Qur’oni karim tilovatida basmala
Bandalarini O‘zining muqaddas, mo‘jiz Kalomini o‘qishni o‘rganish baxtiga musharraf etgan Alloh taologa behad hamdu sanolar bo‘lsin.
O‘z ummatlariga: «Sizlarning eng yaxshilaringiz Qur’onni o‘rganib, uni boshqalarga o‘rgatganingizdir» deya, ularni ushbu Kalomi Rabboniyning ta’limiga targ‘ib qilgan va bunda o‘zi eng go‘zal namuna bo‘lgan Nabiyimiz Muhammad mustafoga Allohnig salotu salomlari bo‘lsin.
Basmala – bu بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ dir, Qur’on o‘qimoqchi bo‘lgan kishi tilovatga kirishishdan avval basmala aytishi lozimdur.
Alloh taolo o‘z rasuliga shunday amr etgan:
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
O‘qi (ey, Muhammad! Butun borliqni) yaratgan zot bo‘lmish Rabbing ismi bilan!. (A’laq surasi 1-oyat.).
كل أمر ذي بال لا يبدأ فيه ببسم الله فهو أبتر
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Avvali Allohning ismi ila boshlanmagan har bir ish, oxiri yaxshilik ila tugamaydigan ishdur”, deganlar.
Basmalani aytish Alloh taoloning buyrug‘iga va Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sunnatlariga amal qilishdur.
Basmala isti’ozadan keyin, oyatdan avval o‘qiladi. Faqatgina «Tavba» surasining boshida o‘qilmaydi. Sababi, mus'haflarda shunday kelgan. Yana bir sababi shuki, basmalada rahmat, mehr ma’nosi bor. «Tavba» surasi esa, urush, shiddat, mushriklarga nisbatan qattiqlik haqidadir. Yana boshqa bir sababi, «Tavba» surasi o‘zidan avvalgi «Anfol» surasining davomi, ya’ni, bu ikki sura aslida bitta sura ekanligi ehtimoli ham bor.
Istioza, basmala va suraning boshini o‘qilishi
1- hammasini qo‘shib o‘qish, ya’ni istioza, basmala va suraning boshini bir nafasda orasini uzmay, bir-biriga qo‘shib o‘qish.
2- hammasini alohida-alohida o‘qish, ya’ni istiozani o‘qib, to‘xtab, nafas olib, keyin basmalani o‘qib, to‘xtab, nafas olib, keyin suraning boshini o‘qish.
3- istioza va basmalani qo‘shib, bir nafasda o‘qib, to‘xtab, suraning boshini alohida o‘qish.
4- istiozani o‘zini o‘qib, to‘xtab, basmala va sura boshini bir-biriga qo‘shib, bir nafasda o‘qish.
Sura oxiri, basmala va keyingi suraning boshini o‘qlishi
Ya’ni bir surani tamomlab, keyingi suraga o‘tmoqchi bo‘lganimizda, quyidagi uch yo‘ldan birini tanlashimiz mumkin:
1- hammasini alohida-alohida o‘qish. Avvalgi suraning oxirgi oyatini o‘qib, to‘xtab, basmalani alohida o‘qib olib, keyin suraning boshini o‘qish.
2- hammasini qo‘shib o‘qish. Suraning oxiri, basmala va suraning boshini bir nafasda qo‘shib o‘qish.
3- suraning oxirini o‘qib, to‘xtab, basmalaga keyingi suraning boshini qo‘shib o‘qish.
Bunda to‘rtinchi ko‘rinish yo‘q, ya’ni suraning oxirini basmalaga qo‘shib o‘qib, to‘xtab, keyingi suraning boshi o‘qilmaydi, chunki basmala suraning oxirgi oyatiga o‘xshab qoladi. Basmala suraning boshida o‘qish uchundir, oxirida emas.
«Anfol» surasining oxirini va «Tavba» surasining boshini o‘qilishi
1- «Anfol» surasining oxirini «Tavba» surasining boshiga qo‘shib, bir nafasda o‘qish.
2- «Anfol» surasini tugatib, to‘xtab, «Tavba» surasini boshlash.
3- Sakta qilish. Ya’ni «Anfol» surasining oxirgi oyati va «Tavba» surasining boshini nafas olmay, to‘xtab, sakta qilib o‘qish.
Mulohaza:
Biz istioza, basmala va sura boshi haqida gapirib o‘tdik. Agar suraning boshidan emas, o‘rtasidan o‘qilmoqchi bo‘linsa, isti’oza, basmala va qasd qilingan oyat o‘qiladi.
«Tavba» surasining o‘rtasidan o‘qilmoqchi bo‘lsa, istiozaning o‘zi bilan kifoyalanib, basmalani o‘qimagan durust.
