Halima Yaqub mamlakatimizdagi diniy konfessiya rahbarlari bilan uchrashdi
Avval xabar berilganidek, davlatimiz rahbari Shavkat Mirziyoevning taklifiga binoan, Singapur Prezidenti Halima Yaqub davlat tashrifi bilan mamlakatimizda bo'lib turibdi.
Singapur rahbari bugun Toshkent shahrida mamlakatimizdagi diniy konfessiyalar rahbarlari bilan uchrashdi.
Muloqot davomida Osiyo yuragida joylashgan qadim Movarounnahr va hozirgi O'zbekiston zamini, Buyuk ipak yo'li orqali turli mintaqa, qit'alar, madaniyat va ilmlarni bog'lovchi markaz bo'lgani qayd etildi. O'tmishda zardushtiylik, buddaviylik rivojlangan hududga islom dini kirib kelgach, bu zamindan Imom Buxoriy, Abu Iso Termiziy, Abu Mansur Moturidiy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino, Ahmad Farg'oniy kabi buyuk allomalar etishib chiqqan.
Suhbat chog'ida Prezidentning jamoat va diniy tashkilotlar bilan hamkorlik masalalari bo'yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Nuriddin Holiqnazarov mehmonlarga yurtimizda davlat rahbari tashabbusi bilan barcha sohalar qatori, diniy-ma'rifiy jabhada, xususan, din va e'tiqod erkinligi yo'nalishida turli din vakillari uchun yaratilgan qator yangilik, qulayliklar haqida ma'lumot berdi. Bir necha yangi masjid, cherkovlar qad rostlab, ilmiy-tadqiqot markazlari, oliy va o'rta maxsus islom bilim yurtlari ochilmoqda.
Hozirgi kunda respublikada 16 diniy konfessiya mavjud bo'lib, davlat ro'yxatidan o'tkazilgan diniy tashkilotlar soni 2346 tani tashkil etmoqda. Shundan 2149 tasi islomiy va 197 tasi turli noislomiy konfessiyalar hisoblanadi. O'zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazlari, Buxoroda Mir Arab oliy madrasasi, Samarqandda esa Hadis ilmiy maktabi faoliyatini alohida ta'kidlash joiz.
Halima Yaqub xonim diniy bag'rikenglik borasida O'zbekistonning ilg'or tashabbuslari xalqaro hamjamiyat tomonidan e'tirof etilayotganini qayd etdi. 2018 yil dekabr' oyida BMT Bosh Assambleyasi yalpi sessiyasida Prezident Shavkat Mirziyoev taklif etgan “Ma'rifat va diniy bag'rikenglik” maxsus rezolyutsiyasi qabul qilingani fikrimizni isbotlaydi.
O'zbekistonning ushbu tashabbusi dunyoda tinchlik-osoyishtalikni saqlash, diniy bag'rikenglikni ta'minlashda naqadar katta ahamiyatga egaligi bugungi murakkab davrda yaqqol namoyon bo'lmoqda.
Shuningdek, mamlakatimizda vijdon erkinligini ta'minlash yo'lida olib borilayotgan sa'y-harakatlar xalqaro maydonda ham yuqori darajada e'tirof etilmoqda. Bunga 2020 yil dekabrda AQSh Davlat departamenti tomonidan O'zbekiston diniy erkinlik bo'yicha “Maxsus kuzatuvdagi davlatlar ro'yxati”dan chiqarilganini misol qilib keltirish mumkin.
Uchrashuvda diniy konfessiya rahbarlari ham so'zga chiqib, yaratilgan qulayliklar, e'tiqod erkinligi borasida olib borilayotgan islohotlar samarasini ta'kidladilar.
Go'zal Sattorova,
Nosirjon Haydarov (surat),
manba: O'zA
Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
