Bir hadisda yetti masala
Mug‘ira ibn Shu’ba roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Alloh taolo onalaringizga oq bo‘lishni, qizlarni tiriklayin yerga ko‘mishni harom qilib, mumsik (zakot va ushr kabi zimmaga vojib bo‘lgan narsalarda baxil) bo‘lish va tama’ (olishga haqli bo‘lmagan narsani talab) qilishdan qaytardi. Shuningdek, mish-mish gaplar tarqatish, ko‘p savol berish va mol-dunyoni behuda sarf qilish kabi ishlarni yomon ko‘radi”, dedilar” (Imom Buxoriy rivoyati).
Ota-onaga oq bo‘lish gunohi kabira. Alloh taolo bandalarni O‘zigagina ibodat qilishga so‘ngra ota-onaga yaxshilik va itoat etishga buyurdi. Qur’oni karimda bunday marhamat qilindi:
“Rabbingiz, Uning O‘zigagina ibodat qilishingizni hamda ota-onaga yaxshilik qilishni amr etdi” (Isro, 23).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ota-onani haqorat qilish gunohi kabira”, dedilar. Sahobalar: “Ey Allohning Rasuli, farzand ota-onasini haqorat qiladimi?” deyishdi. “Ha, kim boshqaning otasini haqorat qilsa, o‘z otasini, onasini haqorat qilsa o‘z onasini haqorat qilgan bo‘ladi”, dedilar (Imom Buxoriy, Muslim rivoyati).
Abdulloh ibn Amr ibn Os rozillohu anhumodan rivoyat qilindi: “Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Alloh rizosi ota-ona roziligida bo‘ladi. Ota-ona g‘azab qilganga u ham g‘azab qiladi”, dedilar” (Ibn Hibbon, Hokim rivoyati).
Imom Navaviy rahmatullohi alayh: “Hadisda qarindoshlarga yaxshilik qilishga amr etilgan. Ona bolasiga mehribon, rahmli bo‘lgani, homiladorlik mashaqqati, dunyoga keltirish, tarbiyalash, unga xizmat qilish kabi ko‘plab mashaqqatlarni boshdan o‘tkazgani uchun yaxshilikka eng haqli zotdir”, degan.
Ota-onaning farzandlariga shafqatli bo‘lishi dinimizdagi muhim ko‘rsatmalardan biridir. Imom Navaviy rahmatullohi alayh aytadi: “Qizlarlarni tiriklayin ko‘mish gunohi kabiradir. Bu nohaq qasd qilish, silai rahmni uzishdir. Johiliyat davrida qiz bolani or bilib, ko‘mish odat bo‘lgani sabab hadisda go‘dak qizlarni tiriklayin yerga ko‘mish man’ etildi.
Ibn Hajar rahmatullohi alayh: “Hadisda qizlar turli-tuman ishlarni bajarishda o‘g‘il boladan zaif bo‘lgani sababli ularning haqini ta’kidlash ma’nosi ham tushuniladi”, degan.
Muqaddas didnimizda ko‘p gapirish qoralandi. Zero, ko‘p gapirish g‘iybat, chaqimchilik, yolg‘onchilik kabi qalb kasalliklariga sabab bo‘ladi. Ibn Hajar rahmatullohi alayh “mish-mish gaplar tarqatish” haqida shunday deydi: “Xatoga olib boradigan gapning makruhligi, boshqalarning so‘zlarini, bahslarini noaniq hikoya qilib berish, diniy ixtiloflarga sabab bo‘ladigan narsalarni so‘zlash kabilardan zararli illatlar kelib chiqadi”. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Eshitgan narsasini gapiraverishi, kishininig gunohkor bo‘lishiga kifoya qiladi” dedilar (Imom Muslim).
Bu qaytariq noto‘g‘ri, noaniq gapni o‘z ichiga oladi. To‘g‘ri va aniq gapni ishonchli odam hikoya qilib berishining zarari yo‘q. O‘ylagan narsasini gapirish insonning toyilishiga sabab bo‘ladi.
Inson ko‘p gapirib gunohkor bo‘lishiga til sabab bo‘ladi. Shuning uchun Umar roziyallohu anhu: “Fitnadan saqlaning. Til qilichdek fitna keltirib chiqaradi”, degan. Ko‘p savol berish makruh amal. Hajjoj ibn Omir roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Ko‘p savol berishdan saqlaninglar”, dedilar. Alloh taolo mo‘minlarni bilmagan vaqtdagina so‘rashga buyurdi:
“Bas, (ey, Makka ahli!) Agar bilmaydigan bo‘lsangiz, (Tavrot, Injilni biladigan) zikr ahlidan so‘rangiz!” (Anbiyo, 7-oyat).
Ulamolar zaruratsiz savol berish mumkin emas deb ittifoq qilganlar. Ba’zi olimlar savol beruvchi va so‘ralgan odamga ozor bermagan zaruratsiz savol karohiyat bilan durust bo‘ladi. Ammo ikkisidan biriga ozor bersa savol berish halol emas deganlar. Boshqalari odamlarning xabarlari, moli, mushkullari haqida muayyan bir odam haqida so‘rash, u kimsa yoqtirmagan hollarda makruh bo‘ladi, deyishgan.
So‘rovchi izn so‘rash, masalani aniq bayon qilish, savolga tayyorgarlik ko‘rish, vaqtni olmaslik, biladigan narsasini so‘ramaslik, muhtoj bo‘lgan narsani so‘rash, o‘zi uchun savol berish, javobni shoshiltirmaslik, mas’ul bilmaydigan, tushunmaydigan narsani so‘ramaslik kabi savol berish odoblariga rioya qilishi lozim bo‘ladi.
Alloh taolo bandalar hojatlarini chiqarishi uchun mol beradi. Halol yo‘l bilan hojat chiqarish joiz. Dinimizda maqtalgan o‘rinlarga sarf qilish esa fazilatdir. Imom Navaviy: rahmatullohi alay: “Dunyo va oxiratga foydasi yo‘q o‘ringa sarf qilish, ushlab qolishning imkoni bo‘lib, saqlab qolmaslik molni behuda sarf qilish bo‘ladi”, degan.
Molni zakot, nafl sadaqalarga, qarindoshlik aloqalarini mustahkamlashga, muhtojlarga yordam berishga Alloh taolo rozi bo‘ladigan o‘rinlarga ishlatish shukr qilishdir. Imom ibn Sa’diy “Alloh taolo g‘azab qilgan va inson hayotiga zararli o‘ringa molni sarflash nafaqa vojib bo‘lgan vaqtda ojiz qolishiga sabab bo‘ladi”, degan. Molni yoshlarni aqlini zaiflashtirib, axloqini buzadigan, vaqtlarni behuda o‘tkazadigan turli-tuman o‘yinlar, mast qiluvchi ichimliklar kabi qaytarilgan o‘rinlarga sarflash isrofdir. Isrof esa haromdir. Qur’oni karimda shunday marhamt qilinadi:
“Shuningdek, yeb-ichingiz, (lekin) isrof qilmangiz! Zero, U isrof qiluvchilarni sevmagay” (A’rof, 31).
Manbalar asosida Bahriddin Jo‘rabek o‘g‘li tayyorladi.
“Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt”
“Yangi O‘zbekiston” gazetasining shu yil 27 avgust kungi 175-sonida O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR hazratlarining “Qadr-qimmatimiz ulug‘lanayotgan yurt” nomli maqolasi chop etildi.
Ezgulik, bag‘rikenglik markaziga aylanayotgan mamlakatimizda diniy-ma’rifiy sohada erishilayotgan tarixiy yutuqlar e’tirofiga bag‘ishlangan qiyosiy-tahliliy maqolaning to‘liq matni bilan quyida tanishishingiz mumkin:
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Butun xalqimiz tomonidan katta shodiyona qilinayotgan, o‘z taqdirini shu aziz Vatan taqdiri bilan bog‘lagan qirq millionga yaqin yurtdoshimiz qalbini cheksiz faxr-iftixor tuyg‘ulariga to‘ldirayotgan mustaqillik bayrami – istiqlolimizning 35 yillik ayyomi bilan barchani chin qalbimdan muborakbod etaman.
Alloh taologa behisob shukrki, mamlakatimizda so‘nggi yillardagi jadal va keng ko‘lamli islohotlar qatorida e’tiqod erkinligini ta’minlash hamda mo‘min-musulmonlar emin-erkin toat-ibodat qilishi uchun yaratilayotgan sharoitlar yangi bosqichga ko‘tarildi.
Bunyodkorlik va ma’naviy tiklanish solnomasi
So‘nggi o‘n yillik solnomasiga qaraydigan bo‘lsak, yurtimizning har bir hududida ulkan bunyodkorlik ishlariga guvoh bo‘lamiz. Ularning eng mahobatlilari, shubhasiz, poytaxtimizdagi Islom sivilizatsiyasi markazi va Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasidir.
Bundan 9 yil oldin Islom sivilizatsiyasi markazini barpo etish haqida maxsus qaror qabul qilinib, amaliy ishlar boshlangan edi. Nihoyat joriy yilda qadimdan Toshkentning ma’naviy markazi bo‘lib kelgan Hazrati Imom majmuasi yonida milliy ruh va zamonaviy sharoitlarga ega muhtasham inshoot barpo etildi. Markazning asosiy zali, ta’bir joiz bo‘lsa, qalbi, hech shubhasiz, muqaddas Qur’on zalidir. Bu yerda dunyodagi eng qadimiy Hazrati Usmon Mus'hafi yuksak maqomiga yarasha munosib o‘rin topdi.
Bu maskanda O‘zbekiston musulmonlari idorasi ham yangi qarorgohiga ega bo‘ldi. Prezidentimizning oq fotihasi bilan biz ham shu yerda faoliyatimizni davom ettiryapmiz.
Imom Buxoriy majmuasi qurilishi 2019 yilda boshlangan edi. Qariyb 45 gektar maydonni qamrab olgan hududda ulkan maqbara, 10 ming kishilik masjid, innovatsion muzey, kutubxona, mehmonxonalar va boshqa zarur infratuzilma inshootlari barpo etildi.
Shu muazzam majmua foydalanishga topshirilayotganida xayolimga bir fikr keldi. Bilasiz, Imom Buxoriy bobomiz ilm talab qilish yo‘lida qancha mashaqqatlar chekib dunyo kezdilar. Buyuk muhaddis bo‘lib Vatanimizga qaytib keldilar. Lekin unga hozirgidek e’tibor, ehtirom, e’zoz ko‘rsatilmagandi. Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan Imom Buxoriy hazratlarining boy ilmiy merosini yuksak darajada qadrlash va targ‘ib etishga yangi bosqichda keng imkoniyatlar yaratildi. Hozir butun islom olami, barcha musulmonlar shu majmuaga talpinmoqda.
Shuningdek, Farg‘onadagi Burhoniddin Marg‘inoniy yangi majmuasi, Namangandagi Sulton Uvays Qaraniy ziyoratgohi, Andijon bosh masjidi, Surxondaryodagi termiziylar maqbaralari, Qashqadaryodagi Abu Muin Nasafiy ziyoratgohi, Buxorodagi Mir Arab oliy madrasasi, Nukusdagi Imom Eshon Muhammad, Urganchdagi Oxun bobo masjidlari, Toshkentdagi Suzuk ota, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf masjid-majmualari, Toshkent viloyatidagi Zangiota ziyoratgohini ham sanab o‘tish mumkin.
Yurtimizning shaharu qishloqlarida, eng chekka hududlarida 130 taga yaqin yangi masjid ochildi. 500 dan ziyod jome butunlay qaytadan bunyod etildi. 3 ta oliy va 1 ta o‘rta maxsus madrasa tashkil etildi. Jumladan, 500 yillik tarixga ega Mir Arab oliy madrasasining tarixiy maqomi tiklandi va uni dunyoga mashhur al-Azhar majmuasi darajasiga yetkazish ishlari davom etmoqda.
