Do‘stlashish fazilati
Alloh taolo inson zotini barcha mavjudotlar ichida azizu mukarram qilib yaratgan.
Bu haqda Qur’oni karimda shunday deyiladi:
“Darhaqiqat, (Biz) odam farzandlarini (aziz va) mukarram qildik va ularni quruqlik va dengizga (ot-ulov va kemalarga) mindirib qo‘ydik hamda ularga pok narsalardan rizq berdik va ularni O‘zimiz yaratgan ko‘p jonzotlardan afzal qilib qo‘ydik” (Isro, 70-oyat).
Bu oyati karimada Alloh azza va jalla insonning naqadar ulug‘ mavjudot ekaniga guvohlik beradi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Mo‘min kishi Alloh nazdida farishtalardan ham mukarram va afzaldir”, deganlar (Bayhaqiy rivoyati).
Mana shunday aziz insonlar ichida Alloh taologa yanada mukarram bo‘lgan bandalar bor. Ular taqvodorlardir. Bu to‘g‘risida Alloh taolo O‘zining kalomida shunday marhamat qiladi:
“Ey, insonlar! Darhaqiqat biz sizlarni bir erkak (Odam) va bir ayol (Havvo)dan yaratdik va bir-birlaringiz bilan tanishishingiz uchun sizlarni (turli-tuman) xalqlar va qabila (elat)lar qilib qo‘ydik. Albatta, Alloh nazdida (eng aziz) mukarramrog‘ingiz taqvodorrog‘ingizdir. Albatta, Alloh biluvchi va xabardor Zotdir” (Hujurot surasi, 13-oyat).
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Arab bilan ajamning o‘rtasida faqat taqvosidagina farq bo‘ladi”, deganlar (Termiziy rivoyati).
Yaratgan Robbimiz insonni oliymaqomlarga O‘zi ko‘targan. Ana shunday ulug‘ maqom sohibi bo‘lgan insonlar bir-birlari bilan aka-ukadirlar. Bu haqda Alloh taolo shunday deydi:
“Albatta, mo‘minlar dinda o‘zaro birodardirlar...” (Hujurot surasi, 10-oyat).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Mo‘minlar bir-birlari bilan og‘a-inidirlar”, deya lutf qilganlar.
Demak, mo‘minlar bir-birlari bilan bamisoli og‘a-inidek do‘st bo‘lishlari va o‘zaro go‘zal munosabatda bo‘lishlari taqozo etiladi. Bu aloqa faqat Alloh yo‘lida yaxshi ko‘rish bilan o‘z ifodasini topadi. Zero, insonlar o‘zaro bir-birlarini Alloh uchun sevsalar bu dunyo va oxirat yaxshiliklariga ega bo‘ladilar. Shundagina bu do‘stlik ularga dunyoda ham, oxiratda ham naf keltiradi.
Qur’oni karimda shunday deyiladi:
“U kunda taqvodorlardan o‘zga do‘stlar bir-birlariga dushmandirlar” (Zuhruf surasi, 67-oyat).
Abu Hurayra roziyallohu anhudan qilingan rivoyatda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday marhamat qiladilar:
“Alloh taolo soya bo‘lmaydigan qiyomat kunida yetti toifa kishini O‘zining soyasi ostida soyalantiradi. Ular: Adolatli boshliq, Robbisining ibodatida o‘sgan yigit, qalbi masjid bilan bog‘langan kishi, Allohning roziligida bir-birlarini yaxshi ko‘rib jamlangan va ajrashgan ikki kishi, chiroyli va mansabdor ayol zinoga chaqirganda, men Allohdan qo‘rqaman degan kishi, o‘ng qo‘li qilgan ehsonini chap qo‘li bilmaydigan kishi, yolg‘iz holida Allohni eslab ko‘z yosh to‘kadigan kishi”
Zotan Alloh yo‘lida muhabbatlashgan insonlarni Alloh qiyomat kuni bir joyga jamlaydi va ularni birga qilib qo‘yadi.
