Shoyadki taqvodor bo‘lsangiz
Nafsimizni tarbiya qilishda yordam beradigan muborak ramazon oyini bizga nasib qilgan mehribon Parvardigorimizga beadad hamdu-sanolar bo‘lsin!
Hayotlarining har bir lahzasi biz uchun ibrat manbai bo‘lgan habibimiz va shafoatchimiz Muhammad mustafo sollallohu alayhi vasallamga mukammal salovotu durudlar bo‘lsin!
Ramazoni sharif boshimizga soyabon bo‘lib kelganida bu muborak oyning fazilatidan bahramand bo‘lib qolishga intilamiz. Ro‘za tutish ibodati bilan qalbimizda taqvo urug‘ini ekib, hosilini olishga harakat qilib qolamiz.
Alloh taolo oyati karimada:
«Ey iymon keltirganlar! Sizlardan oldingi (ummat)larga farz qilingani kabi sizlarga ham, ro‘za tutish farz qilindi, shoyadki (u sababli), taqvoli bo‘lsangiz», deydi (Baqara surasi 183).
Taqvo arab tili lug‘atida “saqlanmoq, qo‘rqmoq” degan ma’nolarni bildiradi. Istilohda esa, “Taqvo bu- inson Allohning g‘azabidan qo‘rqib, o‘zini harom ishlardan saqlashi va tiyilishi” deb tushuniladi.
Ro‘za tarbiyasi orqali taqvoga ega bo‘lishimiz kerak. Insonni taqvodor bo‘lishiga olib boradigan omillar ko‘p. Ulardan biri esa ro‘zadir. Demak, ro‘za ham taqvo yo‘llaridan bittasi bo‘lib, kishi qalbida taqvo hissini uyg‘otishi kerak bo‘ladi. Inson ro‘za tutsa-yu, qalbida taqvo hissi uyg‘onmasa, u odam haqiqiy ro‘za tutmagan bo‘ladi. Ro‘za tufayli inson yolg‘on gapirishni, g‘iybat qilishni va moloyaniy so‘zlarni tark qilishi, qalbidan bunday kasalliklarni chiqarib tashlashi kerak bo‘ladi.
Xadisi sharifda:
Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
“Kim yolg‘on gapirishi, unga(yolg‘onga) amal qilishini tark qilmasa, uni och qolib taom va sharobini tark qilmog‘iga (ya’ni ro‘za tutishiga) Allohning ehtiyoji yo‘q” -dedilar (Buxoriy rivoyati)
Ro‘za tutgan odam o‘zini nafaqat yemoq va ichmoqdan, balki noma’qul gap-so‘z va ishlardan ham tiymog‘i lozim. Inson o‘zini taom va sharobdan tiyib tursa-yu, lekin yolg‘on, ig‘vo, g‘iybat, bo‘hton kabi so‘zlarni gapiraverishdan tilini tiymasa, noshar’iy ishlarni qilaverishdan jasadini to‘xtatmasa, uning tutayotgan ro‘zasidan xech qanday foyda bo‘lmaydi.
Oyati karimada «Shoyadki, taqvoli bo‘lsangiz», deb ro‘zadan ko‘zlangan asosiy maqsadni juda chiroyli bayon qilib qo‘ymoqda.
Ro‘za havoyu nafsni jilovlashga, istak maylini izga solishga xizmat qiladi. Ro‘za nafsni istak va hoxish balosidan qutilib, Allohning toatiga xolis ajrab chiqishga yordam beradi.
Kimki iymon va e’tiqod bilan ro‘za tutsa, Alloh taolo o‘sha bandasini taqvo, deb nomlanuvchi, ikki dunyo saodatiga eltuvchi, qiyomatda “Rayyon”deb nomlangan eshikdan jannatga kirish baxtiga ega bo‘luvchi insonlar qatorida qiladi.
Inson o‘zini-o‘zi nazorat qilmog‘i lozim. Bu nazorat esa ro‘za tutish orqali paydo bo‘ladi.
Bir kuni hazrati Umar Ubay ibn Ka’bdan so‘radilar.
- “Alloh taolo Qur’oni karimda taqvoni ko‘p amr qilgan. Taqvo o‘zi nima?”
Ubay ibn Ka’b juda mazmundor qilib javob berdilar:
- “Ey Umar, sen tikanli dalada yurganmisan? ”
- “Xa,yurganman!”, deb javob berdi.
- “Qanday qilib yurgansan?”, deb so‘radi. Ubay ibn Ka’b
- “Ko‘ylagimni etaklarini yig‘ib olib yurganman”- dedi. (Arablar uzun ko‘ylak kiyadilar).
-“Nega bunday qilib yurarding?”- deb so‘radi. Ubay ibn Ka’b
-“Tikanlar etaklarimni yirtmasligi va oyog‘imga tikanlar kirmasligi uchun”-dedi.
“Taqvo ham shunday!”- deb javob berdi.Ubay ibn Ka’b
Ubay ibn Ka’b juda olim kishi edi. Qarang qanday ajoyib javob berdilar
Demak ro‘za tarbiyasi orqali taqvoga ega bo‘lamiz, shu sababli taqvo egalariga xozirlab qo‘yilgan jannatga kirishga musharraf bo‘lamiz.
Allox taolo Qur’oni Karimda: “Jannat va undagi ne’matlar taqvodorlar uchun tayyorlab qo‘yilgan” –deb marhamat qiladi. (Oli imron surasi, 133 oyat)
Taqvoga esa Ramazon oyida Payg‘ambarimiz Muhammad alayxissalomning sunnatlariga amal qilgan holda ro‘za tutish orqali erishamiz.
Toshkent islom instituti o‘qituvchisi
“Kulol-Qo‘rg‘on” masjidi imomi
Muxammadrasul Abdullayev
Marg‘ilonning uch muqaddas qadamjosi
Marg‘ilon – Farg‘ona vodiysining eng qadimiy va o‘ziga xos shaharlaridan biri. Uning tarixini faqat me’moriy obidalar, qadimiy ko‘chalar yoki mashhur hunarmandchilik an’analari bilangina emas, balki asrlar davomida xalq e’zozida bo‘lib kelayotgan ziyoratgohlarsiz ham tasavvur etib bo‘lmaydi, xabar bermoqda O‘zA.
Shahardagi Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozor ana shunday tarixiy-ma’naviy maskanlar sirasiga kiradi. Ularning har biri o‘z tarixi, rivoyatlari va xalq xotirasidagi o‘ziga xos o‘rniga ega.
Marg‘ilonning qadimiy ziyoratgohlaridan biri Pir Siddiq majmuasidir. Xalq orasida bu qadamjo bilan bog‘liq turli rivoyatlar avloddan-avlodga o‘tib kelgan. Ziyoratgoh Pir Siddiq nomi bilan bog‘liq bo‘lib, “siddiq” so‘zi arab tilida haqgo‘y, rostgo‘y, haqiqatga sodiq inson ma’nolarini anglatadi. Shu jihatdan ziyoratgoh nomi ham xalq tasavvurida ezgulik, iymon va rostgo‘ylik kabi fazilatlar bilan uyg‘unlashib ketgan. Majmuadagi me’moriy yechimlar, ayniqsa, gumbazli inshootlar va qadimiy qabrlar Marg‘ilonning o‘tmishdagi shaharsozlik va me’morchilik an’analaridan darak beradi.
Pir Siddiq ziyoratgohi nafaqat ziyorat maskani, balki Marg‘ilonning tarixiy xotirasini o‘zida mujassam etgan qadamjolardan biri sifatida ahamiyatlidir. Marg‘ilon tarixi buyuk alloma Burhoniddin Marg‘inoniy nomi bilan chambarchas bog‘liq. XII asrda yashab ijod qilgan alloma islom huquqshunosligi, xususan, hanafiy fiqhi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan. Uning butun islom olamida mashhur bo‘lgan “Hidoya” asari asrlar davomida muhim huquqiy manba sifatida qadrlanib kelgan.
Marg‘ilonda alloma nomi bilan bog‘liq Chillaxona ham xalqning ma’naviy xotirasida alohida o‘rin tutadi. “Chillaxona” atamasi odatda insonning ma’lum muddat xilvatda qolib, tafakkur, ibodat va ruhiy tarbiya bilan mashg‘ul bo‘ladigan joyini anglatadi. Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi bilan bog‘liq rivoyatlar ham allomaning ilm yo‘lidagi mashaqqatli izlanishlari va ma’naviy kamolotini tasavvur qilishga yordam beradi. Bu maskanni faqat ziyoratgoh sifatida emas, balki buyuk allomaning ilmiy-ma’naviy merosini anglashga xizmat qiluvchi tarixiy xotira joyi sifatida ham baholash mumkin.
Marg‘ilondagi yana bir o‘ziga xos maskan – Kaptarli mozor. Uning nomi bilan bog‘liq xalq rivoyatlari turlicha. Ayrim hikoyalarda bu joyda kaptarlar ko‘p bo‘lgani, shu sababli mozor “Kaptarli” deb atalgani aytiladi. Kaptar esa xalq tasavvurida tinchlik, poklik va ezgulik ramzi sifatida qabul qilinadi. Kaptarli mozor haqidagi ma’lumotlarni ilmiy jihatdan chuqur o‘rganish Marg‘ilonning mahalliy tarixini yanada boyitishga xizmat qiladi. Buning uchun arxiv hujjatlari, qadimiy xaritalar, qabrtoshlaridagi yozuvlar, vaqf hujjatlari va xalq orasida saqlanib kelayotgan og‘zaki tarix namunalarini tadqiq etish muhim. Zero, xalq xotirasida asrlar davomida saqlanib kelayotgan rivoyatlar ham tarixiy-etnografik tadqiqotlar uchun qimmatli manba bo‘lishi mumkin.
Uch qadamjo – bir tarix. Pir Siddiq ziyoratgohi, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi va Kaptarli mozorni birlashtirib turgan asosiy jihat ularning Marg‘ilonning ma’naviy qiyofasini shakllantirishdagi o‘rnidir. Bu qadamjolar xalqning ajdodlarga hurmat, muqaddas joylarni asrash, ezgulik va ma’rifatni qadrlash kabi an’analarini o‘zida mujassam etadi.
Ularning har biri Marg‘ilon tarixining turli qirralarini namoyon etadi: Pir Siddiq – diniy-ma’naviy merosni, Burhoniddin Marg‘inoniy Chillaxonasi – ilm va tafakkur an’analarini, Kaptarli mozor esa xalq xotirasi va mahalliy rivoyatlarning uzviyligini ifodalaydi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
