Shar’iy musofirning jum’a namozi
Shar’iy musofirning zimmasiga Jum’a farz bo‘lmasdan, boshqa kunlardagidek, Peshin namozini o‘qish farzdir. Shuning uchun musofir biror shaharda o‘n besh kun turishni niyat qilmagan bo‘lsa, Jum’a farz bo‘lmaydi. Lekin Jum’a namozida imomlik qilayotgan odamga iqtido qilsa, zimmasiga farz bo‘lgan Peshin namozi soqit bo‘ladi. Agar o‘n besh kundan ko‘p turishni niyat qilgan bo‘lsa, unga xuddi shaharliklarga farz bo‘lganidek, Jum’ani o‘qish farzdir.
Yuqorida «Musofirga Jum’a farz bo‘lmaydi. Lekin Jum’a namozini o‘qiyotgan imomga iqtido qilsa, zimmasiga farz bo‘lgan Peshin namozi soqit bo‘ladi», degan edik. Agar musofir Jum’a namozida imom bo‘lishi kerak bo‘lib qolsa, iqtidosi joiz bo‘lganidek, imomligi ham joizdir.
أَنَّ الْمُسَافِرَ لَمَّا الْتَزَمَ الْجُمُعَةَ صَارَتْ وَاجِبَةً عَلَيْهِ، وَلِذَا صَحَّتْ إمَامَتُهُ فِيهَا.
«Musofir jum’a (namozi)ni o‘qishni lozim tutsa, jum’a uni zimmasiga vojibga aylanadi va uni imomati sahih bo‘ladi» (Raddul muxtor).
Agar musofirlar Jum’a joiz bo‘lmagan joylarda «Jum’a qasr bilan barobar», deb o‘ylab, Jum’a o‘qishsa, qaytadan peshin namozini o‘qiydilar.
قُلْتُ أَرَأَيْتَ مُسَافِرًا صَلَّى بِقَوْمٍ مُسَافِرِيْنِ وَنَوَى الْجُمُعَةَ وَنَوَى الْقَوْمُ ذَلِكَ قَاَل لا تُجْزِيهِمْ وَعَلَيْهِمْ أَن يُصَلُّوا الظُّهْرَ قُلْتُ لم قال لأَنَّهُمْ لَمْ يَنْوُوا الظّهْرَ وَ إِنَّمَا نَوَوا الْجُمُعَةَ فَلا تُجْزِيهِمْ مِنَ الْجُمُعَة لأَنَّهُمْ مَعَ غَيْرِ إِمَامٍ فِي غَيْرِ مِصْرَ.
«Musofir musofir qavmga imom bo‘lib, jum’ani niyat qilsa, qavm ham o‘shani niyat qilsa, nima bo‘ladi» dedim. «Joiz bo‘lmaydi va peshin namozini o‘qishlari lozim bo‘ladi» dedi. «Nimga» dedim. «Chunki, peshinni niyat qilmay jum’ani niyat qildilar va shu bilan bir qatorda misrdan tashqarida va imom bilan birga emaslar» dedi» (Mabsut)
Biror sabab bilan Jum’a namoziga iqtido qilgan musofirning namozi fosid bo‘lsa, qayta qo‘shilishga ulgursa, «Jum’a» deb qo‘shiladi, ulgurmasa, peshin namozini qasr qilib o‘qiydi.
Shu holat muqim kishida voqe’ bo‘lsa, aytaylik, musofir tushgan joyida peshinni o‘qib, masjidga kelsa, jum’a o‘qilayotgan ekan, buning hukmi ikkitadir:
- Hisoblab ko‘radi: uyidan chiqqan vaqtda imom jum’a namozidan forig‘ bo‘lgan bo‘lsa, uning o‘qigan peshin namozi botil bo‘lmaydi;
- Agar yarim yo‘lga yetganida imom jum’a namozidan forig‘ bo‘lgan bo‘lsa, peshini botil bo‘ladi. Shuning uchun peshinni o‘qib, masjidga kelsa, jum’a namozi o‘qilayotgan bo‘lsa, unga shu zahoti jum’aga qo‘shilish vojib bo‘ladi.
Namoz botil bo‘lgan holatlarda o‘sha namozni qayta o‘qish zarur bo‘lib, avvalgi namozi naflga aylanadi.
Musofir odam jum’a kuni peshinni masjidlarda jamoat jum’ani o‘qib bo‘lganidan keyin o‘qishi mustahab, oldin o‘qishi esa makruhi tanzihiydir.
