Termiziy allomalar merosiga bag‘ishlangan konferensiya qanday o‘tdi?
Shu yilning 12 sentyabr kuni Surxondaryo viloyatida “Termiziy allomalarning ilmiy-ma’naviy merosi: o‘tmish va bugun” mavzusiga bag‘ishlangan respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi bo‘lib o‘tdi.
Prezidentimizning joriy yil 15 avgustdagi “Imom Termiziy tavalludining 1200 yilligini keng nishonlash to‘g‘risida”gi qarori ijrosi doirasida tashkil etilgan anjumanda mamlakatimizning 60 dan ortiq taniqli diniy ulamosi, islomshunos va tarixchi olimlari, soha mutaxassislari oflayn hamda onlayn ishtirok etdi.
Mazkur konferensiya O‘zbekiston musulmonlari idorasi, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, Termiz davlat universiteti, Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi hamkorligida tashkil etildi.
Ochilish marosimida keyingi yillarda mamlakatimizda buyuk allomalarimiz hayoti va ijodini ilmiy asosda o‘rganib, targ‘ib qilish va ularning bebaho merosini yosh avlod ongu-shuuriga chuqur singdirishga alohida e’tibor qaratilayotgani ta’kidlandi. Davlatimiz rahbarining bevosita tashabbuslari bilan tashkil etilgan Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi ham ana shunday ulug‘vor maqsadlarga xizmat qilayotgani qayd etildi.
Konferensiyada Termiz davlat universiteti dots.nti, Imom Termiziy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi katta ilmiy xodimi, tarix fanlari nomzodi Jaloliddin Mirzayev, O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi prorektori, filologiya fanlari doktori, professor Zohidjon Islomov, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘lim boshlig‘i Mirzo Kenjabek, Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi bo‘limi boshlig‘i, tarix fanlari bo‘yicha falsafa doktori Shukurillo Umarov, “Imom Termiziy” o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi direktori Kamol Islamov va boshqa yetuk olimlar, ilmiy tadqiqotchilar chiqish qildi.
Mazkur konferensiyada “Termiziy allomalar ilmiy merosi dunyo fondlarida”, “Imom Termiziyning “Sunani Termiziy” asarida Imom Buxoriyning fikr-qarashlari va xulosalaridan istifoda etilishi”, “Termiziy allomalar merosini o‘rganish borasidagi izchil islohotlar: natijalar va istiqbol”, “Yangi O‘zbekistonda hadisshunoslik ilmining yangi bosqichi” kabi 20 ga yaqin mavzuda qiziqarli ma’ruzalar qilindi.
Ilmiy-amaliy konferensiya termiziy allomalar ilmiy-ma’naviy merosining hozirgi davrdagi o‘rni va ahamiyati haqida chuqur mulohaza yuritilib, asarlarini keng targ‘ib qilish, kitobxon yoshlarning o‘qib-o‘rganishiga intilishini yanada oshirish yuzasidan ham taklif va tavsiyalar bildirildi.
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati