Tilni saqlash
Til insonning eng mukarram, shu bilan birga eng xatarli azosi hamdir. Agar inson uni yaxshilikga ishlatsa, ulkan ajr-mukofotlarga ega bo‘ladi, bordiyu yomonlikga ishlatsa uni ortidan malomatga qolishi tayin. Shuning uchun ham Payg‘ambar sollollohu a’layhi vasallam: “Odam bolasining ko‘pchilik xatolari tilidan” [1] deganlar.
Insonni abadiy saodatga erishishib jannatga kirishi, yoki baxtsiz bo‘lib do‘zaxga kirishishining ham asosiy sababchisi tilidir. Abu Hurayra roziyollohu a’nhudan rivoyat qilinadi: “Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam, insonlarni jannatga kiritadigan amallarning ko‘prog‘i haqida so‘ralganlarida: “Allohga taqvo qilish va chiroyli xulq” dedilar. Insonlarni do‘zaxga kiritadigan narsalarning aksari haqida so‘ralganlarida esa: “Og‘iz va farj” [2] dedilar. Demak insonning najot topishiga Allohga bo‘lgan taqvosi va chiroyli xulqi sababchi bo‘lsa, halokatga uchrashiga tilini lag‘vdan, avratini zinodan saqlamasligi sabab bo‘lar ekan. Jobir roziyollohu a’nhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam: “ Kim menga ikki jag‘i va ikki oyog‘i o‘rtasidagi narsani saqlashni kafolatini bersa, men unga jannat kafolatini beraman. Biror bir sadaqa Alloh azza va jallaga yaxshi so‘zdan ko‘ra mahbubroq emas” [3] dedilar.
So‘zning ahamiyati shunchalik muhimki inson birgina so‘zi bilan musulmon bo‘lishi yoki dindan chiqishi, insonlar o‘rtasini isloh qilishi yoki buzishi mumkin. Shunday ekan Alloh ta’olo ne’mat qilib bergan tillarimizni faqat xayrli amallarga ishlatmog‘imiz va uni Alloh va Rosuli qaytargan narsalardan tiymog‘imiz lozim. Anas roziyollohu a’nhudan rivoyat qilingan hadisda Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam: “Toki tilini saqlamagunicha birortangiz ham iymonning haqiqatiga yeta olmaydi” [4] dedilar. Rosululloh sollollohu a’layhi vasallam hadisi sharifda marhamat qilganlaridek iymonning haqiqatiga yetish maqsadida tilimizni undan saqlashimiz kerak bo‘lgan narsalarni yana bir bor eslatib o‘tishni lozim deb bildik. Chunki Alloh taolo: “ (Ey, Muhammad sollollohu a’layhi vasallam) Eslating! Zero, eslatma mo‘minlarga manfaat yetkazur”[5] degan.
“Islom nuri” jome masjidi imom xatibi,
Toshkent Islom instituti o‘qituvchisi A. Sobirov.
[1] Tabaroniy va Ibn Abuddunyo rivoyati.Vahid Abdussalom Boliy. Hifzullisan 5-bet.1990-yil Makka-i mukarrama.
[2] Termiziy rivoyat qilib sahih degan 3.245 Vahid Abdussalom Boliy. Hifzullisan 5-bet. 1990-yil Makka-i mukarrama.
[3] Imom Bayhaqiy. Shu’abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 4915- hadis. 1990-yil Bayrut. Darul kutubil i’lmiyya.
[4] Imom Bayhaqiy. Shu’abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 5005- hadis. 1990-yil Bayrut. Darul kutubil i’lmiyya.
[5] Zoriyot surasi 55-oyat.Shayx Abdulaziz Mansur. Qur’oni karim ma’nolarining tarjimava tafsiri. 2009-yil Toshkent. TIU nashriyoti.
Bemazhablikni da’vo qiliuvchiga bir savol
Bismillahir Rohmanir Rohiym
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, qayerga bormoqchisiz?
Bugun musulmon jamiyatida tez-tez uchraydigan bir da’vo bor:
“Biz Qur’on va sunnat bilan yuramiz, mazhab shart emas”.
Bu gap tashqaridan chiroyli, jozibali eshitiladi. Ammo chuqurroq o‘ylab ko‘raylik:
Haqiqatan ham mazhabsiz yurish mumkinmi?
Agar mumkin bo‘lsa, u qayerga olib boradi?
Keling eng sodda savol-javob uslubida ko‘rib chiqamiz.
1. Mazhab o‘zi nima?
Mazhab – bu Qur’on va sunnatni tushunish maktabi.
Imom Abu Hanifa, Imom Molik, Imom Shofi’iy, Imom Ahmad ibn Hanbal kabi buyuk mujtahidlar:
minglab oyat va hadislarni,
sahobalar fatvolarini,
arab tili qoidalarini,
nas'h-mansuh, umumiy-xususiy masalalarni tizimli, ilmiy usulda jamlab, ummatga yo‘l ko‘rsatib berishgan.
Mazhab – Qur’on va sunnatning o‘zi emas, balki ularni to‘g‘ri tushunish kaliti.
2. “Mazhab shart emas” degan odam aslida nimani da’vo qilmoqda?
U deydi:
“Men o‘zim hadisni ochib o‘qiyman, o‘zim hukm chiqaraman”.
Savol:
— Arab tilini mukammal biladimi?
— Hadislarning sahih-zaifini ajrata oladimi?
— Qaysi hadis qaysi holatga tegishli ekanini biladimi?
— Qaysi oyat qaysi oyat bilan chegaralanganini biladimi?
Agar yo‘q bo‘lsa – u ilmga emas, nafsiga ergashmoqda. Agar farazan shu ilmlarga sohib bo‘lsa bormi, shubhasiz mazhabga ergashish lozimligini e’tirof qiladi.
Alloh taolo marhamat qiladi: “Agar bilmasangiz, zikr ahlidan so‘rang” (Nahl surasi, 43-oyat).
Zikr ahli – olimlar, mujtahidlar. Mazhab ana shu “zikr ahli”ning ilmiy merosidir.
3. Sahobalar haqida nima deysiz? Sahobalar:
Ibn Mas’ud fiqhi,
Ibn Umar fiqhi,
Zayd ibn Sobit fiqhi bilan tanilgan.
Tobe’inlar sahobalarga taqlid qilgan.
To‘rt imom esa ana shu sahobalar fiqhini tartibga soldi.
Demak, mazhab keyin chiqib qolgan bid’at emas, balki sahobalar yo‘lining davomidir.
4. Mazhabsizlik nimaga olib keladi?
Bugun mazhabsizlikni da’vo qiluvchilar orasida:
biri niyatni shart emas deydi,
biri jamoat namozini yengil sanaydi,
biri boshqasini adashgan, hatto kofir deydi.
Bu nimaning natijasi?
Bir mezon yo‘qligining natijasi.
Mazhab bo‘lmaganda: har kim o‘zicha “Qur’on va sunnat”ni tushunadi, din parcha-parcha bo‘ladi, ixtilof fitnaga aylanadi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar: “O‘tgan ummatlar ixtilof sababli halok bo‘ldi” (Imom Ahmad rivoyati)
Mazhab – ixtilofni tartibga soluvchi himoya devori.
5. Imom Abu Hanifa rahimahulloh nima uchun Imomi A’zam deb e’tirof etiladi?
U zot:
40 yil bomdod namozini xufton tahorati bilan o‘qigan,
500 mingdan ortiq hadisni bilgan,
Shunday zotning ilmiy tizimini mensimaslik – kibr emasmi? Ha, kibr bo‘lsa, kibr egasida sog‘lom ilm bo‘lmaydi.
6. Mazhab – majburiy emasmi?
Ha, mazhab – zarurat.
Xuddi:
tibbiyotda shifokorga ergashgandek,
qurilishda muhandisga ishongandek.
Ammo ogoh bo‘ling: Din – tajriba qilinadigan soha emas.
7. Xulosa: Mazhabsiz qayga bormoqchisan?
Mazhabdan voz kechgan odam:
o‘zini imomlardan ustun qo‘yadi,
bilmagan holda fatvo beradi,
oxir-oqibat dinni o‘z nafsiga moslab oladi.
Mazhabga ergashish – ko‘r-ko‘rona taqlid emas,
balki ilmga, tajribaga va ummat yo‘liga hurmatdir.
Savol ochiq qoladi:
1400 yil ummatni ushlab turgan yo‘lni tashlab, bemazhab qayerga bormoqchi?!
Nuriddin HAMRAQULOV,
Yakkasaroy tumani “Rahimjon hoji ota” jome masjidi imom noibi
