Munosabat: mo‘minlik hushyorlik demakdir
Axborot oqimi mayin shabadadek, esib turgan pallalarda mana bunday muloyim xabarlar eshitardik va ko‘nglimiz chog‘ bo‘lib, ularning ta’sirida bir necha kun to‘lqinlanib, ezgu ishlarga chog‘lanib yurar edik: bu ayol necha yil xasta yotgan qaynonasining xizmatini qilib, uning duosini olgan. Shuning uchun ham tuproq ushlasa oltin bo‘lyapti; falonchi bobo o‘g‘lining buyragi kasalligini eshitib, unga o‘zining bitta buyragini bergan. Allohning marhamatini qarangki, ota-bola soppa-sog‘, bir-biriga qo‘ldosh bo‘lib yashab yuribdi; anavi kelinchakka tug‘ruqxonada do‘xtirlar yo sizni, yo bolani saqlab qola olamiz deyishganda, bolani saqlab qoling, deya o‘zining jonidan kechib do‘xtirlarga yolvorgan ekan. Hali o‘zi ko‘rmagan chaqalog‘i uchun hech ikkilanmay yosh jonidan kechgan kelinchakka do‘xtirlar ham qoyil qolibdi. Ana bolasi ham soppa-sog‘, o‘zi ham salomat – Allohning oldida ham, bandaning oldida ham yuzi yorug‘.
Axborot oqimi dovulga aylangach, bir-biridan qo‘rqinchli xabarlar eshitib, nima balo yer o‘z o‘qidan chiqib ketdimi yoki bular oxirgi zamon alomatlarimikan, deya xavotirga tusha boshladik: Farg‘onada kelin qaynonasi urib o‘ldirib qo‘ydi, Surxondaryoda ota o‘g‘lini pichoqlab o‘ldirdi, Toshkentda Singapur instituti talabasi bolasini hojatxonaga tashlab ketdi.
Bunday noxushliklar qayerda, qaysi millat orasida bo‘lyapti deng; qotillik nima, vahshiylik nima bilmagan, faqat va faqat yaxshilikni, ezgulikni sog‘inib kelgan, ko‘tarilgan qo‘llari birovning qulog‘idan cho‘zib qo‘yishga emas, xayrli duolar uchun ochilgan, bandaga ozor yetkazmoq nimaligini tushida ham ko‘rmagan O‘zbekistonda, o‘zbek xalqi orasida yuz beryapti.
Xalqimizda shu vaqtga qadar biror kelin bexosdan qaynonasiga balandroq ovozda gapirib qo‘ysa, u odobsiz kelin sifatida muhokama qilinar va o‘zi qilgan ishidan uyalib qolganidan xiyla vaqt vaqt ko‘cha-ko‘yga ham chiqolmay, elga aralasha olmay qolar edi.
Bolasi dunyoga kelganda sevinib, do‘stlariga suyunchi oshlari qilib bermagan, farzandiga tumov tegsa, tunlari bilan mijja qoqmay boshida o‘tirib chiqmagan, o‘g‘li harbiy xizmatga borganda, oliy o‘quv yurtiga o‘qishga kirganda bundan sevinmagan, faxrlanmagan ota bormi! Axir farzand otaning jismining bir parchasi emasmi?.. farosati bor odam o‘zining tanasiga tig‘ tekkizishga rozi bo‘ladimi?
Qiz bolaning nomusidan boshqa nimasi bor? Shuning uchun ham ayol zoti umr bo‘yi nomusini himoya qilib yashaydi. Nomusini boy bergan kuni hamma narsasidan mosuvo bo‘ladi. O‘lganning ustiga tepgandek, o‘rtada farzand paydo bo‘ladi. Benomus ayolning insoniylik xislatlaridan ham mahrum bo‘lishi shunda namoyon bo‘ladiki, iffatli ayol farzandi uchun jon fido qilsa, benomus iffatsizligini yashirish uchun o‘z farzandini qurbon qiladi.
Bunday noxushliklarning oldini olishga butun jamiyat birlashib harakat qilmasak, bu kabi xabarlar ko‘payib boraversa, odamlarning diydasi qotib o‘rganib qoladi. Bora-bora qotilliklaru yovuzliklar ko‘z oldida sodir bo‘lsa ham befarqlarcha tomosha qilib turaveradi. Vaholanki Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Bir kimsa bir qavm orasiga kirib, osiyliklar sodir etsa-yu, ular uni qaytarishga qodir bo‘la turib qaytarmasalar, Alloh ularga o‘limlaridan oldin o‘sha kimsa tufayli azob yuboradi”, deganlar (Abu Dovud rivoyati).
Muhtaram Prezidentimiz 15 noyabrda o‘zi bosh bo‘lib o‘tkazgan videselektor yig‘ilishida ham aynan shu – befarqlikdan, loyqaydlikdan qochib faol va hushyor insonlar bo‘lishimiz zarurligini ta’kidladi. Zotan, musulmonning kishi befarq bo‘lishi mumkin emasligi shariatimizda ham ko‘p va xo‘b aytilgan.
Yuqorida misol tariqasida aytib o‘tilgan uchta qotillik diniy va milliy qadriyatlarimizdan uzoqlashib ketgan oilalarda yuz bergan. Bunga hammaning aqli yetib turibdi. Yana aqlimizni shunga ham ishlataylikki, biz agar ana shu ikkisini mahkam ushlasak va biz tutib turgan arqondan yoshlarimizning ham mahkam tutishiga erishsak, ko‘ngilsizliklar o‘z-o‘zidan barham topib, kunlarimiz nurafshon bo‘laveradi, bunga shubha yo‘q. Chunki bu sinovdan o‘tgan usul. Avvalgilarni yuksakliklarga ko‘targan narsa keyingilarni ham ko‘taradi. Ajdodlarimiz diniy-milliy qadriyatlarimizga qat’iyan amal qilib yashagan kezlarda millat yuksalgan, xorazmiylar, beruniylar, ibn sinolar... chiqib Milliy uyg‘onish yuz bergan va yana shunday bo‘lajak, inshaalloh!
Binobarin, yurtboshimiz, hukumatimiz va idoramiz rahbariyatining orzu-istagi va sa’y-harakati ham shu o‘zi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