Abu Hurayra roziyallohu anhudan qilingan rivoyatda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Agar ikki inson Alloh uchun do‘st tutinsa, ulardan biri mag‘ribda, ikkinchisi mashriqda bo‘lsa, Alloh ularni qiyomat kunida birga qilib: “Men uchun do‘st tutingandilar” deydi”, deya marhamat qilganlar.
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhu men Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning shunday deganlarini eshitdim: “Albatta, kishi jannatga kirganda “falonchi do‘stim nima qildi ekan”, deb so‘raydi. Vaholanki uning u do‘sti jahannamda bo‘ladi. Shunda Alloh taolo uning do‘stini “jannatga chaqiringlar”, deydi. Jahannamda qolganlar esa: “Endi bizlar uchun na oqlovchilar bor, na biror qadrdon do‘st”(Shuaro surasi, 100-101) oyatini aytadilar”.
Hasan Basriy rahmatullohi alayhi: “Do‘stlarni ko‘paytiringlar. Mo‘min do‘stlar qiyomat kunida bir-birlarini shafoat qiladilar”, deb aytganlar.
Hadisi sharifda shunday deyiladi:
“Qiyomat qoim bo‘lganida uning dahshatidan insonlar yaqinlaridan qochadi. Bu haqda Alloh taolo: “O‘sha kuni kishi o‘z birodaridan qochadi. Yana onasi va otasidan ham, xotin va o‘g‘illaridan ham (qochur). (Chunki) u kunda ulardan har bir kishida o‘ziga yetarli narsa (tashvish) bo‘lur” (Abasa surasi, 34-37 oyatlar). Bir bandaning amal daftari taroziga tortilganda zarra miqdoridagi savob kamlik qiladi va jannatga kirishiga yetmay qoladi. Shunda yuqoridagi oyati karimada ta’kidlanganidek yaqinlaridan yordam so‘rar ekan. Najot chiqmagach Alloh yo‘lida do‘stlashgan do‘stini ko‘rib qoladi. Do‘sti undan: “Nega g‘amginsan”, deb so‘rasa, u: “Jannatga kirishimga zarra miqdordagi savobim yetmay qoldi. Yaqinlarim o‘zlari bilan o‘zlari ovvora bo‘lganlari uchun mendan qochishdi”, deydi. Shunda do‘sti unga: “Yetmay qolgan savobingga men o‘z savobimdan beraman”, deb, do‘stiga o‘z savobidan beradi. Shu payt Alloh taolo O‘zi bilgan holda farishtalarni guvoh qilish maqsadida farishtalaridan: “U bandaning amal daftari tortilganmi? U o‘z savobidan berib yubordi”, deya so‘raydi. Farishtalar: “Yo‘q”, deb javob berishadi. Alloh taolo: “Unday bo‘lsa, nimani evaziga bunday qildi”, deb yana so‘raganida, ular: “Ey, Alloh! Bular Sening yo‘lingda do‘st tutinganlar”, deyishadi. Shunda Alloh taolo: “Sizlar guvoh bo‘linglar! Men ularning ikkisini ham gunohlarini avf qildim. Jannatimga kiritinglar!” deydi”, deyilgan.
Alloh yo‘lida bir-birlari bilan do‘stlashgan kishilar uchun jannatda hatto payg‘ambarlar, shahidlar o‘tirmaydigan taxtlarni tayyorlab qo‘yilgandir.
Abu Said al-Xudriy roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Jannatda bir taxt bor. Unga na payg‘ambarlar, na shahidlar o‘tiradilar” deganlarida, sahobai kiromlar: “Ey, Allohning Rasuli! U taxt kim uchun?”, deb so‘rashdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “U Alloh yo‘lida do‘stlashgan bandalar uchundir”, deya marhamat qilganlar (Muslim rivoyati).
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Bir insonni yaxshi ko‘rsangiz unga yaxshi ko‘rishingizni bildirib qo‘ying”, deganlar.
Alloh taolo barchalarimizning bir-birlarimizga bo‘lgan do‘stligimizni faqat O‘zining yo‘lida bo‘lishini ta’minlasin. Dunyoda ham, oxiratda ham yaxshiliklarga sherik bo‘lishimizni nasib etsin.
Jaloliddin Hamroqulov
"Novza" jome masjidi imom-xatibi
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV