Ibratli dunyo
Yuz bergan kuchli to‘fondan bir boy kishining barcha mol-dunyosi suvga g‘arq bo‘libdi. Butun boyligi birpasda yo‘q bo‘lganiga chidamagan boy ko‘chalarda faryodu-fig‘on chekib yig‘lab ketayotsa, qarshisidan bir odam chiqib qolibdi:
- Kap-katta odamga yig‘lash nimasi? - deya savol beribdi ajablanib.
- Men yig‘lamay kim yig‘lasin? - debdi u. - Bir zumda hamma mol-mulkimdan ayrilib, faqir-qashshoq bo‘lib qoldim-ku!..
- Ko‘p g‘am chekma, - deya ovutishga tushibdi yo‘lovchi kishi. - Umr yo‘ldoshing bormi?
- Bor, - debdi boy biroz hayron bo‘lib.
- Uning aqlu-hushi, farosati bormi? Boy bir zum o‘ylanib qolibdi va:
- Ha, bu jihatdan baxtiyorman! Farosatli, soliha, har doim kayfiyatimga qarab yashaydigan jufti halolim bor, - debdi boy.
- U holda nega yig‘laysan, ey g‘ofil banda?! Bu dunyoda mato uchun ham ko‘z-yosh to‘kadimi, odam? Saboq uchun bir gap aytay senga, men shunday bir xotinga uylanganmanki, erning qadr-qimmatiga yetmaydi. Sen falokatning nimaligini bilmas ekansan. Agar sen ham aqli kalta, tili uzun, jag‘i tinmas bir xotinga uylangan bo‘lganingda, o‘shanda bilarding haqiqiy falokat nimaligini! Do‘konlaring suvga g‘arq bo‘lgan bo‘lsa, sen sog‘ ekansan-ku, hammasini topasan. Faqat yoningda ko‘nglingdagidek ayoling senga madadkor bo‘lsa, ma’naviy quvvat berib tursa tezda o‘zingni o‘nglab olasan, - debdi, yo‘lovchi.
Xalqimizda "Yaxshi xotin yarim davlat" degan gap bejiz aytilmagan. Darhaqiqat, soliha, oqila ayol faqat jufti halolining emas, butun jamiyatning gultoji hisoblanadi. Chunki, tarbiyasi go‘zal ayol avvalo, ota-onalarini e’zozlaydi, turmush o‘rtog‘ini ardoqlaydi, asosiysi, farzandlariga chiroyli tarbiya berib, jamiyatga komil insonlarni voyaga yetkazib beradi.
TII talabasi
Tojiddinov Abdussomad
Men so‘rashdan uyalaman
Ey Allohga va qiyomat kuniga ishonganlar, yuqorida aytilganlardan xulosa chiqarib o‘z holatlaringizni quyidagi so‘zlar asosida qiyoslab qo‘rishingiz mumkin. Alloh taolo aytadi:
“Holbuki, oxirat yaxshiroq va boqiyroqdir!” (A’laa surasi, 17-oyat ).
Hazrati Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Sadaqa bilan mol kamaymaydi” (Abu Kabsha roziyallohu anhudan rivoyat qilingan, Imom Termiziy, Imom Ahmad).
“O‘ziga nisbatan qilingan zulmni kechirgan inson, albatta, shu sababli ulug‘lik topadi” (Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilingan, Imom Muslim rivoyati).
“Sadaqa yetti yuz va undan ham ko‘proq marotabaga ko‘payadi” (“Riyozus-solihiyn” da xuddi ma’nodagi hadisi sharif bor “Sadaqa uchun yetti yuz mislicha qarshilik beriladi”, 2-jild, VI, 86, 95).
“Molini Alloh yo‘lida sarflaganning savobi 700 misligacha ortadi” (Imom Bayhaqiy).
“Bir bandaning rizqidan barcha insonu jin birlashib aqalli zarracha miqdorda kamaytirishga uringanlarida ham Allohning iznisiz bunga erisholmaydilar” (Abdulloh ibn Abbosdan Imom Termiziy rivoyat qilgan).
