Ramazon ruknidan: ro‘zaning sirlari va odoblari
Ro‘zada mavjud bo‘lgan xususiyat undan boshqa narsada yo‘q. Nega deganda, ro‘zani Alloh taolo O‘ziga nisbat bergan. Hadisi qudsiyda Alloh taolo aytadi: «Ro‘za men uchun va uning ajru-savobini O‘zim beraman» (Imom Buxoriy). Bu nisbatning o‘zi uning naqadar sharafli ekaniga kifoya etadi, chunonchi «Uyimni pok eting» (Haj surasi, 26-oyat), degan kalomida Ka’ba nisbatini o‘ziga xos etganidek.
Ro‘za ikki ma’noga nisbatan fazilatli bo‘ladi:
- Ro‘za sir va botiniy, ya’ni ichki amal. Uni hech qachon xalq ko‘rmaydi va unga riyo aralashmaydi.
- Ro‘za Alloh dushmanlari uchun xafalik, xorlik, zero u shahvat dushmanlariga vasila. Darhaqiqat, shahvat yeyish va ichish bilan quvvatlanadi. Modomiki, shahvat yerlari unumdor ekan, bas, bu ekinzorlarga shaytonlar albatta qadam bosib keladi. Shahvatlarning tark etilishi ularning yo‘llarini to‘sish va berkitishdir. Ro‘zaning fazilatiga dalolat etadigan xabarlar juda ko‘p va ular mashhur.
Ro‘zaning uch xil darajasi bor: ommaviy ro‘za, xos ro‘za, xoslar xossasining ro‘zasi.
Ommaviy ro‘za – bu qorinni taomdan man etish va jinsiy a’zoni shahvoniy his-mayldan ushlash.
Xos ro‘za – bu nazar, til, qo‘l, oyoq, eshitish a’zolari va boshqa barcha vujudni gunohlardan saqlash.
Xosning xos ro‘zasi – bu jirkanchli istaklardan va Allohdan uzoqlashtiradigan fikrlardan qalbning ro‘zador bo‘lishi, Allohdan o‘zga barcha narsalardan qalbning uzoqda bo‘lishi. Bu xildagi ro‘zaning sharxi boshqa o‘rinda keladi.
Xos ro‘zaning odoblari quyidagilardir: ko‘zni haromdan yumish, tilni odamlarga aziyat beradigan harom yoki makruh yo befoyda so‘zlarni aytishdan saqlash, boshqa barcha a’zo va vujudni ehtiyotlash.
Imom Buxoriy hazratlari rivoyat etgan hadisi sharifda bunday deyiladi: «Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kimki yolg‘on, bo‘hton so‘zni va unga amal etishni tark etmasa, uning yemay-ichmay tutgan ro‘zasiga Allohning hojati yo‘q», deya marhamat qildilar».
Yana ro‘za odoblari mana shulardir: ro‘za tutishni niyat etgan odam kechalari qornini haddan ziyod to‘ydirib yubormasligi, balki u kifoya qilgudek taom yeyishligi kerak. Zero, odam bolasiga qorindan ko‘ra yomonroq to‘ladigan idish yo‘q. U kechaning avvalida to‘yib olsa, kechaning qolgan qismida o‘ziga foyda ola olmaydi. Shu kabi u sahar paytida haddan ortiq to‘yib ovqat yeb olsa, peshin vaqtigacha hech bir foydali amal qila olmaydi, ko‘p yeyishlik yalqovlik va faoliyatsizlikni keltirib chiqaradi. Natijada, ko‘p taom iste’mol etish iroda etilgan maqsadni zoye etadi, chunki ro‘zadan maqsad ochlik hissini tatish va ishtahani tark etishdir.
Ixtiyoriy tutiladigan ro‘za xususida shuni yaxshi bilingki, yil davomida yaxshi kun va ayrim fazilatli ayyomlarda ro‘za tutish mustahabdir. Bu ro‘zalar ta’kidlangan yaxshilik hisoblanib, ramazon oyidan keyingi shavvol oyining olti kun ro‘zasi, arafa kuni ro‘zasi, muharram oyining o‘ninchi kunidagi ashuro ro‘zasi va zulhijja oyining o‘nida tutiladigan ro‘zalardir. Abu Ayyub Ansoriydan rivoyat etiladiki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam marhamat qildilar: «Kimda-kim ramazon oyi ro‘zasini ado qilib, so‘ng shavvol oyida olti kun ro‘za tutsa, u odam go‘yo yil davomida ro‘zador bo‘libdi» (Imom Muslim).
