“Salafiylar” kimlar?
Hozirgi kunga kelib turli diniy oqim va firqalar “Ahli sunna val jamoa” musulmonlarini adashgan, kufr va shirkda ayblab, o'zlari haqligini iddao qilib, ularga qo'shilishni va haqiqiy Islomda bo'lishni iddao qilmoqdalar. Shulardan biri soxta “Salafiylik” oqimi a'zolaridir.
Bunday oqim va firqalar qanday nomlanmasin, ularning fikri va e'tiqodlari deyarli bir xil. O'zlariga ergashmaganlarni zalolatda, kufr diyorida istiqomat qiladi, hijrat qilish farz kabi botil da'volar bilan ba'zi bir savodi yo'q yoki dinga qiziqqan insonlarni miyasini zaharlab o'z saflariga qo'shishga harakat qilmoqdalar. Ular bu yo'lda har qanday yo'l bilan, hatto hozirgi kunda juda faollik bilan rivojlanayotgan aloqa vositalari, jumladan internet orqali ham keng targ'ibot ishlarini olib borishmoqda.
Avvalo, salafiylar kim va nima uchun ular o'zlarini “Salafiylar” deb nomlashmoqda? Shu haqida ma'lumotga ega bo'lsak.
«Salaf» so'zi arab tilida «avvalda o'tganlar, o'tmishda yashaganlar», «Salafiy» – «o'tmishda o'tgan ajdodlar yo'lidan boruvchi» ma'nolarini beradi.
Istilohda esa «Salaf» Payg'ambarimiz Muhammad alayhissalom taraflaridan maqtalgan, ilk hijriy uch asr avlodlari hisoblanadi. Shu davrda yashab o'tgan sahobalar, tobe'inlar va taba'a tobe'inlardan iborat olimlaru fozillar, mujtahid ulamolarini “salafi solihlar” deb ataladi. Abu Hanifa va boshqa o'rta asrlarda o'tgan mualliflar asarlarida bu so'z aynan mana shu ma'noda, ya'ni «as-salaf», «as-salaf as-solih» (o'tgan solih ajdodlar) shakllarida keladi.
Payg'ambarimiz alayhissalom o'zlarining muborak hadislarida: “Insonlarning eng yaxshisi mening asrdoshlarim. So'ngra ularga yaqin bo'lganlar (tobe'in)dir. So'ngra, ulardan yaqin bo'lganlar (taba'a tobe'in)dir. Ulardan keyin yolg'onchilik tarqab ketadi. Hatto biror kishiki, undan guvohlik so'ralmasada (yolg'ondan) guvohlik beraveradi, undan qasam ichishlik so'ralmasada (noo'rin) qasam ichaveradi” deganlar.
Shu hadisga binoan Islom olamida dastlabki uch asrda yashab o'tgan musulmon avlodlarini eng yaxshi solih insonlar deb e'tirof etiladi. Bugungi kunda mashhur to'rtala mazhab- Hanafiy, Molikiy, Shofi'iy va Hanbaliy mazhabi asoschilari va ularning ashoblari ayni yuqoridagi hadisda aytib o'tilgan avlod vakillari hisoblanadilar. Ulardan keyingi davr vakillarini. Olimlari, fozilu avliyolariga ham “salafi solih”, “salafiy” degan atama ishlatilmaydi.
So'nggi yillarda “salaf solihlarga ergashish” shiorini niqob qilib olgan, musulmon jamiyatlarini ilk islom davri holatiga qaytarishni targ'ib qiluvchi mutaassib, soxta salafiylar paydo bo'lganini alohida qayd etish lozim.
Ular islomiy ahkom va fatvolarni har bir zamon taqozosiga qarab emas, balki hijriy sananing dastlabki uch asriga muvofiq ravishda hayotga tatbiq etishni iddao qilgan oqimdir. Bu oqim arab va islom mamlakatlarida tarqalgan bo'lib, Makaziy Osiyoga ham kirib kelmoqda.
Bu oqim tarafdorlari islom dinining har bir zamon va har bir makonga moslasha olishini tan olmaydilar. O'n to'rt asrdan beri islomning zabardast olimlari, faqihu mujtahidlari, mo''tbar to'rtta mazhab sohiblari qabul qilgan fatvolarni tan olmaydilar va ularga qarshi chiqadilar.
Soxta salafiylikning asoschisi sifatida hijriy ettinchi asrning oxirlarida Suriyalik Ahmad ibn Taymiya boshchiligida, asosan ahli sunna imomi- Abu Muso al Ash'ariy (r.a) tomonidan talqin qilingan aqoidiy islohotlarni rad qilishlik bilan o'rtaga chiqganini ko'rishimiz mumkin. Ibn Taymiya umri davomida o'zining agressiv qarashlari tufayli to'rt marta qamoq jazosiga tortilgan va 1328 yilda qamoqxonada vafot etgan.
