Jihod tushunchasini soxtalashtirish
«Albatta, haqiqiy mo'minlar Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirgan, so'ngra shubha qilmagan va Allohning yo'lida mollari va jonlari ila jihod qilganlardir. Ana o'shalar, o'shalargina (iymonida) sodiqlardir» (Hujurot surasi, 15-oyat).
Dunyoning bugungi holati hech kimga sir emas. O'zini haqiqiy musulmon deb qolganlarni adashganga chiqarayotgan fitnachi bemazhablar dunyoni buzib yuborishgani inkor etib bo'lmaydigan haqiqat sanaladi.
Bunday adashgan toifalarga ergashganlarga e'tibor berilsa, ularning aksarining aqllari noqis, ilmdan uzoq va ko'r-ko'rona mutaassiblik qiluvchi odamlar ekanligi ko'rinadi. Ba'zilari esa qandaydir obro' yoki mol-mulk orqasidan quvgan gumroh kimsalardir. Yana ba'zilari esa alamzada hayotda maqsadlariga erisholmagan odamlardir. Ular umuman ilm ham olishmaydi, olimni ham tinglashmaydi.
Bugungi kunda buzg'unchi terrorchilar o'zlariga ergashmagan, ularning aldov g'oyalariga qarshi chiqqan musulmonlarni ʼ'takfirʼ'da ayblaydilar, hamda shu bilan ularning qonlari, jonlari, mollarini o'zlariga ʼ'halolʼʼ sanab, to'daboshilarining ʼ'fatvo''lari bilan musulmon jamiyatlarda tinch aholiga nisbatan talonchilik, qaroqchilik, zulmu zo'ravonlik amaliyotlarini olib boradilar. Ular o'zlarining bu bosqinchilik qilmishlarini ʼ'jihodʼʼ deb ataydilar. Shunday ekstremistik oqimlar Allohning hukmi bilan hukm qilmagan musulmonlarni kufrda, johillikda va ko'pxudolikda ayblaydilar. Ularning fikricha islom er yuzidan bundan necha yuzlab yillar ilgari yo'q bo'lib ketgan va hozirgi qonunlar, konstitusiyalar va hokimlar barchasi kufr hisoblanadi. Bularni to'g'rilash uchun esa barcha «adashgan» musulmonlarga qarshi jihod qilishimiz shart deb bilishadi.
Haqiqat esa tamoman boshqachadir. Alloh taolo jihodni aynan urushga bog'lab qo'ymagan va bu so'zning asli islom manfaatlari yo'lidagi urinishlarni ifoda etadi. Endi qachonki jihod farz bo'lib qolsa ham unda daraxtlar kesilmasligi, chorvalar o'ldirilmasligi va boshqa din vakillari o'z ibodatxonalarida qatl qilinmasligi kabi bir qancha shartlarni qo'yadiki bundan islomning faqatgina oliy manfaatlarni ko'zlagani tushuniladi. Uni Alloh insonlar uchun rahmat, adolat va o'zaro hurmat qilib joriy qilgan. Bundan boshqasi jihod emas zolimlik va nohaq urushlardan boshqa narsa emas. Endi bugungi kunga kelib bu razil maqsadli adashgan ekstremistlarning qilmishlari tufayli islomni dunyo bosqinchilik, zulm, nohaqlik va mutaassiblik sifatida ko'rmoqda. Ular esa «namoz o'qishni bilmaydimi demak kofir», «konstitusiyaga amal qiladimi demak kofir» hatto «soqoli yo'qmi demak adashgan» deb iddao qilishdan charchashmayaptilar. Bularning islomga keltirayotgan zararlarining chegarasi yo'q afsuski.
Bir hadis misolida ularning yo'llari naqadar xato va naqadar sunnatdan uzoqligini isbotlab beramiz insha Alloh. Muhaddislar imomi imom Buxoriy rahmatullohi alayh o'zlarining mashhur saxixlarida Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriydan quyidagi saxix hadisni rivoyat qilganlar:
«Bir kuni kechki payt bir kishi tuyada masjidga keldi va Muoz roziallohu anhuning orqalarida turib u kishiga ergashgan holda namoz o'qishni boshladi. O'shanda Muoz roziallohu anhu jamoat bilan namozda Baqara yoki Niso surasini o'qib turgandilar. Shunda haligi kishi jamoat namozidan chiqib yolg'iz o'zi namoz o'qib oldi va ketib qoldi. Unga bu ishini Muoz roziallohu anhu ma'qullamaganligini aytishganda u payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam oldilariga kelib Muoz roziallohu anhuning namozni uzun o'qishlaridan shikoyat qildi. Shunda payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam Muoz roziallohu anhuga uch bora: «Ey Muoz, fitna qilyapsanmi?» deb turib yana shunday dedilar: «Nega namozingda «Sabbihisma Robbikal A'la», «Vashshamsi va duhaha», «Vallayli iza yag'sha» kabi kichik suralarni o'qimading?» – dedilar. «Sening orqangdan qari odamlar, kam quvvatlar va ishi borlar namoz o'qishini unutma» – dedilar.»Yuqoridagi nabaviy hadisdan ko'rinib turibdiki kimki islomni insonlar o'rtasida yoymoqchi, joriy qilmoqchi bo'lsa bu ishida ularning qiyinchiligiga sabab bo'ladigan ishlardan uzoq bo'lishi uqdirilmoqda. Bu ishning fitnaga, norozichilikka olib kelishi va xavfli ekani tushuntirilmoqda. Bunday ishni qiladigan hatto islomdagi eng yaxshi amal bo'lmish namoz o'qiyatganligiga qaramay uni fitnachi deb atamoqdalar. Aslida payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning namozni qanchalar yaxshi ko'rishlari va ko'p o'qiganliklari ma'lum va mashhur. Shunday bo'lsada jamoat namozlarini orqadagi ergashuvchilarning hollarini inobatga olib doim qisqa qilishga harakat qilganlar. Ushbu hadisda payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam kimki islom qonunlarini insonlarga singdirishni xoxlasa aslo ularga qo'pollik yoki qiyinchilik etkazmasligi lozimligi va agar shunday qiladigan bo'lsa bu ishi bilan u fitnaning yoyilishiga sabab bo'lishi va islomdan odamlarni nafratlantirib qo'yishi aytilmoqda.
