Tilni saqlash
Til insonning eng mukarram, shu bilan birga eng xatarli azosi hamdir. Agar inson uni yaxshilikga ishlatsa, ulkan ajr-mukofotlarga ega bo‘ladi, bordiyu yomonlikga ishlatsa uni ortidan malomatga qolishi tayin. Shuning uchun ham Payg‘ambar sollollohu a’layhi vasallam: “Odam bolasining ko‘pchilik xatolari tilidan” [1] deganlar.
Insonni abadiy saodatga erishishib jannatga kirishi, yoki baxtsiz bo‘lib do‘zaxga kirishishining ham asosiy sababchisi tilidir. Abu Hurayra roziyollohu a’nhudan rivoyat qilinadi: “Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam, insonlarni jannatga kiritadigan amallarning ko‘prog‘i haqida so‘ralganlarida: “Allohga taqvo qilish va chiroyli xulq” dedilar. Insonlarni do‘zaxga kiritadigan narsalarning aksari haqida so‘ralganlarida esa: “Og‘iz va farj” [2] dedilar. Demak insonning najot topishiga Allohga bo‘lgan taqvosi va chiroyli xulqi sababchi bo‘lsa, halokatga uchrashiga tilini lag‘vdan, avratini zinodan saqlamasligi sabab bo‘lar ekan. Jobir roziyollohu a’nhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam: “ Kim menga ikki jag‘i va ikki oyog‘i o‘rtasidagi narsani saqlashni kafolatini bersa, men unga jannat kafolatini beraman. Biror bir sadaqa Alloh azza va jallaga yaxshi so‘zdan ko‘ra mahbubroq emas” [3] dedilar.
So‘zning ahamiyati shunchalik muhimki inson birgina so‘zi bilan musulmon bo‘lishi yoki dindan chiqishi, insonlar o‘rtasini isloh qilishi yoki buzishi mumkin. Shunday ekan Alloh ta’olo ne’mat qilib bergan tillarimizni faqat xayrli amallarga ishlatmog‘imiz va uni Alloh va Rosuli qaytargan narsalardan tiymog‘imiz lozim. Anas roziyollohu a’nhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam: “Toki tilini saqlamagunicha birortangiz ham iymonning haqiqatiga yeta olmaydi” [4] dedilar. Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam hadisi sharifda marhamat qilganlaridek iymonning haqiqatiga yetish maqsadida tilimizni undan saqlashimiz kerak bo‘lgan narsalarni yana bir bor eslatib o‘tishni lozim deb bildik. Chunki Alloh taolo: “ (Ey, Muhammad sollollohu a’layhi vasallam) Eslating! Zero, eslatma mo‘minlarga manfaat yetkazur”[5] degan.
“Islom nuri” jome masjidi imom xatibi,
Toshkent Islom instituti o‘qituvchisi A. Sobirov.
[1] Tabaroniy va Ibn Abuddunyo rivoyati.Vahid Abdussalom Boliy. Hifzullisan 5-bet.1990-yil Makka-i mukarrama.
[2] Termiziy rivoyat qilib sahih degan 3.245 Vahid Abdussalom Boliy. Hifzullisan 5-bet. 1990-yil Makka-i mukarrama.
[3] Imom Bayhaqiy. Shu’abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 4915- hadis. 1990-yil Bayrut. Darul kutubil i’lmiyya.
[4] Imom Bayhaqiy. Shu’abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 5005- hadis. 1990-yil Bayrut. Darul kutubil i’lmiyya.
[5] Zoriyot surasi 55-oyat.Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni karim ma’nolarining tarjimava tafsiri. 2009-yil Toshkent. TIU nashriyoti.
Eng birinchi...
Alhamdulillah – Qur’oni karimdagi birinchi kalima va Odam alayhissalom aytgan ilk so‘z.
Hazrat Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu – sahobalardan Islomga eng birinchi kirgan hur erkak.
Hazrat Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhu – yosh bolalardan Islomga birinchi kirgan.
Xadicha bint Xuvaylid roziyallohu anho – ayollardan Islomga birinchi kirgan.
Bilol ibn Abu Raboh roziyallohu anhu – qullardan Islomga birinchi kirgan.
Zayd ibn Horisa roziyallohu anhu – ozod qilingan qullardan Islomga birinchi kirgan.
Hazrat Abu Bakr roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib Qur’onni jamlagan.
Hazrat Ali ibn Abu Tolib roziyallohu anhu – Payg‘ambar alayhissalomdan keyin birinchi bo‘lib namoz o‘qigan.
Abdulloh ibn Zubayr roziyallohu anhu – hijratdan so‘ng muhojirlardan dunyoga kelgan birinchi farzand.
Abdulloh Ibn Mas’ud roziyallohu anhu – Qur’oni karimni Makkada birinchi bo‘lib oshkora tilovat qilgan.
Abdulloh ibn Salom roziyallohu anhu: “Nabiy alayhissalomning aytgan so‘zlaridan eng birinchi eshitganim: «Ey insonlar! Salomni yoyinglar! Ochlarni to‘ydiringlar! Silai rahm qilinglar! Insonlar uxlayotgan vaqtlarida, tunda turib namoz o‘qinglar! Shunda jannatga salomat holatda kirasizlar», degan so‘zlar bo‘ldi”.
As’ad ibn Zurora roziyallohu anhu – Rasululloh alayhissalom janozasini o‘qigan va Baqi’ qabristoniga dafn etilgan birinchi musulmon.
Bilol roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib azon aytgan.
Muoviya ibn Abu Sufyon roziyallohu anhu – birinchi bo‘lib dengiz qo‘shinini tuzgan.
Qatoda ibn No‘mon roziyallohu anhu – Madinaga Qur’oni karimdan to‘liq bir sura (“Maryam” surasi)ni yodlab olib kelgan birinchi kishi.
Ummu Sulaym roziyallohu anho – Islomni qabul qilgan birinchi ansoriy ayol.
Davron NURMUHAMMAD