Shunday ro‘zalarning ba’zisi haftaning dushanba va seshanba kunlarida tutiladi. Qamariy oyning boshi, o‘rtasi va oxiridagi tutilgani afzal ro‘zadir.
Kimki har oyning avvali, o‘rtasi va nihoyasida ro‘zador bo‘lsa, ko‘p yaxshi bo‘ladi. Ammo eng afzali qamariy oyning to‘lgan uch kunlari, ya’ni 13-14-15 kunlari tutilgan ro‘zadir.
Hazrat Dovud alayhissalomning ixtiyoriy tutgan ro‘zalari takrorlanadigan ro‘zalardandir. U zot bir kun ro‘zador bo‘lsalar, ikkinchi kuni ro‘za bo‘lmasdilar. Bu tartibda ro‘zador bo‘lish o‘zida uch ma’noni jam etadi:
- Nafs ro‘zador bo‘lmagan kunda o‘z haqqini oladi. Ro‘za tutgan kunda esa bandaligiga to‘la vafo etadi. Bu holda nafsga orom berish va unga mas’uliyat yuklash jam bo‘lgan. Bu adolatdir.
- Yemak iste’mol etilgan kun – shukrona kuni hamda ro‘zadorlik kuni esa sabr etish kunidir. Iymon ikki bo‘lak – shukr va sabrdir.
- Qiyinchilikda (har kuni taomlanadigan) nafsga juda mashaqqat bo‘ladi, zero, u doimiy bir holatni unutib, ikkinchi holatga ko‘chib o‘tadi. Ammo yil davomida ro‘zador bo‘lish haqida Imom Muslim Abu Qatodadan ushbu hadisni rivoyat etganlar: «Darhaqiqat, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamdan «Bir kishi yil davomida muttasil ro‘za tutsa, qanday bo‘ladi?» deb so‘radilar. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Ro‘za ham tutmadi va ro‘zasiz ham bo‘lmadi», deb aytdilar».
Bu – ro‘za ushlash man etilgan kunlarda ham uzluksiz yil bo‘yi ro‘za tutadiganlarga taalluqli. Ammo ikki hayit, tashriq va arafa kunlaridan tashqari yilning boshqa hamma kunlarida ro‘za ushlasa, hechqisi yo‘q. Hishom ibn Urvadan rivoyat etilishicha, u kishining otalari uzluksiz ro‘za tutardilar. Hazrat Oisha onamiz roziyallohu anho ham muttasil ro‘zador edilar. Anas ibn Molik roziyallohu anhu aytdilar: «Abu Talxa Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan keyin uzluksiz qirq yil ro‘za tutdilar».
Biling! Kimning farosati bo‘lsa, ro‘zadan bo‘ladigan maqsadni yaxshi tushunadi va afzal amallarni bajarishda o‘zini ortiqcha qiynamaydigan darajada ish tutadi.
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhu kam ro‘za tutardilar va: «Ro‘za ushlasam, namoz ado etishda zaif bo‘laman, shuning uchun (ixtiyoriy, ziyoda) ro‘za tutishdan namozni ixtiyor etdim», deganlar.
Salaflardan ayrimlari agar ro‘za tutsam, Qur’oni Karimni o‘qishda charchab qolaman, deb ko‘p vaqt ro‘za tutmas edi. Har bir inson holini va o‘ziga nima yaxshiligini o‘zi bilguvchidir.
Manbalar asosida
Piskent tumani «Mulla Bo‘ta Qozi»
jome masjidi imom xatibi
Mirsobit VOHIDOV
tayyorladi
O‘zbekiston xalqining 35 ta AN’ANAVIY QADRIYATI
Bugun aziz Vatanimizning har bir farzandining yuragi hapqirib turibdi. Negaki, biz Ona-yurtimizning eng ulug‘, eng aziz ayyom – Mustaqillik bayramini, O‘zbekiston Respublikasi istiqlolini qo‘lga kiritganining 35 yillik shodiyonalarini katta tantana qilayapmiz.