Ekstremistik oqimlar hozirda butun dunyo musulmonlariga jihod farzi ayn bo'lgan deb hisoblab barcha musulmonlarni ularning nazdidagi kofirlarga qarshi jangga chorlamoqdalar va bu ishda qatnashmaganlarga hech qanday uzr yo'q deb hisoblamoqdalar. Bu bilan ular haqiqiy olimlarning jihodga bergan ta'rifiga teskari ish qilmoqdalar. Islom ulamolari jihodga Allohning yo'lida turli xil foydali maqsadlarda harakat qilish deb ta'rif berganlar va nafs jihodi, ilm bilan jihod qilish kabi ma'nolar berganlar. Shuningdek ba'zida holatdan kelib chiqib kuch ishlatish yo'li bilan ham jihod qilinadi deganlar. (Bunday holatni ulamolar kengashlari hal qiladi)
Adashgan toifalarning jihod borasidagi katta adashuvlaridan biri ular jihodni islomning maqsadlaridan biri sifatida bilishidadir. Toxir ibn Ashur rohimahulloh o'zlarining «Maqasidush Shari'a» kitoblarida jihod islomning maqsadi bo'lmay balki asosiy maqsad uchun bir vosita deb aytganlar. Ya'ni ba'zida ekstremistik toifalar singari jihodni faqat urush deb bilib urush qilgandan teskari natija chiqadi va buni bugun hammamiz ko'rib turibmiz. Shuni doim yodda tutmoq kerakkim, Islom dini jangu jadal dini emas, balki tinchlik dinidir. Islom so'zining tub mazmun mohiyati tinchlik, salomatlik, xotirjamlik, ofiyat, sulh kabi ma'nolarni anglatadi. Mo'min musulmon kishi Vatani ozodligi yo'lida kurashsa, oilasi, mol-mulki, din-diyonati, or-nomusi himoyasi yo'lida kurashsa haqiqiy ma'noda jihod sanaladi. Yurt ravnaqi, xalq farovonligi, tinchlikni asrash, ota-ona xizmati, oila nafaqasi, farzandlar tarbiyasi, shuningdek, yoshlar ongini turli xil buzg'unchi yot g'oyalardan, mafkuraviy xurujlardan asrab avaylashga qaratilgan hatti-harakatlar ham jihod sanaladi.
Mir Arab oliy madrasasi talabasi
Tursunpo'latov Azizbek
O‘zbekiston olimlari Bobur va Boburiylarning Pokistondagi merosini tadqiq etmoqda
O‘zbekiston elchixonasi tomonidan Bobur nomli xalqaro jamoat fondi bilan hamkorlikda o‘zbekistonlik tarixshunos va boburshunos olimlardan iborat delegatsiyaning Pokistonga tashrifi amalga oshirildi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA muxbiri.
Tashrif Bobur va Boburiylar davriga oid tarixiy-madaniy merosni o‘rganish, Pokiston hududida saqlanayotgan mazkur davrga oid tarixiy manbalar, qo‘lyozmalar, eksponatlar va artefaktlar bilan tanishish, shuningdek, ikki mamlakatning ilmiy-tadqiqot va madaniy muassasalari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish maqsadida tashkil eildi.
Delegatsiya a’zolari dastlab Lahor shahrida Boburiylar davriga oid tarixiy obidalar va manzilgohlarga tashrif buyurib, o‘rganishlar olib bordi. Xususan, Lahor muzeyi, Islom galereyasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalarida bo‘lib, mazkur muassasalarda qator ilmiy uchrashuvlar o‘tkazdi va boburiylar davriga oid tarixiy manbalar bilan tanishdi.