إنْ أَدَّى الظُّهْرَ ثُمَّ سَعَى إلَى الْجُمُعَةِ فَأَدْرَكَهَا مَعَ الْإِمَامِ بَطَلَ ظُهْرُهُ سَوَاءٌ كَانَ مَعْذُورًا كَالْمُسَافِرِ وَالْمَرِيضِ وَالْعَبْدِ أَوْ غَيْرِهِ وَإِنْ لَمْ يُدْرِكْهَا فَإِنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ وَالْإِمَامُ فَرَغَ مِنْهَا لَا يَبْطُلُ إجْمَاعًا وَإِنْ خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ وَالْإِمَامُ فِيهَا فَقَبْلَ أَنْ يَصِلَ إلَيْهِ فَرَغَ مِنْهَا بَطَلَ ظُهْرُهُ عِنْدَ أَبِي حَنِيفَةَ - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى - خِلَافًا لَهُمَا وَإِنْ خَرَجَ لَا يُرِيدُ الْجُمُعَةَ لَا يَبْطُلُ إجْمَاعًا، كَذَا فِي الْكَافِي.وَإِنْ سَعَى إلَى الْجُمُعَةِ وَكَانَ سَعْيُهُ مُقَارِنًا لِفَرَاغِهِ لَا يَبْطُلُ هَكَذَا فِي التَّبْيِينِ
«Peshinni o‘qib, jum’aga otlansa va imom bilan u (jum’a)ni o‘qisa, musofir, kasal, qul va shu kabilar singari uzurli bo‘lsa ham (o‘qigan) peshin namozi botil bo‘ladi. Agar yetib kelmasa, ya’ni (hisoblab qarasa) uyidan chiqqanida imom jum’ani o‘qib bo‘lgan bo‘lsa, ijmoan (o‘qigan peshin namozi) botil bo‘lmaydi. Agar uydan chiqqanida imom un (jum’a namozi)da bo‘lsa va (imomga) yetib kelishidan oldin (imom) u (jum’a)ni tugatsa, ikkalalariga xilof o‘laroq Abu Hanifa rahmatulloh nazdilarida (o‘qigan) peshn (namoz)i botil bo‘ladi. Agar uydan jum’ani niyat qilmay chiqsa, ijmoan o‘qigan peshini botil bo‘lmaydi. «Kofiy»da shunday deyilgan. Jum’aga otlanayotgan vaqtda (imom jum’ani) tugatsa, o‘qigan peshini botil bo‘lmaydi. «Tabyiyn»da shunday deyilgan» (Mabsut).
Jum’a o‘qiladigan joylarda jum’a kuni peshinni jamoat bo‘lib o‘qish esa musofir uchun makruhi tahrimiydir.
(وَكُرِهَ) تَحْرِيْمًا (لِمَعْذُورٍ وَمَسْجُونٍ) وَمُسَافِرٍ (أَدَاءُ ظُهْرٍ بِجَمَاعَةٍ فِي مِصْرٍ) قَبْلَ الْجُمُعَةِ وَبَعْدَهَا.
«Musofir, mahkum va uzurli kishilar jum’adan oldin yoki keyin shaharda jamoat bilan peshin o‘qishlari makruhi tahrimiydir» (Raddul muxtor).
Manba: Fiqh.uz
O‘MI Matbuot xizmati
Erhan Afyonju: O‘zbekiston – turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan zamin
Turkiyaning “CNN-Türk” telekanalida efirga uzatilgan “Tafakkur doirasi” dasturida so‘zga chiqqan taniqli olim, Milliy mudofaa universiteti rektori, professor Erhan Afyonju O‘zbekistonning boy tarixiy merosi va sayyohlik salohiyati haqida fikr yuritdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Ko‘rsatuvda qatnashgan turk tarixchisi Erhan Afyonju O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning eng go‘zal shaharlari joylashgan alohida geografik hudud sifatida ta’riflagan.
Olimning fikricha, juda ko‘pchilik sayyohlar O‘zbekistonni o‘z ko‘zi bilan ko‘rishni istaydi. Chunki dunyoga mashhur Samarqand, Buxoro, Xiva, Toshkent kabi shaharlar ana shu zaminda joylashgan.
Turk tarixchisi yoshlarga murojaat qilib, xorijga sayohat qilishni, avvalo, Turkiy dunyo mamlakatlarini kashf etish, ajdodlar yurti bilan yaqindan tanishishdan boshlash lozim ekanini ta’kidladi.
“Yoshlarga tavsiyam shuki, hozir xorijga sayohat qilmoqchi bo‘lsangiz, avvalo Turkiy zaminni aylaning. Masalan, O‘zbekistonga borib, tarixiy shaharlarni ko‘rib keling, ajdodlaringiz yurti bilan tanishing. So‘ng Saljuqiylar davlati barpo etilgan zaminlarni ko‘ring”, – dedi professor.
Erhan Afyonjuning ta’kidlashicha, bunday sayohatlar yoshlar uchun har tomonlama foydali va qiziqarli bo‘lib, ularning tarixiy xotirasi va dunyoqarashini boyitadi.
“Masalan, Samarqandning go‘zalligini dunyoning ko‘p joylarida topa olmaysiz. Ayniqsa, turk yoshlari o‘z ajdodlari yashagan zaminni borib ko‘rishlari lozim”, – dedi olim.
Professor O‘zbekistonni turkiy sivilizatsiyaning asosiy beshiklaridan biri, ilm-fan markazi sifatida ham alohida e’tirof etgan.
Shuningdek, turk tarixchisi O‘zbekistonning nafaqat tarixiy va madaniy, balki geografik jihatdan ham yashash uchun qulay hudud ekanini ta’kidlagan.
Dastur davomida professor bildirgan fikr-mulohazalar Turkiya jamoatchiligi orasida O‘zbekistonning tarixiy shaharlari, boy madaniy merosi va turizm salohiyatiga bo‘lgan qiziqishni yanada oshirishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