Jannatmakon yurtimiz, muqaddas Vatanimiz, dono xalqimizning diniy qadriyatlari, milliy an’analari nihoyatda bisyor, beqiyos va betakror bo‘lsa-da, qutlug‘ ayyom arafasida dorilomon kunlarga yetkazgani uchun yana va yana shukr qilish maqsadida bu yil Mustaqilligimizni 35 yilligini nishonlayotganimiz uchun faqat 35 tasinigina zikr qilmoqchimiz:
- Oila muqaddasligi – jamiyatning mustahkam asosi.
- Ota-onaga hurmat – ota-onani e’zozlash va ularning xizmatlarini qadrlash.
- Mehmondo‘stlik – mehmonni ochiq chehra va ochiq ko‘ngil bilan kutib olish.
- Mehnatsevarlik – halol mehnat va kasb-hunarni qadrlash.
- Kattalarga hurmat – oqsoqollar va nuroniylarni e’zozlash.
- Tinchliksevarlik – tinch-totuv hayotga intilish.
- An’analarni asrash – milliy urf-odat va udumlarni saqlash hamda davom ettirish.
- Ma’naviyat – yuksak axloq va milliy-diniy qadriyatlarga hurmat.
- Poklik – uyda, kiyimda, tanada va ko‘ngilda ozodalikka rioya qilish.
- Dasturxon saxovati – mehmonni saxovat va mehr bilan kutib olish.
- Qo‘shnichilik qadriyatlari – mahallada ahillik va o‘zaro yordam.
- Yordamga tayyorlik – yaqinlar va muhtojlarga muruvvat ko‘rsatish.
- Kamtarinlik – odobli va kamtarona hayot kechirish.
- Yosh avlodga g‘amxo‘rlik – farzandlar tarbiyasiga alohida e’tibor berish.
- Ayollarga hurmat – ona, rafiqa, opa-singillarni qadrlash.
- Ta’limga intilish – ilm olish va bilimni qadrlash.
- Or-nomus – halollik va vijdon bilan yashash.
- Marosimlarga rioya – milliy marosim va oilaviy udumlarni e’zozlash.
- So‘zga sodiqlik – va’daga vafo qilish.
- Matonat va sabr – qiyinchiliklarga bardosh bilan yondashish.
- Hunarmandchilikni qadrlash – milliy hunar va ustachilik an’analarini asrash.
- Tabiatga mehr – yer, suv va atrof-muhitni avaylash.
- Bag‘rikenglik – turli millat, din va madaniyat vakillariga hurmat bilan munosabatda bo‘lish.
- Odob-axloq – yuksak muomala madaniyatiga amal qilish.
- Milliy bayramlarni e’zozlash – Navro‘z, hayitlar va Mustaqillik bayramini qadrlash.
- Adolat – halollik, tenglik va qonun ustuvorligini qadrlash.
- Milliy musiqa va raqslar – ajdodlardan meros bo‘lgan san’atni asrash.
- Til va madaniyatni asrash – o‘zbek tili va milliy merosni e’zozlash.
- Vatanparvarlik – Vatanni sevish va uning ravnaqiga hissa qo‘shish.
- Millatlararo totuvlik – turli millat va elat vakillari o‘rtasida ahillikni mustahkamlash.
- Jamoaviylik – hamjihatlik va o‘zaro hamkorlik.
- Minnatdorchilik – qilingan yaxshilikni qadrlash.
- Ustozga hurmat – ustozlarni e’zozlash va ularning mehnatini qadrlash.
- Milliy kiyimlar – milliy madaniyat va odob timsoli sifatida qadrlash.
- Ajdodlarga hurmat – tarixiy meros va milliy ildizlarni e’zozlash.
* SIZ yana qo‘shishingiz mumkin...
