Siz ixtilof qilishga layoqatlimisiz?
Rosululloh sollallohu alayhi va sallam “Ummatimning ixtilofi rahmatdir”, deganlar. Ixtilof o'zro qarama qarshilik, ma'nosini anglatsada, Rosululloh sollallohu alayhi va sallam o'z ummatlarida yuz beradigan ixtilofni rahmat, deb sifatladilar. Demak, bundan ko'rinadiki, dindagi ixtiloflar ichida maqtaladigan, ummat uchun rahmat bo'ladigan ixtilof ham mavjud. Bunday ixtilof islom ummatining ichki fitnasiga, ular o'rtasidagi urish janjallarga sabab bo'ladigan ixtilof bo'lmasligi lozim. Chunki Alloh taolo “Allohga va Rasuliga itoat qilingiz va nizolashmangiz, aks holda sustlashib ketursiz va “shamolingiz” (obro'yingiz) ketib qolur” (Anfol-46), degan. Rosululloh sollallohu alayhi va sallam Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda o'zaro nizolashishdan qaytarganlar. Abu Hurayra roziyallohu anhu aytadi: Biz qadar borasida o'zaro tortishayotgan edik, Rosululloh sollallohu alayhi va sallam oldimizga chiqdilar va g'azab qilib, hatto yuzlari qizarib ketdi. Yuzlariga anor donalari siqilganidek bo'lib ketdi. So'ng bizga yuzlanib: “Sizlar shunga buyrildingizmi, men sizlarga shuni olib keldimmi?! Sizlardan oldingilar shu ish borasida nizolashganlari tufayli halok bo'ldilar. Bu haqda sizlar talashib tortishmaslaringizni qasd qildim”, dedilar. Yana boshqa bir hadisi sharifda: “Mening ummatim zalolat ustida jamlanmaydi. Agar ixtilofni ko'rsangiz savodi a'zamni (ko'pchilikdan iborat tarafni) lozim tuting”, deganlar.
Demak ba'zi dalillar ixtilofni qoralasa, ba'zilarida ixtilof maqtalmoqda. Dalillar o'rtasini muvofiqlashtirish uchun ulamolar ularda zikr qilingan ixtilof va nizolashuv iboralarini turlicha izohlashgan. Jumladan, “Ummatimning ixtilofi rahmatdir” degan hadisni quyidagicha tushuntirishgan: Mening ummatlarim ichidagi mujtahidlarining ijtihod joiz bo'lgan fa'iy-ikkilamchi masalalar borasidagi ixtilofi rahmatdir. Bu o'rindagi rahmat so'zining ma'nosi, kengchilik, engillik ma'nolarida bo'lib, ushbu iboraga ko'ra barcha mo''tabar mazhablar go'yoki alohida-alohida shariat kabi bo'ladi hamda Alloh taoloning engil va oson dini bo'lgan Islomni kengchilik yo'li ekanini ifodalaydi.
Bundan ko'rinadiki, ixtilof muqallidlar, ya'ni oddiy musilmonlarning ishi emas, balki mujtahidlarga doir vazifa bo'lib, ular o'z ijtihodlari bilan o'zaro shariat doirasida ixtilof qiladilar. Natijada bir masala borasida bir qancha qavllar yuzaga keladi. Bu esa vaziyat taqozo qilganda, majburlik o'rnida biror bir mujtahidning so'zini olib, unga amal qilish orqali tang vaziyatdan chiqib ketish imkonini beradi.
Demak, shariatda ruxsat berilgan “Ixtilof” so'zidan ‒ maqsad bir bo'lib, unga olib boruvchi yo'lning turlicha ekani tushunilishi lozim. Bunday ixtilof taraflarning o'zaro hurmatiga rahna solmaydi. Chunki ular bir e'tiqod va bir maqsadda bo'lganlari uchun o'zaro xurmatni yo'qotmaydilar.
Imom Buxoriy nomidagi
Toshkent Islom instituti
“Aqoid va fiqhiy fanlar kafedrasi”
o'qituvchisi Ya.Razzaqov
“Network News Pakistan”: 2025 yilda O‘zbekiston Markaziy Osiyo aholisi uchun eng ommabop sayohat yo‘nalishi bo‘ldi
Pokistonning “Network News Pakistan” elektron nashri “O‘zbekiston turizmi o‘sish bo‘yicha Markaziy Osiyoda birinchi o‘rinni egalladi” sarlavhali axborot maqolani e’lon qildi, deb xabar qilmoqda “Dunyo” AA.
Unda Butunjahon sayohat va turizm kengashining (World Travel & Tourism Council – WTTC) “Sayohat va turizmning 2026 yilga qadar iqtisodiy ta’sirini o‘rganish” hisobotiga ko‘ra, 2025 yilda Markaziy Osiyo dunyoning eng tez rivojlanayotgan sayyohlik mintaqasiga aylangani ta’kidlangan.
“WTTC o‘z tadqiqotlarini dunyoni 13 ta yirik mintaqaga bo‘lgan holda olib boradi. 2025 yil yakunlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo turizm sohasini rivojlantirishning bir nechta asosiy ko‘rsatkichlari bo‘yicha dunyoda birinchi o‘rinni egalladi. Shu bilan birga, O‘zbekiston bu ko‘rsatkichlarning barchasi bo‘yicha Markaziy Osiyo mamlakatlari orasida yetakchiga aylandi”, – deyilgan manbada.
Nashrda qayd etilishicha, 2025 yilda turizmning Markaziy Osiyo yalpi ichki mahsulotiga qo‘shgan umumiy hissasi 17,7 foizga, sohaning bevosita hissasi esa 19,6 foizga oshgan. Mintaqada turistik xizmatlar eksporti (visitor exports) yil davomida 26,4 foizga o‘sib, 9,9 milliard AQSH dollarini tashkil etdi.
Mintaqadagi turistik xizmatlar eksporti umumiy hajmining deyarli yarmi O‘zbekiston hissasiga to‘g‘ri keladi. Jumladan, 2025 yilda O‘zbekistonga 4,8 milliard AQSH dollari miqdorida turistik xizmatlarni eksport qilgan. WTTC ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda O‘zbekiston Markaziy Osiyo aholisi uchun eng ommabop sayohat yo‘nalishi bo‘ldi.
“Umuman olganda, bu ko‘rsatkichlar turizmning mintaqaviy xarakterga ega ekanini anglatadi. Markaziy Osiyo aholisi ko‘pincha o‘z mintaqasi ichida sayohat qiladi”, – deyiladi maqolada.
“Network News Pakistan” WTTC prognoziga tayanib yozishicha, 2036 yilga borib turizm sohasining Markaziy Osiyo iqtisodiyotiga qo‘shadigan umumiy hissasi 29,7 milliard AQSH dollariga yetadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