Bilki, dunyo sendan yuz o‘girganda nafsingni bundan rozi holda topsang va hamda dunyodagi senga tegishli bo‘lgan nasibani tortib olib, seni undan mahrum etgan xusumatchini shunday qilgani uchun seva olsang, haqiqiy iymon sohibi ekansan.
Hozir men senga shunday bir mezon-ulchovni o‘rgatamanki uni yordamida o‘zing bemalol dunyo uchun qilingan amal qanday bo‘ladi va oxirat uchun qilingan amal qanday bo‘ladi, yaxshi farqlay oladigan bo‘lasan.
Shuni bilginki, odamlar o‘rtasida kelishmovchilik, xusumat va bahsu munozara keltirib chiqaradigan har qanday holat, bu dunyo uchun bo‘lgan amallarning natijasi bo‘lib, Alloh undan qaytargandir. Haqiqatni olib qaraganda, oxirat uchun qilingan amallarda dunyoga o‘rin yo‘q, da’voyu janjal ham chiqmaydi. Bunday ishlarga kunduzlari ro‘zador bo‘lib, tunlari ibodat qilish, tez-tez sadaqalar ulashish, quduq va ariqlar qazib odamlarni serob qilishga o‘xshagan amallar kiradi.
Odatda oxirat uchun bo‘lgan xayrli ishlarda hech kim bir-biri bilan musobaqalashmaydi, talashmaydi, xusumatlashmaydi. Bu amallar uning natijasida biror bir dunyoviy manfaat, mukofot yo obro‘ ko‘zlanadigan mudarrislik, shayxlik, ruhoniylik yo boshqa lavozimu mansabdorlik amallariga aslo o‘xshamaydi. Ya’ni dunyo uchun bo‘lgan amallarda, odamlarning bir-birlari bilan raqobatlashishlari, talashib tortishishlari, albatta, beiloj bir holatdir.
Bir gal kimdir rohibning ibodatxona xizmatchisiga bunday deyayotganini eshitib qolibdi: “Sen qanchalar iymoni zaif va savobga beparvo odamsan! Sen bu ishlaring bilan, xuddi musulmonlarga o‘xshab, go‘yo bir dunyoviy manfiat ko‘zlayotganga o‘xshaysan!”.
Jumladan shu narsa ham ma’lumki, hazrati Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam aytilgan xizmatni bajarib bo‘lganlaridan so‘ng ham kelishilgan haqni talab qilishdan uyalganlar. Bir gal Allohning Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam kim bilandir sherikchilikda hazrati Xadicha onamiz raziyallohu anhoning qo‘ylarini boqib keldilar. U odam hazrati Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallamdan: “Ey Muhammad sollallohu alayhi vasallam! Xadichadan kelishilgan haqqimizni so‘rang”, deb iltimos qilib qoldi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Men so‘rashdan uyalaman”, deb javob berdilar (Imom Shaaroniy, “Al-Bahrul mavrud fil-Mavosiqil uhud” asari, 49-bet).
Darhaqiqat, olim kishilar uchun lozimki dunyo boyliklarining asirligidan, mansabu hukumat talashish dardidan, obro‘-e’tibor, shuhratu ulo‘g‘lik da’vosidan tamomila qo‘l tortsinlar. Faqat ana shundagina ular haqiyqiy oxirat olimlari, payg‘ambarlar merosxuri, siyohlari tarozuda Alloh yo‘lidagi shahidlar qonidanda qiymatliroq qalam sohiblariga aylanadilar.
Mana bu muborak so‘zda aytilgan ma’no: “Olimning uyqusi ham ibodatdir” shundagina ularga tegishli bo‘lib qoladi. Shundagina ular abadiy hayotning na qadar go‘zalligiyu porloqligini va foniy dunyoning manfurligiyu qabihligini his etadilar. Shundagina oxirat hayotini abadiyat manzili sifatida qadrlaydilar va bu dunyo hayotini arzimas, o‘tkinchi narsa sifatida nazarga ilmaydilar.
“Axloqus solihiyn” (Yaxshilar axloqi) kitobidan
Yo‘ldosh Eshbek, Davron Nurmuhammad
tarjimasi.