Lahor shahridagi Panjob universiteti rahbariyati bilan ilmiy va akademik hamkorlik masalalari muhokama qilindi. Safar davomida mazkur universitet huzuridagi Boburiylar merosi markazi bilan hamkorlikda Boburiylar sulolasining 500 yilligiga bag‘ishlangan ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazildi.
Ishtirokchilar Bobur va Boburiylar tarixi, ularning Markaziy va Janubiy Osiyo tamaddunidagi o‘rni, mazkur davrning siyosiy, madaniy va ilmiy merosini o‘rganish masalalarini muhokama qildilar.
O‘zbekiston olimlari Islomobod shahrida Pokiston Milliy tilni rivojlantirish departamenti rahbariyati Quaid-i-A’zam universiteti, Alloma Iqbol universiteti, Pokiston Milliy kutubxonasi hamda qator ilmiy-tadqiqot muassasalariga tashrif buyurib, qo‘lyozmalar, boburiylar davriga oid eksponatlar va boshqa tarixiy manbalar bilan tanishdi.
O‘zbekiston vakillari Islom hamkorlik tashkilotining Ilmiy va texnologik hamkorlik bo‘yicha doimiy qo‘mitasi bosh koordinatori Muhammad Iqbol Choudhari tomonidan qabul qilindi.
Unda Bobur va Boburiylar merosini chuqur o‘rganish, uni asrash va musulmon dunyosi ilmiy doiralari hamda keng jamoatchilik o‘rtasida targ‘ib qilish bo‘yicha hamkorlikni yo‘lga qo‘yish masalalari ko‘rib chiqildi.
Kelgusida mazkur tashkilot bilan hamkorlikda Boburiylar merosiga bag‘ishlangan yirik xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya o‘tkazish bo‘yicha kelishuvga erishildi.
Tashrifning asosiy tadbiri Islomobod shahrida «Zahiriddin Muhammad Bobur: mushtarak sivilizatsiyaviy meros va O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari ko‘prigi» mavzusida tashkil etilgan bo‘ldi.
Konferensiyada Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, O‘zbekiston elchisi Alisher To‘xtayev, Pokistondagi «Bobur forumi» rahbari Ramzan Mug‘al hamda tarixchi va boburshunos olimlar hamda yosh tadqiqotchilar ishtirok etdi.
Diplomatik vakolatxona rahbari o‘z nutqida ikki mamlakat o‘rtasidagi tarixiy, madaniy, ma’naviy va sivilizatsiyaviy aloqalar uzoq tarix va chuqur ildizlarga ega ekanini qayd etdi.
– Ushbu mushtarak tarixda Zahiriddin Muhammad Bobur Janubiy Osiyoda ulkan davlatchilikka asos solgani xalqlarimizni birlashtiruvchi muhim tarixiy omil bo‘ldi, – dedi O‘zbekiston elchisi. – Ta’kidlash joizki, bugungi kunda O‘zbekiston-Pokiston munosabatlari barcha sohalarda izchil rivojlanib bormoqda. Ikki davlat rahbarlari o‘rtasidagi muntazam va yaqin do‘stona muloqot natijasida ikki tomonlama munosabatlarimiz strategik sheriklik darajasiga ko‘tarildi. Aloqalarning bunday darajasida umumiy tarixiy va madaniy merosni o‘rganishning naqadar muhimligi, bu borada yaqindan hamkorlik qilish ikki xalq o‘rtasidagi do‘stlik va o‘zaro anglashuvni yanada mustahkamlashga xizmat qiladi.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi raisi o‘rinbosari Rustam Mamasoliyev o‘z chiqishida Bobur va uning ilmiy-adabiy merosi butun mintaqa tarixida alohida o‘rin tutishini urg‘uladi.
– O‘zbekistonda Bobur va boburiylar merosini o‘rganish, asrash va targ‘ib qilish borasida juda katta ishlar amalga oshirilyapti, – dedi u. – Boburiylar merosini chuqur o‘rganishda pokistonlik olimlar va ilmiy muassasalar bilan qo‘shma tadqiqotlar, ilmiy anjumanlar, nashriyot loyihalari va akademik almashinuvlarni kengaytirish juda muhim.
Pokiston Milliy meros va madaniyat vazirining o‘rinbosari Farah Naz Akbar, o‘z navbatida, boburiylarning Pokiston tarixidagi muhim o‘rniga to‘xtaldi.
– Boburiylarning Pokistondagi tarixiy-madaniy merosini asrash va kelajak avlodlarga yetkazishga hukumat darajasida e’tibor qaratilyapti, – dedi Farah Naz Akbar. – Biz O‘zbekiston bilan tarixiy aloqalarimizni yanada mustahkamlash, ilmiy hamkorlik va madaniy almashinuvlarni qo‘llab-quvvatlashga, buyuk ajdodlarimiz qoldirgan merosni birgalikda o‘rganish va targ‘ib qilishga tayyormiz.
Bobur nomli xalqaro jamoat fondi delegatsiyasi tashrifi davomida Panjob viloyatida joylashgan Boburiylar davriga oid qator tarixiy qadamjolarda o‘rganishlar olib borishi rejalashtirilgan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
