Nega juma kuni «Kahf» surasi o‘qiladi?
Bir qancha masjidlarda Juma mav’izasi boshlangunga qadar «Kahf» surasi tilovat qilinadi. Ayrimlar, nega, aynan, juma kuni ushbu sura o‘qilishiga qiziqishadi, ba’zan sababi haqida ham bir birlaridan so‘rashayotgani quloqqa chalinadi. Quyida, buning sababini bilib olasiz. Keling, dastlab, ushbu sura haqida qisqacha ma’lumotga berib o‘tsak. “Kahf” surasi Qur’oni Karimdagi «Alhamdu» bilan boshlangan besh suradan biri hisoblanadi. Bu surada, tarixiy qissalarga asosiy urg‘u berilgan. 110 oyatdan iborat suraning 71 oyati qissalardan iborat. Surada kahf(g‘or)ga kirib olgan yigitlar, ikki bog‘, Odam va Iblis, Muso alayhissalom va solih banda hamda Zulqarnayn haqidagi qissalar keltiriladi.
Endi esa, juma kuni nega, aynan, ushbu sura tilovat qilinishining fazilati haqidagi quyidagilarni keltirib o‘tamiz:
- Hofiz Abu Bakr ibn Murdavayh Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim «Kahf» surasini juma kuni o‘qisa, qiyomat kuni uning qadami ostidan nur chiqib, osmonu falakni yoritadi va uning ikki juma orasidagi xatolari kechiriladi», deganlar.
- Imom Buxoriy, Imom Muslim va Imom Ahmad rivoyat qilgan hadisda Abu Is'hoq quyidagilarni aytadi: «Al Barrozning quyidagilarni aytayotganini eshitdim. Bir kishi «Kahf» surasini o‘qiy boshladi. Hovlida bir hayvon bor edi. Shunda, hayvon bezovta bo‘la boshladi. Haligi kishi qarasa, uni bulut o‘rab turibdi. Bo‘lgan hodisani Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga aytib bergan edik, U zot alayhissalom: «Ey falonchi, o‘qiyver, u Qur’on tilovati uchun tushgan sakiynadir», dedilar».
- Imom Muslim, Imom Nasaiy va Imom Ahmad Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Kim «Kahf» surasining oxirgi o‘n oyatini o‘qisa, Dajjol fitnasidan saqlanadi», deganlar.
- Yana boshqa bir rivoyatda: «Kim «Kahf» surasi avvalidan o‘n oyat yod olsa, Dajjol fitnasidan saqlanadi», deyilgan.
Yuqoridagi hadisi shariflardan ma’lum bo‘ladiki, juma kuni ushbu surani tilovat qilishning fazilati bisyor ekan. Kimki har juma «Kahf» surasini tadabbur bilan o‘qisa, dunyo va oxirat yaxshiligiga musharraf bo‘lar ekan. Demak, «Kahf» surasini o‘qishga shoshilaylik!
Ilhom Ma’rupov
tayyorladi.
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
