kitoblarning ro‘zasidagi farq saharlik yeyish bilandir” yana bir hadisda “Xurmo mo‘min kishi uchun qanday ham yaxshi saharlik”, dedilar.
Yuqoridagi hadislardan ma’lum bo‘ladiki, saharlik qilishda baraka bordir. Saharlik qilishda inson sihat-salomatligi uchun manfaat bor. Iloji bo‘lganda saharlikda xurmo yeyilsa, inson salomatligi uchun foydali ekani hadisdan ma’lum bo‘ladi. Saharlik qilishdan maqsad kunduzi tutiladigan ro‘za uchun baquvvat bo‘lib olishdir. Ko‘rinib turibdiki, Islom dini yengillik va inson toqati ko‘tara oladigan amallar ustiga joriy qilingan. Islom shariati joriy qilgan ibodatlarni bajarish uchun o‘zini qiynash shart emas. Bugungi kunda ba’zi kishilarga: “Ro‘za tutsang, Allohning amrini bajargan bo‘lasan, oxiratda do‘zaxdan qutilib jannatga kirasan”, deyilsa, parvo ham qilmaydi. Taqvo, boshqa yaxshi sifatlar haqida gapirib o‘tirishga hojat ham yo‘q.
Agar o‘sha kishiga: “Ro‘za tutgin, sog‘liging yaxshi bo‘ladi, vazning yengillashadi” deyilsa, “Unday bo‘lsa, bir urinib ko‘rsak bo‘lar ekan”, deydi. Bu esa, o‘z navbatida ro‘zaning asl mohiyatidan uzoqlashishga olib keladi. Afsuski, bunga o‘xshash ro‘zani asl mohiyatidan musulmonlarni uzoqlashtiradigan omillar oz emas.
Uzoqqa bormay, birgina oziq-ovqat masalasini olib ko‘raylik. Haqiqiy islomning ro‘za falsafasi bo‘yicha Ramazondan boshqa, oddiy paytlardagi nonushta Ramazonda saharlik bo‘lib, kechki ovqat esa iftorlikka o‘tishi kerak.
Voqelikda bo‘lsa, kishilar oddiy kunlarda bir necha kunga yetadigan oziq-ovqatni Ramazoning bir kunida saharlik va iftorlik qilib, yeb-ichib oladilar. Natijada ular Ramazondan bir necha kiloga semirib chiqadilar.
Lekin shunga qaramay, Ramazonning ruhi uning foydasi hozir ham dunyo bo‘ylab yaqqol ko‘rinib turibdi. Ramazoni sharif kirishi bilan Islom olami o‘zgacha tusga kiradi. Barcha yaxshiliklar keskin ko‘payib, yomonliklar deyarli yo‘qoladi. Kim bo‘lishidan qat’iy nazar har bir musulmon tavbaga, ibodatga o‘zini uradi. Har kim qo‘lidan kelgancha yaxshilik qilishga urinadi. Yomonlikdan barcha, hatto yomonlar ham o‘zini olib qochadi. Boshqa vaqtda namoz o‘qimaydiganlar ham ro‘za tutib, namoz o‘qib, tarovehga qatnab qoladi. Xullas, musulmon olami bir kechada yaxshilik tomon burilib qolganga o‘xshaydi.
Sahl ibn Sa’d (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh (sollallohu alyhi va sallam): “Modomiki iftorni tez qilar ekanlar, kishilar yaxshilikda bo‘ladilar”, dedilar.
Yana boshqa bir hadisda “Odamlar modomiki iftorni tez qilishar ekan, din ustun bo‘ladi. Chunki yahudiy va nasroniylar iftorlikni kechga suradilar”, dedilar.
Hadisi qudsiyda esa: “Men uchun bandalarimning eng mahbubi iftorni tezroq qiladiganidir”, deyilgan.
Ushbu rivoyatlarda vaqt bo‘lishi bilan darhol iftorlik qilish targ‘ib etilmoqda. Bu bilan kishilar yaxshilikda davomli bo‘lishi, Islom dini ustun bo‘lishi, Alloh taologa mahbub bandalardan bo‘lish va’da qilinmoqda.
Salmon ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam): “Qachon biringiz iftor qilsa, og‘zini xurmo bilan ochsin. Chunki u barakadir. Kim topmasa, suv bilan ochsin. Chunki u poklovchidir”, dedilar.
Kun bo‘yi ro‘za tutib yurgan inson jismida katta o‘zgarishlar yuz beradi. Shuning uchun iftor vaqti bo‘lganda og‘izni nima bilan ochish o‘ta ahamiyatlidir. Chunki ma’lum muddat davom etgan ochlikdan so‘ng birinchi tanovul qilinadigan narsaning ta’siri kattadir. Ana shu jihatdan xurmo yoki suv o‘ta muvofiq narsalardir.
Tibbiy-ilmiy izlanishlar oqibatida ro‘zaning turli jismiy va ruhiy kasalliklardan himoya qilish, ularning oldini olishda foydasi borligi ma’lum bo‘ldi. Masalan,
· ro‘za insondagi kasalliklarga qarshi immunitetni kuchaytiradi;
· ro‘za tutgan odamda semizlikka qarshi monelik paydo bo‘ladi;
· ro‘za buyrakda toshlar yig‘ilishidan saqlaydi;
· ro‘za inson jismini va uni to‘qimalarida to‘planib qoladigan turli zaharli moddalarni tozalashga yordam beradi. Oziq-ovqat, dori-darmon va havo orqali inson jismiga ko‘plab zaharli moddalar kirib qoladi. Ana shu moddalar faqat ro‘za orqali chiqib ketadi.
Shuningdek,
· semizlikdan kelib chiqadigan qon tomirlarning torayishi, qon bosimining ortishi va yurak kasalliklarini davolashda;
· qon aylanishiga oid kasalliklarni davolashda;
· bo‘g‘inlarning surunkali shishini davolashda foydaliligi aniqlangan.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, ro‘zaning inson salomatligi to‘g‘risida yangidan-yangi kashfiyotlari bo‘lmoqda. Demak, Islom shariati inson salomatligi va manfaati uchun xizmat qiladigan dindir.
Fazliddin Xusanov
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
