G‘usl qilish qoidalarini bilasizmi?
Dinimizda poklikka alohida e’tibor qaratiladi. Qur’oni karimning bir necha o‘rinlarida qalb, tana, kiyim va taomlar pokligi masalasiga oid oyatlar nozil bo‘lgan. Jumladan, Baqara surasining 222-oyatida: “Albatta, Alloh chin tavba qiluvchilarni va obdon poklanib yuruvchilarni sevadi”, deyiladi.
Shuningdek, Payg‘ambarimiz Muhammad mustafo (sollallohu alayhi va sallam): “Pok bo‘linglar, pok bo‘lmagan kishi jannatga kirmaydi”, deb ogohlantirganlar. Biz bugun poklanishning asosi – g‘usl haqida to‘xtalamiz. “G‘usl” so‘zi arabcha bo‘lib, “yuvmoq” ma’nosini anglatadi.
Alloh taolo “Moida” surasining 6-oyatida shunday marxamat qiladi:
وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا
Agar junub bo‘lsangiz, obdon poklaningiz (cho‘milingiz)!
Keling, endi g‘uslni vojib qiladigan narsalarni bilib olsak. Ular quyidagilar:
- maniyning o‘rnidan shaxvat va quvvat bilan otilib chiqmog‘i;
- erning olati ayolning farji yo duburiga aloqa qilmog‘i;
- ehtilom (ya’ni uyqudan uyg‘ongan er va ayolning o‘z badanida yo ich kiyimida nam kurishi) bo‘lishi;
- hayz kurgan ayolda hayzning to‘xtashi;
- nifosdan xalos bo‘lmog‘i.
Demak, shulardan birontasi bo‘lishi bilan imkon boricha tezroq g‘usl qilish kerak bo‘ladi. G‘uslda dastlab qo‘llar yaxshilab yuvilgach, badandagi najosatlar yuviladi, so‘ngra qo‘llarni yuvib, tahorat qilinadi. Ya’ni og‘iz, burun suv bilan keyin yuz-qo‘llar tirsaqlari bilan qo‘shib uch martadan yuviladi. Qo‘llar suv bilan namlanib, boshga mas'h tortiladi. Agar suv to‘planadigan joy bo‘lsa oyoq yuvilmaydi.
G‘uslning farzi 3 ta bo‘lib, ular quyidagilar:
- Og‘izga suv olib uch marta yaxshi g‘arg‘ara qilish;
- Burunni uch marta yuvish(achishtirib);
- Avval boshdan, keyin o‘ng va chap yelkadan uch martadan suv quyish. Har quyganda badanning suv tegmay qolish ehtimoli bo‘lgan (kindik, quloq, qo‘ltiq osti, tirsak, to‘piq, qoboq, qo‘ldagi uzuk ostlari kabi) joylariga ishqalab suv yetkaziladi.
G‘usl oxirida oyoqlar yuvilib, pok narsa ustiga qo‘yiladi. Agar ayollar sochlarini o‘rgan bo‘lsalar, o‘rimini yechishi shart emas, balki o‘sha o‘rim ustidan suv qo‘yishi kifoya. Agar o‘rmagan bo‘lsalar, albatta yuvishlari shart. G‘uslni mukammal qilish kerak. Chunki Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi va sallam) “Har bir sochning va har bir terining ustida janobat bor”, deb ogohlantirganlar. Demak, erkakmi-ayolmi, boshimi yo boshqa a’zolarimi – butun tanaga suv tekkizishi shart. Tirnoqlarda lak bo‘lsa, uni ketkazish lozim. Agar erkak yo ayol og‘ir xasta holida junub bo‘lib, suvda cho‘milganda xastaligi ortib ketadigan bo‘lsa yoki mutlaqo imkoniyatsiz bo‘lsa, bunday kishilar iloji boricha najosatlardan tozalanib, tayammum qilishlari durust.
Xulosa qilib aytganda, ibodatlar qabul bo‘lishining muhim shartlaridan biri, bu poklik va ozodalik ekan. Junublikni ketkazish uchun, pokiza bo‘lib ibodatlarni ado etish uchun qilinadigan g‘usl ham shularning eng asosiysi ekan.