Samarqandda Hadis ilmi maktabi, Surxondaryoda Imom Termiziy nomidagi islom instituti, shuningdek, Imom Termiziy nomidagi o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi faoliyat boshladi. Toshkent islom institutida magistratura tashkil qilinib, bu yil ilk bitiruvchilar sohaning nufuzli idoralarida mehnat faoliyatiga kirishdi.
Qur’oni karim va tajvid o‘quv kurslari soni 30 dan oshdi. Mashg‘ulotlarni 100 mingdan ziyod tinglovchi yakunlab, Allohning kalomini o‘qish baxtiga erishdi. Bundan tashqari, internet orqali onlayn qiroat saboqlari yo‘lga qo‘yildi.
Diniy idoramiz huzurida Markaziy Osiyoda yagona bo‘lgan Fatvo markazi tashkil etildi. Bu yerda diniy ulamolarimiz har yili yurtdoshlarimizning 300 mingdan ortiq savoliga javob berib kelmoqda. E’tiborlisi, ishlash yo o‘qish maqsadida chet davlatda bo‘lib turgan vatandoshlarimizning savollariga mobil ilova va ijtimoiy tarmoqlar orqali ham javob berish imkoniyati yaratilgan.
Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy va Bahouddin Naqshband nomidagi 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ta’sis etilib, nodir ilmiy-ma’rifiy asarlar tadqiq qilinmoqda.
Ziyorat va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
Haj va umra safarlariga keng yo‘l berildi. Haj kvotasi 3 baravar, ya’ni 5 mingdan 15 mingga ko‘paygan bo‘lsa, umraga qo‘yilgan kvota cheklovlari olib tashlandi. Natijada har yili 1 millionga yaqin hamyurtimiz Allohning baytini ziyorat qilishga muvaffaq bo‘lmoqda.
Bu yildan boshlab Prezident hojilari dasturi joriy etilib, el-yurtimizga sidqidildan xizmat qilgan 100 nafar yurtdoshimiz haj safariga imtiyozli borib keldi.
Ramazon oyi, ikki hayit bayrami haqiqiy ma’noda katta ayyomga aylandi. Bu muborak sanalarni Prezident qarori bilan keng nishonlash dunyo mamlakatlari tajribasida yo‘q. Ayniqsa, joriy yilgi ayyomlarda davlatimiz rahbari tashabbusi bilan amalga oshirilgan ulkan voqeliklarni alohida ta’kidlash kerak: Ramazon oyida 1 trillion 100 million so‘m, Qurbon hayitida 700 milliard so‘m mablag‘ xayriya ishlariga yo‘naltirildi.
Diniy soha xodimlariga bugungidek e’tibor, ijtimoiy, moddiy qo‘llab-quvvatlash ilgari kuzatilmagan edi. Ayniqsa, 15 ulamoning Imom Buxoriy ordeni bilan mukofotlanishi tarixiy voqea bo‘ldi.
Imom-xatiblarimiz xorijiy tajriba almashish va malaka oshirish uchun chet davlatlarga bormoqda. Xususan, AQSH, Rossiya, Buyuk Britaniya, Yevropa mamlakatlari, Saudiya Arabistoni, Misr, BAA, Turkiya, Janubiy Koreya singari davlatlarda malaka oshirish kurslari, Qur’oni karim xatmlari, diniy-ma’rifiy suhbatlarda ishtirok etmoqda. Albatta, bunday yuksak ehtirom va keng imkoniyatlar qalblarimizda cheksiz shukronalik tuyg‘usini uyg‘otadi. Zero, Alloh taolo Qur’oni karimda shukr qiluvchilarga ne’matlarini yanada ziyoda etishni va’da qilib, bunday marhamat qiladi:
“Va Robbingiz sizga: “Qasamki, agar shukr qilsangiz, albatta, sizga ziyoda qilurman. Agar kufr keltirsangiz, albatta, azobim shiddatlidir”, deb bildirganini eslang” (Ibrohim surasi, 7-oyat).