*** ENG muhimi: yo‘qotib qo‘yishdan oldin ularning QADRIGA yetish !!!
- Qur’oni karim oyati karimalari;
- Janobi Payg‘ambarimiz alayhissalomning muborak hadisi shariflari;
- dinimiz asoslari;
- shariatimiz ahkomlari;
- sharqona odoblarimiz;
- mazhabimiz me’yorlari;
- jamiyatshunoslik aloqalari;
- odamgarchilik munosabatlari;
- insoniy tuyg‘ular;
- ruhshunoslik sir-asrorlari;
- yurtimiz urf-odatlari;
- o‘zbekchilik qoidalari;
- madaniyatimiz axloqlari;
- insoniy aql va axloqiy normalar;
- dono maqollarimiz;
- milliy an’analarimiz;
- diniy qadriyatlarimiz;
- xalqimiz ong-tafakkuri;
- millatimiz mentaliteti,
- an’anaviy falsafasi;
- o‘zbek xalqining ilg‘or qadriyatlari;
- ulug‘larimiz hikmatlari;
- dono xalqimiz dunyoqarashi;
- musulmonchiligimiz ko‘rsatmalari
a s o s v a n ye g i z l a r i d a
- ulug‘ ajdodlarimizdan davom etib kelayotgan duru gavhar rivoyatlari va noyob hikmatlari,
- buyuk ota-bobolarimizdan eshitib kelayotgan tillo bilan teng pand-nasihatlari va betakror hikoyalari,
- mehribon ota-onalarimizdan o‘rganib kelayotgan gavhar o‘gitlari va mislsiz so‘zlari,
- elimiz tanigan va xalqimiz tan olgan ustozlarimizdan ta’lim olib kelayotgan zar tushunchalari va bebaho ilmlari,
- jannatmakon yurtimiz – muqaddas Vatanimiz ta’lim maskanlarida taralayotgan durdan a’lo fanlar va beqiyos bilimlar,
- zamonaviy olimlarning bilimlari, turli soha mutaxassislarining ajoyib kashfiyotlari,
- bugungi kunda va doim kerak bo‘ladigan hayotiy masalalar, dolzarb mavzular, qiziqarli ma’lumotlar hamda xalqimiz orasida e’tirof etilgan mezonlar
Bu ro‘yxatni yana ko‘plab davom ettirish mumkin... Biroq fikrimizni muxtasar qilgan holda Allohdan O‘zbekiston xalqining bunday fazilatlari yanada ko‘payishini, yurtimiz tinch, osmonimiz musaffo, xalqimizga sihat-salomatlik, oilalarimizga baxt-saodat so‘rab qolamiz.
Alloh taboraka va taolo har bir xonadonga sog‘lik-salomatlik, tinchlik-xotirjamlik, ilohiy fayz-baraka, ko‘pdan-ko‘p yaxshiliklar ato etsin!
Iloho jannatmakon yurtimiz tinchligi, muqaddas Vatanimiz ravnaqi, dono xalqimiz salomatligi va farovonligi uchun, muborak dinimiz kamoloti hamda masjidu-madrasalarimizni obodligi uchun muhtaram Yurtboshimizning dono rahbarliklari ostida, hukumatimiz tomonidan oqilona olib borilayotgan xayrli, savobli ishlarni amalga oshirish maqsadida viloyatlarimiz rahbarlari hamda shahar va tuman rahbarlarining boshchiliklaridagi mehnatkash xalqimiz olib borayotgan barcha xayrli, yaxshi, savobli ishlarda Alloh taolo O‘zi madadkor bo‘lsin! Turmushimiz obod, xirmonlarimiz mo‘l, oilalarimiz mustahkam, bolalarimiz har tomonlama sog‘lom, ma’naviyatimiz yuksak bo‘lsin!
Mehribon Parvardigorimiz dono xalqimizni doimo turli xil o‘rinlarda har xil shakllarda qilayotgan yaxshi, xayrli, chiroyli, savobli ishlarini O‘z dargohi ilohiysida qabul aylasin! Iloho xalqimizga tinchlik-xotirjamlik, sihat-salomatlik, oilalarimizga fayzu ilohiy, baxt-saodat, to‘kin-sochin dasturxonlar nasib qilsin! Mehribon Parvardigorimiz O‘zi – eshitib turuvchi, ko‘rib turuvchi va bilib turuvchi Zot! Hammalarimizning dillarimizdagi niyatlarimizni, qalbimizdagi orzularimizni va barcha hojatlarimizni o‘ylaganimizdan ham afzali-ziyodasi bilan ravo qilsin!
Iloho dehqonchiliklarimizga va kasb-korlarimizga xayr-baraka berib, ishlarimizda ko‘pdan-ko‘p omadlar, muvaffaqiyatlar va behisob xursandchiliklar ato etib, ikki dunyoda ham azizu mukarram aylasin!
Ibrohimjon domla INOMOV
