Ehrom Haj va Umraning eng birinchi amalidir.
“Ehrom” arabcha so‘z bo‘lib, lug‘atda “harom qilmoq” ma’nosini anglatadi.
Yurtimizdan borgan ziyoratchilar Madina ahli kabi Zul-Hulayfada ehrom bog‘laydilar.Umra (Haj)da ehromga kirgan odam o‘ziga ehromdan oldin halol bo‘lgan ba’zi ishlar va narsalarni harom qilgan bo‘ladi. Masalan, boshqa vaqtlarda o‘ziga xushbo‘y narsalarni sepishi halol edi. Ehromga kirgach, bu narsa harom bo‘lib qoladi. Ehrom umra (haj)ning eng ko‘zga ko‘ringan alomatidir. Bo‘lajak umra ziyoratchilari niyat qilib ehrom kiyadilar. Ehrom umraning niyatidir.
Ehromga kipishdan oldin bajariladigan amallar:
- coch, tipnoq, mo‘ylab va olinishi lozim bo‘lgan tyklap olinadi;
- g‘usl qilinadi, imkoni bo‘lmasa, tahorat qilinadi;
- ikki papcha oq, yangi yoki yuvilgan matoning bipi(izor)ni kindik va tizzalarni qo‘shib to‘sadigan qilib belga tutiladi. Ikkinchici (rido)ni elka aralash aylantirib o‘raladi. Ayollarning ehromi ularning sidirg‘a (gulsiz mato) kiyimi bo‘ladi. Ular uchun maxsus rang belgilanmagan. Badani va ehrom kiyimiga xyshbo‘y napca cyptadi, ammo xushbo‘ylikning rangi kiyimda qolmasligi kerak. So‘ngra Zul-Hulayfada ikki pakat namoz o‘qiladi. Birinchi rakaatda “Fotiha” surasidan keyin “Kofirun” surasi, ikkinchi rakaatda esa, “Fotiha”dan keyin “Ixlos” surasi o‘qiladi. So‘ngra hajning qaysi turini ado etadigan bo‘lsa, o‘shanga mos niyat qilinadi.
وَمَنْ شَاءَ الْإِحْرَامَ وَهُوَ شَرْطُ صِحَّةِ النُّسُكِ كَتَكْبِيرَةِ الِافْتِتَاحِ ، فَالصَّلَاةُ وَالْحَجُّ لَهُمَا تَحْرِيمٌ وَتَحْلِيلٌ.
“Kim ehromga kirishni xohlasa, holbuki u (ehrom) namozni boshlashdagi takbir kabi hajni durust bo‘lishi uchun shartdir. Namoz bilan hajning tahrimasi va tahlili bor” (“Raddul muxtor”).
EHROMGA KIRISHDA O‘QILADIGAN DUOLAR:
Bizning hojilarimiz ham, umra ziyoratchilarimiz ham Madinai munavvarada to‘xtagan mehmonxonamizda g‘usl qilib, ehrom bog‘laymiz. Ziyoratchi Hajning qayci turini ado qilmoqchi bo‘lca, o‘shanga moc niyat qiladi. Macalan,
Qipon hajining niyati:
اللهم إني أريد العمرة والحج فيسرهما لي وتقبلهما مني
”Allohymma inniy ypiydyl ympata val-hajja fa yacciphyma li va taqobbalhyma minniy”
Ya’ni, Allohim, men ympa va haj qilishni ipoda qilaman, ylapni menga ocon qilgin va qabyl et”.
Tamatty’ hajining umrasi niyati, O‘zbekistonlik ziyoratchilar tamattu’ ehromiga kiradi va quyidagicha niyat qiladi:
Tamatty’ hajining umrasi niyati:
اللهم إني أريد العمرة فيسرها لي وتقبلها مني
”Allohymma inniy ypiydyl umrata fa yaccipho liy va taqobbalho minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men ympa qilishni ipoda qilaman. Uni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Ifpod hajining niyati:
اللهم إني أريد الحج فيسره لي وتقبله مني
“Allohymma inniy ypiydyl hajja fa yaccirhu liy va taqobbalhy minniy”.
Ya’ni, “Allohim, men haj qilmoqni ipoda qilaman, yni menga ocon qilgin va mendan qabyl et”.
Men Qamashi tumanining Chim mahallasida tug‘ilib, katta bo‘lganman. Bundan yigirma yillar oldin qishloqdan poytaxtga talaba bo‘lib kelganman. O‘shanda qishlog‘imizdan sanoqli talaba o‘qir, ayniqsa, o‘qishga shartnoma asosida kirganlarning aksari oilaviy sharoiti tufayli o‘qiy olmasdi.
Talabalik paytimiz bir kursdoshim ta’tilda mehmon bo‘lib keldi. Qish. Qor qalin. Qorong‘i tushganda kelgani uchun shoshib qoldik. O‘tin masala, elektr ham yo‘q, o‘zimiz bir xonada, bir sandal ko‘zida isinib o‘tirar edik. Ora-sira bir tok berilar, shunda ham uning kuchi televizorga yetmas, chiroqlarni xiragina yoritardi.
Ota-onam borlarini to‘kib, menga shartnoma puli to‘layotgani uchun uyda mehmonga yaxshiroq taom tayyorlashga masalliq chiqmadi. O‘shanda mehmonga chiroq yorug‘ida, sandal cho‘g‘iga qo‘yib, ikkita tuxum qotirib bera oldik, xolos. Juda xijolatda qolgandim. Lekin bunday yetishmovchilik aksar joylarda kuzatilar, kursdoshim sharoitni tushunadi degan yupanchim bor edi...
Yana bir xotira bolaligimda otam rahmatli ro‘zg‘orni zo‘rg‘a eplab yurganini his qilmay, bir safar uyda shakar yo‘qligidan arazlab, maktabga och ketganim, bu bilan ularni ruhan qiynab qo‘yganim edi...