Oybek MA’RUPOV
“Ko‘kaldosh” o‘rta maxsus islom bilim yurti talabasi
“Uthaym” gazetasi: Madaniy merosni asrash Yangi O‘zbekiston taraqqiyotining muhim yo‘nalishiga aylangan
Shri-Lankaning “Uthaym” nashrida O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosi, uni asrab-avaylash va kelajak avlodlarga bezavol yetkazish borasida amalga oshirilayotgan ishlarga bag‘ishlangan maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Materialda Yangi O‘zbekistonda milliy qadriyatlarni tiklash, madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish, ilm-fan va ma’rifatni rivojlantirishga qaratilgan islohotlar yuksak baholangan.
Ta’kidlanganidek, so‘nggi yillarda O‘zbekistonda ma’naviy-ma’rifiy sohani tubdan takomillashtirish, xalqning ko‘p asrlik boy ilmiy-madaniy merosini o‘rganish hamda uni jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi.
Mamlakatda tarixiy obidalarni restavratsiya qilish, muzeylar va arxivlar faoliyatini modernizatsiya qilish, qo‘lyozmalarni asrab-avaylash va raqamlashtirish, milliy madaniy merosni xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga qaratilgan tizimli ishlar amalga oshirilayotgani qayd etilgan.
Maqolada Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ilgari surilgan Uchinchi Renessans g‘oyasi mamlakat taraqqiyotining muhim strategik yo‘nalishi sifatida alohida e’tirof etilgan. Muallif fikricha, mazkur g‘oya nafaqat tarixiy merosni asrab-avaylash, balki ilm-fan, ta’lim, madaniyat va innovatsiyalarni uyg‘un rivojlantirish orqali mamlakatning intellektual va ma’naviy salohiyatini yuksaltirishga xizmat qilmoqda.
Uchinchi Renessans konsepsiyasi O‘zbekistonning buyuk ilmiy an’analarini qayta tiklash, yosh avlodni bilimli va vatanparvar etib tarbiyalash hamda mamlakatning xalqaro nufuzini yanada mustahkamlashga qaratilgan umummilliy dastur sifatida baholanmoqda.
Gazetaning yozishicha, O‘zbekistonda kechayotgan o‘zgarishlar faqat madaniy sohadagi islohotlar bilan cheklanmaydi. Ular mamlakatning ilmiy, ma’naviy va intellektual taraqqiyotini ta’minlashga qaratilgan uzoq muddatli strategiyaning ajralmas qismi hisoblanadi. Ilmiy muassasalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, tarixiy manbalarni tadqiq etish, madaniy merosni muhofaza qilish va zamonaviy ta’lim tizimini rivojlantirish kabi yo‘nalishlar yagona maqsad — Yangi O‘zbekistonning mustahkam ma’naviy poydevorini yaratishga xizmat qilayotgani alohida qayd etilgan.
Maqolada Toshkent shahrida barpo etilgan O‘zbekiston Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyatiga keng o‘rin ajratilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi va g‘oyasi asosida barpo etilgan mazkur betakror majmua O‘zbekistonning madaniy va ilmiy siyosatidagi eng muhim istiqbolli loyihalardan biri bo‘ldi. Markazda VII asrga oid noyob Usmon Mus'hafi saqlanayotgani uning tarixiy ahamiyatini yanada oshiradi.
Shu bilan birga, bu yerda qo‘lyozmalarni ilmiy o‘rganish, restavratsiya qilish, arxiv materiallarini tizimlashtirish va zamonaviy texnologiyalar asosida raqamlashtirish uchun barcha zarur sharoitlar yaratilgan.
Gazetada O‘zbekistonning YUNЕSKO va boshqa xalqaro tashkilotlar bilan madaniy merosni muhofaza qilish sohasidagi hamkorligi, tarixiy obidalarni asrab-avaylash, ularni xalqaro turizm va ilmiy tadqiqotlar bilan uyg‘un rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari haqida so‘z yuritilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
