Idda masalasi
«Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.
Idda muddatlari:
- Yeri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.
Alloh taolo:
«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).
Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.
Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.
- Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.
Alloh taolo:
« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan. (Taloq, 6)
- Yeri vafot yetgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.
Alloh taolo:
«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.
Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.
- Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.
Alloh taolo:
«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan. (Taloq, 6)
Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:
Alloh taolo:
«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)
Yer-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.
Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:
Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.
Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.
Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.
Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.
Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.
Imom Buxori nomli Toshkent islom instituti talabasi Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li
Germaniyadan munosabat: O‘zbekiston ma’rifat, tinchlik va diniy bag‘rikenglik g‘oyalarini ilgari surmoqda
Germaniyalik islomshunos olima, “Cultur-Cooperation International e.V.” tashkiloti rahbari Ketlin Gyobel I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumidagi ishtiroki bo‘yicha taassurotlari bilan o‘rtoqlashdi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Olimaning ta’kidlashicha, dunyoning 50 ta mamlakatidan kelgan yetakchi olimlar, ekspertlar va jamoat arboblarini birlashtirgan ushbu nufuzli anjuman turli davlatlar va ilmiy maktablar vakillari uchun o‘zaro hurmat, ochiq muloqot va hamjihatlik maydoniga aylandi.
Germaniyalik mutaxassis O‘zbekistonning boy ilmiy-ma’rifiy merosiga yuqori baho berib, Imom Buxoriy, Imom Termiziy va Imom Moturidiy kabi buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasini alohida e’tirof etdi.
Xususan, Imom Buxoriy majmuasida amalga oshirilgan ulkan bunyodkorlik ishlari, zamonaviy muzey va sun’iy intellekt texnologiyalarining joriy etilgani unda katta taassurot qoldirgan.
Ketlin Gyobel O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilayotgan “Jaholatga qarshi — ma’rifat” ezgu g‘oyasining ahamiyatini alohida ta’kidladi.
Uning fikricha, Toshkentda barpo etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi nafaqat milliy, balki butun mintaqa va xalqaro hamjamiyat uchun ochiq bo‘lgan, islomofobiya va adovatga qarshi bilim va ma’rifat bilan kurashadigan noyob platformadir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
