Ramazon – birdamlik oyi, taroveh – tarovatli namoz
Kunii kecha muborak ramazon oyi kirdi. Mahalla-ko‘y to‘planishib masjidimizga taroveh namozini o‘qigani bordik. Namozga yig‘ilgan odam o‘tgan yilgidan uch-to‘rt barobar ko‘p. Burungi yillari namozxonlar tarovehning yarimlariga kelganda tahoratga, boshqa narsalarga qo‘zg‘alib qolar edi. Bu yil hamma oxirigacha o‘qidi. Alloh taoloning marhamati ila bugun uchinchi tarovehni o‘qiymiz.
O‘rtaroq safda turib namoz o‘qir ekanman, odamlarimiz namozga xiyla mahkam bo‘lib qolibdi, deb suyunib qo‘ydim. Zero, tarovehni o‘qigan odam ham namoz o‘qiganining, ham Qur’oni karimni xatm qilganning savobini oladi-da.
Hamma narsa o‘zining o‘rnida qiymatli bo‘ladi deganlaridek, ramazon oyida tutilgan ro‘zaning, ana shu kechalarda o‘qilgan yigirma rakat namozning, qilingani tilovati Qur’onning savobini boshqa hech vaqtda topish mumkin emas. Boshqa vaqtda 24 soatlab ro‘za tutsangiz ham, ming rakatlab namoz o‘qisangiz ham, bir kechada bir martadan xatm qilsangiz ham bugunning savobiga aslo erisha olmaysiz.
Nega? Chunki Alloh taolo Qur’oni karimni aynan ramazon oyida dunyo osmoniga tushirdi va Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamga nozil eta boshladi. Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Qur’on dunyo osmoniga Qadr kechasida bir yo‘la nozil qilindi. So‘ngra, undan keyin yigirma yil mobaynida bo‘lib-bo‘lib nozil qilindi» (Imom Bayhaqiy rivoyati)
Ramazon oyida to‘liq bir oy ro‘za tutishni Alloh taoloning O‘zi amr qilib: “Ey, imon keltirganlar! Sizlardan oldingi (ummat)larga farz qilingani kabi sizlarga ham ro‘za tutish farz qilindi, shoyad (u sababli) taqvoli bo‘lsangiz” (Baqara surasining 183-oyati), dedi va uning mukofotini O‘zi berishini va’da qildi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi qudsiyda Alloh taolo bunday degan:
“Odam bolasining har bir amali uning uchundir. Faqat ro‘za men uchundir. Unga o‘zim mukofot beraman!” (Imom Ahmad, Imom Muslim va Imom Nasoiy rivoyati)
Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam biz ummatlariga taroveh namozini o‘qishni o‘rgatdilar.
Alloh taoloning amri va Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamning sunnatini bajarib erishiladigan savobni biror narsaga tenglashtirib bo‘lar ekanmi?
Ramazon – Qur’on oyi. Muqaddas Kitobimiz ana shu oyda nozil bo‘ldi. Bu oyda o‘qilgan har bir harf uchun masjidda hozir bo‘lgan insonlarning barcha-barchasi mislsiz ajru savoblar oladi.
“Ramazon oyi – odamlar uchun hidoyat (manbai) va to‘g‘ri yo‘l hamda ajrim etuvchi hujjatlardan iborat Qur’on nozil qilingan oydir. Bas, sizlardan kim bu oyda (o‘z yashash joyida) hozir bo‘lsa, ro‘zasini tutsin” (Baqara surasining 185-oyati).
Ramazon – sabr-bardosh oyi. Alloh taolo shu oyda nafsimizni och va suvsiz qo‘yib qalbimizdagi imonimizni sinaydi. Shuning uchun ro‘zadorman degan odamning qanchalik ro‘zador ekanini Uning O‘zi biladi.
Ramazon – baraka oyi. Chunki Alloh taoloning O‘zi uni barakali qilib qo‘ygan.
Ramazon – saxovat oyi. Chunki har safar ramazon kirganida Payg‘ambar alayhissalom yanada saxiy bo‘lib ketganlar. Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinadi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam odamlarning eng saxiysi edilar. U zotning eng saxiyliklari Ramazonda – Jabroil u zot bilan uchrashganda bo‘lar edi. Jabroil Ramazonning har tunida u zot bilan uchrashib, Qur’onni dars qilishardi. Haqiqatda, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam yaxshilikda erkin shamoldan ham saxiy bo‘lib ketar edilar» (Imom Buxoriy rivoyati).
Ramazon – birdamlik, hamjihatlik, diydor oyi. Bir yil davomida bir-birini ko‘rmagan ko‘ngli yaqin, ammo yashash joyi uzoq, qiladigan kasbi-kori boshqa-boshqa bo‘lgan insonlar taroveh namozlariga kelganda yana diydorlashadi. Begona insonlar ham taroveh namoziga qatnaganda tanishib, do‘stlashib ketadi.
Tarovehni o‘qiyotganda sarrin havoda tanimizni mayingina shabada silab turganini his qilyapmiz. Havo ham nihoyatda musaffo. Buni Rabbimizning boshimiz uzra yog‘ilgan marhamatidan nishona bo‘lsin deya umidvor bo‘laylik va ko‘plab ezguliklar so‘rab duoga qo‘l ochaylik, azizlar.
Damin JUMAQUL,
O‘MI Matbuot xizmati
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