Soxta “salafiylar”ning fikricha, Rasulullohning muborak qabrlarini ziyorat qilish bid'at va zalolatdir (vaholanki ibn Taymiyagacha bo'lgan davr, ya'ni qarib sakkiz asrdan beri butun Islom olamida joriy bo'lgan eng ulug' ziyoratlardandir). Shuningdek Rasulullohning tug'ilgan kunlari, ya'ni mavlidi sharifni nishonlash ham bid'at va foydasizdir, yana Rasulullohdan qolgan asori atiqalarni saqlash, asrab avaylash esa go'yoki shirkdir. “Salafiylar”ning tasavvurida yuqoridagi kabi aziz va mo''tabar narsalar johiliyat davridagi bud-sanamlarga sig'inishdek tenglashtiriladi.
“Salafiylar”ning bu kabi qarashlari o'z davrida katta fitna va yangilik bo'lishiga qaramasdan, ularning tarafdorlari juda ko'p edi. Sababi, ibn Taymiyaning kuchli taqvo va ilm sohibi bo'lgan va hanbaliylik mazhabiga mansub oilada voyaga etgani bo'ldi. Shu sabab ham unga ergashganlar ko'p bo'ldi. Natijada uning adashuvini ko'pchilik payqamay qoldi. Uning fatvolari ko'pchilik muxlislari tomonidan qabul qilinardi. Oxiri esa uni “mujaddid”(dinni yangilovchi), “shayxul islom” degan laqablar bilan atay boshladilar. Aslida esa, Ibn Taymiya mujaddid ham, asl salafiy ham bo'lmagan. Uning keyingi paydo qilgan “salafiylik” mazhabi ham hech qanday salafi solihlarning yo'llariga to'g'ri kelmaydi. Balki, musulmonlar jamoasidan ajrab chiqgan adashgan bir kichik mutaassib oqim bo'lgan xolos.
Murodjon MIRSOATOV
Sirdaryo tuman “A. Yassaviy”
jome masjidi imom-xatibi
Pekinda O‘zbekistonning Islom sivilizatsiyasi markazi taqdimoti o‘tkazildi
O‘zbekiston elchixonasida ikki davlat o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik, sivilizatsiyalar muloqoti va umumiy merosga bag‘ishlangan madaniy-ma’rifiy tadbir bo‘lib o‘tdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Tadbirda SHHT Kotibiyati rahbariyati, Pekinda akkreditatsiyadan o‘tgan diplomatik korpus vakillari, vazirlik va idoralar xodimlari, yetakchi tahlil markazlari, ilmiy-akademik hamda madaniy doiralar vakillari ishtirok etdi.
Uchrashuvda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov boshchiligidagi mamlakatimiz delegatsiyasi ham qatnashdi.
Ishtirokchilarga Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati keng namoyish qilindi. Markazning noyob konsepsiyasi, asosiy ekspozitsiyalari, ilmiy-ma’rifiy yo‘nalishlari hamda xalqimizning boy merosini o‘rganish, saqlash va ommalashtirish bo‘yicha xalqaro missiyasi haqida atroflicha ma’lumot berildi. Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati haqidagi film ishtirokchilarda katta taassurot qoldirdi.
Tadbir davomida qatnashchilar e’tiboriga O‘zbekistonning boy tarixi va madaniyati, zamonaviy taraqqiyotini aks ettiruvchi 100 dan ortiq video va fotosuratlardan iborat ko‘rgazma havola qilindi.
Mutaxassislar O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan tashkil etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi jahon ahamiyatiga molik yirik loyiha ekanini e’tirof etdi. Dunyoda o‘xshashi bo‘lmagan bunday noyob markazning tashkil etilishi davlat rahbarining o‘z xalqi tarixi va madaniy merosiga bo‘lgan cheksiz hurmatini aks ettirishi, O‘zbekistonning sivilizatsiyalar chorrahasidagi yuksak o‘rnini yaqqol namoyon etishi ta’kidlandi.
“Bugun biz tarixiy voqeaga – Toshkentda barpo etilgan va allaqachon global ahamiyat kasb etgan Islom sivilizatsiyasi markazining muhtasham binosi taqdimotiga guvoh bo‘ldik. O‘zbekiston yetakchisi Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan ushbu yirik loyihaning amalga oshirilishi butun dunyoga buyuk sivilizatsiyalar ruhini mujassam etgan Yangi O‘zbekistonni barpo etishning asl mohiyati va g‘oyasini namoyon etdi”, – dedi SHHT Bosh kotibi o‘rinbosari Suhayl Xon.
Uchrashuvda qatnashgan Pekin xalqaro muloqot klubi bosh kotibi Xan Xua ham ushbu markaz haqida o‘z fikr-mulohazalarini bildirdi. Uning ta’kidlashicha, Islom sivilizatsiyasi markazi jahon madaniyati va san’atining muhim maskanlaridan biridir. Yangi O‘zbekistonda bu jihat Prezident Shavkat Mirziyoyevning oqilona siyosati tufayli yaqqol namoyon bo‘lmoqda. U alohida ta’kidlaganidek, mazkur muhtasham muassasa nafaqat O‘zbekiston, balki butun Sharq sivilizatsiyasining boy madaniy va ma’naviy merosini dunyoga targ‘ib etmoqda.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