Ushbu ilohiy va’daga muvofiq, tinch va farovon kunlarimizning qadriga yetish, yurtimizda amalga oshirilayotgan xayrli va ezgu ishlarga shukronalik keltirish ne’matlarning bardavom va yanada ziyoda bo‘lishiga sababdir. Zotan, shukr faqat tilda emas, balki mehr-oqibat, saxovat va ezgu amallarda namoyon bo‘lishi bilan o‘z ma’nosini topadi.
Buyuk saodatning ifodasi
Mamlakatimizdagi ochiqlik siyosati natijasida O‘zbekiston musulmonlari idorasining islom olami bilan aloqalari rivojlanmoqda. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik mustahkamlandi. Turkiy davlatlar muftiylari kengashi, Abu Dabi tinchlik forumi, Xalqaro musulmon ulamolari kengashi, Musulmon donishmandlar kengashi, Islomiy fiqh akademiyasi, Islom olami uyushmasi, Podshoh Salmon nomidagi Hadisi sharif akademiyasi va Xalqaro islom fiqhi akademiyasi kabi nufuzli tashkilotlar shular jumlasidan.
Yaqinda mamlakatimizda I xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi o‘tkazildi. U butun dunyo e’tiborini yana bir bor O‘zbekistonga qaratdi. Forum doirasida ko‘plab nufuzli olimlar, ulamolar yurtimizga tashrif buyurib, amalga oshirilayotgan ijobiy o‘zgarishlarning shohidi bo‘ldi.
Yurtimizdan yetishib chiqqan buyuk mutafakkir allomalarning hayoti va ilmiy merosini o‘rganish yuzasidan 600 dan ortiq kitob, monografiya, risola, roman nashr qilindi.
Umuman olganda, inson qadrini ulug‘lashga qaratilgan xalqparvar siyosat aholining turmush sifatini yanada oshirish, ilgari adashgan yo‘lidan qaytib, sog‘lom hayot kechirish yo‘lini tanlagan shaxslarni afv etish kabi savobli ishlarda namoyon bo‘layotir.
Bularning bari Alloh taoloning inoyati bilan erishilgan istiqlol sharofatidandir. Tiklangan ma’naviy qadriyatlar, keng ochilgan e’tiqod imkoniyatlari yangi O‘zbekistonda inson qadri naqadar yuksak darajaga ko‘tarilganining yorqin misolidir. Bu ishlar ma’rifat, bag‘rikenglik va ezgulik tamoyillari atrofida birlashgan xalqimizning kelajakka ishonchini yanada mustahkamlaydi.
Zero, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam o‘z ta’limotlarida inson uchun eng ulug‘ saodat tinchlik-osoyishtalik, tansihatlik va xotirjamlik ekanini alohida ta’kidlaganlar:
“Sizlardan kim ahli-oilasi tinch, tani sog‘ va bir kunlik yeguligi bor holda tong ottirsa, go‘yoki unga butun dunyo to‘laligicha berilibdi” (Imom Termiziy rivoyati).
Bugun yurtimizda hukm surayotgan tinchlik va emin-erkinlik mana shunday ulug‘ saodatning amaliy ifodasidir.
Alloh taolo jonajon Vatanimiz istiqlolini abadiy, tinchligimizni barqaror aylasin! Yurtimiz rivoji va xalqimiz farovonligi yo‘lida sidqidildan xizmat qilayotgan Prezidentimiz va barcha mutasaddilarga kuch-g‘ayrat, mustahkam sog‘liq va ulkan zafarlar yor bo‘lsin. El-yurtimiz ahil-inoqligi, xonadonlarimizning qut-barakasi hech qachon arimasin!
Shayx Nuriddin XOLIQNAZAR,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy, “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni sohibi