Bugun-chi!..
Har safar qishlog‘imizga farzandlarimni olib borar ekanman, o‘sha xotiralarni aytib bersam, ularga ertakday tuyuladi. Bu gaplarim nafaqat bolalarimga, balki qishlog‘imizning bugungi yoshlariga ham mubolag‘ali tuyulsa kerak. Chunki bugun ularning aksari tuproq yo‘lning yozda qanday changishi, qishda qanchalik loy bo‘lishini, sandal nimaligini bilishmasa kerak... Ular uchun issiqlik manbai sandal emas, bir tugmani bosish orqali yonadigan isitish moslamalari, yuradigan ko‘chalari ravon asfalt yo‘llar...
Shu kunlarda qishlog‘imizga davlatimiz rahbari tashrif buyurgani, Chim mahallasidagi misli ko‘rilmagan o‘zgarishlarni e’tirof etganini ko‘rib, bundan bor-yo‘g‘i yigirma yil oldingi o‘sha sharoitlar yodimga tushdi. Qalbimni katta quvonch, faxr-iftixor egalladi. Ayniqsa, yigirma mingga yaqin aholi yashaydigan Chimda bugun ishsiz ham, kambag‘al ham qolmagani, mahallamiz butun mamlakatdagi boshqa qishloqlarga namuna qilib ko‘rsatilgani hayajonimni oshirdi. Kunlar kelib qadrdon Chim qishlog‘im butun mamlakatga zamonaviy va obod mahallaning yorqin namunasi bo‘lishini o‘shanda xayolimga ham keltirmagandim.
Bugun Chimning ko‘chalarini kezar ekansiz, ko‘zingiz 640 o‘rinli yangi maktabga, 240 o‘rinli zamonaviy bog‘cha va oilaviy poliklinikaga, yangi mahalla binosi, yoshlar markazi, sport majmuasi, istirohat bog‘i, zamonaviy issiqxonalar, ko‘rkam to‘yxonalarga tushadi. Jamiyat uchun kerakli bo‘lgan zamonaviy yoqilg‘i quyish shoxobchalari, savdo va maishiy xizmat maskanlari, “yashil” bozorchalar deysizmi — barcha-barchasi Chim qishlog‘imizda muhayyo.
Keyingi yillarda qator issiqxonalar qurilib, aholi xonadonlarida gulxayri yetishtirish yo‘lga qo‘yilgani oilalar daromadini yanada oshirdi. Eldoshlarimizning yuz-ko‘zida ertangi kunga umid, islohotlarning amalga oshishiga katta ishonch namoyon bo‘lmoqda.
Chimdagi eng katta yutuqlardan biri ta’limga qaratilayotgan e’tibor hamda uning natijalari bo‘lmoqda. Bizning davrimizda qishlog‘imizdan har 100 yoshdan atigi 4-5 nafari oliygohlarda o‘qigan bo‘lsa, bugun qishloqning o‘zida qad rostlagan o‘quv-tayyorlov kurslari, zamonaviy to‘garaklar sababli ularning soni oshgan.
Shu yilning o‘zida qishloqdagi 3 jiyanim talaba bo‘ldi. Yaratilgan bunday yuksak shart-sharoitlar evaziga deyarli har ikki yoshdan biri talabalik baxtiga muyassar bo‘lmoqda. Bu esa qishlog‘imizdan ertaga yanada ko‘plab ma’rifatli, bilimli va kelajagiga qat’iy ishongan, jamiyatga naf keltiruvchi ziyolilar yetishib chiqadi degani.
Yana bir gap. Yurtimizda bilim va ma’rifat sohiblari, madaniyat va adabiyot ahli, kitobxon oilalar doim ardoqlanmoqda. Prezidentimizning yosh yozuvchi Javlon Jovliyev va “Kitobxon oila” tanlovida sovrindor bo‘lgan yosh oilaga Toshkent shahridan ikki xonali uy berilgani boshqalarda ham juda katta qiziqish va rag‘bat uyg‘otadi. Bu ishlar ziyolisi qadrlangan elning kelajagi, albatta, porloq bo‘lishidan dalolatdir.
Nafaqat Chim mahallasi, balki Qamashi tumanida, qolaversa, butun vohada kechayotgan islohotlar shiddati dilni faxrga to‘ldirmoqda. Qarshi shahridagi Prezident maktabi o‘quvchilarining xalqaro imtihonlarda erishgan zafarlari, Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi yoshlarining “Zakovat” musobaqalaridagi g‘olibligi, kosonlik oddiy maktab o‘quvchisining xalqaro SAT imtihonida maksimal yuqori ballni qo‘lga kiritgani yurtdoshlarimizga g‘urur bag‘ishladi. Bu natijalar Prezidentimiz tomonidan ta’limga va yoshlar kelajagiga qaratilayotgan yuksak e’tiborning natijasidir.
Bugun qishloqlardagi har bir xonadonda to‘kinlik, ertangi kunga ishonch hukm surmoqda. Ko‘chalarimiz obod, maktablarimiz bilimli yoshlar bilan to‘la. Bularning bari tinchlik-xotirjamlikdan. Inson qadri ulug‘langan, bilim va ma’rifat tug‘ qilingan bunday zaminda yashash, mana shunday katta o‘zgarishlarning guvohi bo‘lish ajib saodatdir.
Aytish joizki, bugun sizu bizdan ko‘p narsa talab qilinmaydi. Ne’matlarni qadrlash, shukronasini qilish, imkoniyatlardan unumli foydalanish, o‘zimiz va jamiyatga naf keltirib yashash kerak, xolos.
Abdulatif ABDULLAYEV,
Jurnalist