Toshkent islom instituti 4-kurs talabasi
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
“Solombo Times”: O‘zbekistonda “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirish davlat siyosatiga aylangan
Shri-Lankaning “Solombo Times” nashrida “O‘zbekistonda Yangi uyg‘onish davri: kelajak texnologiyalari yordamida buyuk o‘tmishni qayta tiklash” sarlavhali tahliliy maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Shri-Lankalik taniqli jurnalist Fazan Navaz tomonidan yozilgan ushbu materialda so‘nggi o‘n yilda O‘zbekistonda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Yangi O‘zbekistonni bunyod etish, “Uchinchi Renessans” g‘oyasini amalga oshirishga qaratilgan islohotlar va ularning samarali natijalari xususida so‘z yuritilgan.
Muallifning yozishicha, Markaziy Osiyo markazida sokin, ammo ulkan ahamiyatga ega inqilob yuz bermoqda. Bu kurash qurol-yarog‘ bilan emas, balki qo‘lyozmalar, muzeylar va mikrochiplar yordamida amalga oshirilmoqda.
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida O‘zbekiston Samarqand va Buxoro kabi shaharlar jahon ilm-fani, she’riyati va falsafasining yetakchi markazlari bo‘lgan O‘rta asrlardagi “Oltin asr” shon-shuhratini qayta tiklashga intilmoqda.
Bu jarayonning o‘ziga xos jihati shundaki, O‘zbekiston ming yildan ziyod tarixga ega madaniy merosni asrash, qayta tiklash va keng ommaga yetkazish uchun sun’iy intellekt hamda raqamli texnologiyalardan faol foydalanmoqda.
Nashrda O‘zbekistonning boy madaniy va tarixiy merosi hamda uni saqlash bo‘yicha islohotlarga to‘xtalib o‘tilgan. Qayd etilganidek, bu zamin insoniyat tarixidagi eng buyuk allomalarga beshik bo‘lgan. Astronom va davlat arbobi Mirzo Ulug‘bek Samarqandda yulduzlarni hayratlanarli darajada aniq kuzatish imkonini bergan rasadxona barpo etgan. Xorazmdagi Ma’mun akademiyasi olimlari esa Yevropada Renessans boshlanishidan ancha avval matematika va tibbiyot sohalarida yuksak yutuqlarga erishgan edi.
O‘zbekiston yetakchisi bu tarixiy merosni tez-tez tilga olib, Mirzo Ulug‘bekni nafaqat buyuk olim, balki ilm-fanni eng yuksak qadriyat deb bilgan davlat arbobi sifatida ta’riflaydi. Davlat rahbari bugungi yangilanish jarayonini “Uchinchi Renessans” deb atab, uni O‘zbekistonning ilmu ma’rifat va madaniyat markazi sifatidagi mavqeini qayta tiklashga qaratilgan umummilliy loyiha sifatida baholaydi. Tarixchilar ta’biri bilan aytganda – bu atama mintaqada avval mavjud bo‘lgan ikki buyuk yuksalish davridan keyingi navbatdagi uyg‘onish bosqichini anglatadi.
Muallifning fikricha, O‘zbekistonda Uchinchi Renessans g‘oyasini amalga oshirish shunchaki gap emas, balki davlat siyosatiga aylangan.
“Bu ulkan maqsadning eng yorqin ramzi joriy yil Toshkentda qad rostlagan Islom sivilizatsiyasi markazidir. 2026 yil mart oyida 40 mamlakatdan tashrif buyurgan 1500 dan ortiq mutaxassis ishtirokida qurib bitkazilgan mazkur markaz o‘z bag‘rida islom olamining eng noyob yodgorliklaridan biri – VII asrga mansub Usmon Mus'hafini saqlaydi. Shuningdek, bu yerda ilmiy laboratoriyalar, restavratsiya ustaxonalari va arxivlar faoliyat yuritadi. Markaz allaqachon dunyodagi eng chiroyli yangi muzeylardan biri sifatida e’tirof etilgan”, – deya qayd etgan jurnalist.
Materialda ta’kidlanishicha, O‘zbekiston yondashuvining boshqalardan ajratib turadigan muhim jihati – bu sun’iy intellektdan iqtisodiy taraqqiyot vositasi sifatidagina emas, balki madaniy merosni muhofaza qilish vositasi sifatida ham foydalayotganidadir.
Sun’iy intellekt turizm sohasini ham tubdan o‘zgartirmoqda. Bu tashabbus 2026 yilda mamlakatga 12 million sayyohni jalb qilish rejasining bir qismi hisoblanadi.
Fazan Navaz o‘z maqolasini “Uchinchi Renessans” o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlarga to‘liq erishadimi-yo‘qmi, buni vaqt ko‘rsatadi. Biroq bugunning o‘zidayoq O‘zbekiston qanday yo‘ldan odimlab borayotgani aniq ko‘rinib turibdi”, – degan so‘zlar bilan yakunlagan.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati