Qur’oni karim tilovatida basmala
Bandalarini O‘zining muqaddas, mo‘jiz Kalomini o‘qishni o‘rganish baxtiga musharraf etgan Alloh taologa behad hamdu sanolar bo‘lsin.
O‘z ummatlariga: «Sizlarning eng yaxshilaringiz Qur’onni o‘rganib, uni boshqalarga o‘rgatganingizdir» deya, ularni ushbu Kalomi Rabboniyning ta’limiga targ‘ib qilgan va bunda o‘zi eng go‘zal namuna bo‘lgan Nabiyimiz Muhammad mustafoga Allohnig salotu salomlari bo‘lsin.
Basmala – bu بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ dir, Qur’on o‘qimoqchi bo‘lgan kishi tilovatga kirishishdan avval basmala aytishi lozimdur.
Alloh taolo o‘z rasuliga shunday amr etgan:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
O‘qi (ey, Muhammad! Butun borliqni) yaratgan zot bo‘lmish Rabbing ismi bilan!. (A’laq surasi 1-oyat.).
كل أمر ذي بال لا يبدأ فيه ببسم الله فهو أبتر
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Avvali Allohning ismi ila boshlanmagan har bir ish, oxiri yaxshilik ila tugamaydigan ishdur”, deganlar.
Basmalani aytish Alloh taoloning buyrug‘iga va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga amal qilishdur.
Basmala isti’ozadan keyin, oyatdan avval o‘qiladi. Faqatgina «Tavba» surasining boshida o‘qilmaydi. Sababi, mus'haflarda shunday kelgan. Yana bir sababi shuki, basmalada rahmat, mehr ma’nosi bor. «Tavba» surasi esa, urush, shiddat, mushriklarga nisbatan qattiqlik haqidadir. Yana boshqa bir sababi, «Tavba» surasi o‘zidan avvalgi «Anfol» surasining davomi, ya’ni, bu ikki sura aslida bitta sura ekanligi ehtimoli ham bor.
Istioza, basmala va suraning boshini o‘qilishi
1- hammasini qo‘shib o‘qish, ya’ni istioza, basmala va suraning boshini bir nafasda orasini uzmay, bir-biriga qo‘shib o‘qish.
2- hammasini alohida-alohida o‘qish, ya’ni istiozani o‘qib, to‘xtab, nafas olib, keyin basmalani o‘qib, to‘xtab, nafas olib, keyin suraning boshini o‘qish.
3- istioza va basmalani qo‘shib, bir nafasda o‘qib, to‘xtab, suraning boshini alohida o‘qish.
4- istiozani o‘zini o‘qib, to‘xtab, basmala va sura boshini bir-biriga qo‘shib, bir nafasda o‘qish.
Sura oxiri, basmala va keyingi suraning boshini o‘qlishi
Ya’ni bir surani tamomlab, keyingi suraga o‘tmoqchi bo‘lganimizda, quyidagi uch yo‘ldan birini tanlashimiz mumkin:
1- hammasini alohida-alohida o‘qish. Avvalgi suraning oxirgi oyatini o‘qib, to‘xtab, basmalani alohida o‘qib olib, keyin suraning boshini o‘qish.
2- hammasini qo‘shib o‘qish. Suraning oxiri, basmala va suraning boshini bir nafasda qo‘shib o‘qish.
3- suraning oxirini o‘qib, to‘xtab, basmalaga keyingi suraning boshini qo‘shib o‘qish.
Bunda to‘rtinchi ko‘rinish yo‘q, ya’ni suraning oxirini basmalaga qo‘shib o‘qib, to‘xtab, keyingi suraning boshi o‘qilmaydi, chunki basmala suraning oxirgi oyatiga o‘xshab qoladi. Basmala suraning boshida o‘qish uchundir, oxirida emas.
«Anfol» surasining oxirini va «Tavba» surasining boshini o‘qilishi
1- «Anfol» surasining oxirini «Tavba» surasining boshiga qo‘shib, bir nafasda o‘qish.
2- «Anfol» surasini tugatib, to‘xtab, «Tavba» surasini boshlash.
3- Sakta qilish. Ya’ni «Anfol» surasining oxirgi oyati va «Tavba» surasining boshini nafas olmay, to‘xtab, sakta qilib o‘qish.
Mulohaza:
Biz istioza, basmala va sura boshi haqida gapirib o‘tdik. Agar suraning boshidan emas, o‘rtasidan o‘qilmoqchi bo‘linsa, isti’oza, basmala va qasd qilingan oyat o‘qiladi.
«Tavba» surasining o‘rtasidan o‘qilmoqchi bo‘lsa, istiozaning o‘zi bilan kifoyalanib, basmalani o‘qimagan durust.
Toshkent islom instituti 4-kurs talabasi
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
YUNЕSKO bilan O‘zbekiston mahalla tizimi tajribasini xalqaro darajada targ‘ib qilish masalasi muhokama qilindi
O‘zbekiston va YUNЕSKOning Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish to‘g‘risidagi konvensiyasi kotibiyati vakillari o‘rtasida onlayn uchrashuv bo‘lib o‘tdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Mamlakatimizning YUNЕSKO huzuridagi Doimiy vakolatxonasi ko‘magida tashkil etilgan muloqotda mahalla bilan bog‘liq madaniy an’ana va urf-odatlar, ularni xalqaro darajada targ‘ib qilish istiqbollari muhokama qilindi.
YUNЕSKOning Nomoddiy madaniy merosni muhofaza qilish to‘g‘risidagi konvensiyasi kotibi Fumiko Oxinata va Osiyo-Tinch okeani mintaqasi uchun mas’ul dastur mutaxassisi Nikolas Tan mavzu yuzasidan o‘z fikr-mulohazalarini bayon etdi.
O‘zbekiston tomonidan Tashqi ishlar vazirligi, O‘zbekiston mahallalari uyushmasi hamda YUNЕSKO huzuridagi Doimiy vakolatxonasi vakillari mahallaning ko‘p asrlik tarixi, uning jamiyat hayotidagi alohida o‘rni va milliy an’analarni saqlashdagi ahamiyati haqida so‘z yuritdi.
Uchrashuvda mahalla O‘zbekiston xalqi turmush tarzining ajralmas qismi ekani ta’kidlandi. U insonlarni yaxshi qo‘shnichilik, o‘zaro yordam, hamjihatlik va katta avlod vakillariga hurmat tamoyillari asosida birlashtiradi.
YUNЕSKO Kotibiyati vakillari taqdim etilgan materiallarga katta qiziqish bildirdi. Ular O‘zbekistonda mahalla bilan bog‘liq shakllangan jamoat hayoti tartibining o‘ziga xos xususiyatlarini e’tirof etdi.
Suhbat davomida O‘zbekistonning nomoddiy madaniy merosni targ‘ib qilishdagi roli alohida qayd etildi. Shu nuqtayi nazardan, o‘zbek mahalla tizimi tajribasi YUNЕSKO Kotibiyati mutaxassislarida katta qiziqish uyg‘otdi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
