Ibratli dunyo
Yuz bergan kuchli to‘fondan bir boy kishining barcha mol-dunyosi suvga g‘arq bo‘libdi. Butun boyligi birpasda yo‘q bo‘lganiga chidamagan boy ko‘chalarda faryodu-fig‘on chekib yig‘lab ketayotsa, qarshisidan bir odam chiqib qolibdi:
- Kap-katta odamga yig‘lash nimasi? - deya savol beribdi ajablanib.
- Men yig‘lamay kim yig‘lasin? - debdi u. - Bir zumda hamma mol-mulkimdan ayrilib, faqir-qashshoq bo‘lib qoldim-ku!..
- Ko‘p g‘am chekma, - deya ovutishga tushibdi yo‘lovchi kishi. - Umr yo‘ldoshing bormi?
- Bor, - debdi boy biroz hayron bo‘lib.
- Uning aqlu-hushi, farosati bormi? Boy bir zum o‘ylanib qolibdi va:
- Ha, bu jihatdan baxtiyorman! Farosatli, soliha, har doim kayfiyatimga qarab yashaydigan jufti halolim bor, - debdi boy.
- U holda nega yig‘laysan, ey g‘ofil banda?! Bu dunyoda mato uchun ham ko‘z-yosh to‘kadimi, odam? Saboq uchun bir gap aytay senga, men shunday bir xotinga uylanganmanki, erning qadr-qimmatiga yetmaydi. Sen falokatning nimaligini bilmas ekansan. Agar sen ham aqli kalta, tili uzun, jag‘i tinmas bir xotinga uylangan bo‘lganingda, o‘shanda bilarding haqiqiy falokat nimaligini! Do‘konlaring suvga g‘arq bo‘lgan bo‘lsa, sen sog‘ ekansan-ku, hammasini topasan. Faqat yoningda ko‘nglingdagidek ayoling senga madadkor bo‘lsa, ma’naviy quvvat berib tursa tezda o‘zingni o‘nglab olasan, - debdi, yo‘lovchi.
Xalqimizda "Yaxshi xotin yarim davlat" degan gap bejiz aytilmagan. Darhaqiqat, soliha, oqila ayol faqat jufti halolining emas, butun jamiyatning gultoji hisoblanadi. Chunki, tarbiyasi go‘zal ayol avvalo, ota-onalarini e’zozlaydi, turmush o‘rtog‘ini ardoqlaydi, asosiysi, farzandlariga chiroyli tarbiya berib, jamiyatga komil insonlarni voyaga yetkazib beradi.
TII talabasi
Tojiddinov Abdussomad
Zakot hisobidan faqir uyini ta’mirlab berish
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Zakot mablag‘lari orqali kambag‘allarning uyini ta’mirlab berish mumkinmi? Bu holatda zakot ado bo‘ladimi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Agar bu ish to‘g‘ri shaklda tashkil qilinsa, albatta zakot ado bo‘ladi. Zakot mablag‘laridan uy-joylarni ta’mirlab berish bir necha ko‘rinishda amalga oshirilishi mumkin:
1. Ta’mirlash uchun pul berish.
2. Qurilish mollarini olib berish.
3. Ta’mirlash jarayonini to‘liq tashkil qilib berish.
Birinchi va ikkinchi holatda zakot ado bo‘lishi shubhasiz. Chunki birinchi holatda zakot beruvchi tomon faqirga zakotini beradi va shariatda talab qilingan “tamlik” topiladi. Ikkinchi holatda ham “tamlik” topiladi. Qolaversa, mazhabimiz qoidalariga ko‘ra zakot kabi moliyaviy ibodatlarda qiymatini yoki uning o‘rniga biror narsani mulk qilib berish joiz hisoblanadi.
Uchinchi holat esa biroz murakkab jarayon hisoblanib, agar to‘g‘ri tashkil etilsa, zakot ado bo‘ladi, aks holda zakot o‘tmaydi.
Agar zakot beruvchi tomon qurilish tashkiloti bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘zi shartnoma tuzib, shu orqali kambag‘alning uyini ta’mirlatib bersa, zakot ado bo‘lmay qoladi. Chunki bunda “mablag‘ni kambag‘alga mulk qilib berish” emas, balki “xizmat ko‘rsatish” yoki “foyda keltirish” sodir bo‘ladi.
Agar kambag‘al kishi zakot beruvchiga “Uyimni ta’mirlash uchun mening nomimdan usta yoki qurilish-ta’mirlash shirkatini yolla, keyin unga zakot pulidan to‘la” desa, bu holatda zakot pulidan usta yoki qurilish firmasiga to‘lashi mumkin. Chunki bu holatda zakot beruvchi kambag‘alning vakili sifatida usta yoki qurilish firmasi bilan shartnoma tuzadi. Ta’mirlash natijasida kambag‘al bilan usta yoki qurilish firmasi o‘rtasida qarzdorlik yuzaga keladi. Zakot beruvchi esa kambag‘alning buyrug‘i asosida ana shu qarzni zakot mablag‘i orqali to‘laydi.
Demak, uchinchi holatda zakot ado bo‘lishi uchun jarayonni yuqorida aytilganidek tashkil qilinishi lozim bo‘ladi.
Ana shunda zakot beruvchi kambag‘alga ta’mirlash xizmatini ko‘rsatgan emas, balki uning qarzini o‘z ruxsati bilan zakot mablag‘lari orqali to‘lagan bo‘ladi. Shunday qilinsa, zakot to‘g‘ri ado bo‘ladi Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.