Qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tariladi
Namozga kirishda qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tarilib, qo‘lning bosh barmog‘i quloqning yumshog‘iga yetkaziladi va takbiri tahrima – “Allohu akbar” lafzini aytib namozga kiriladi.
Qo‘llar ko‘tarilganda kaftning ichki tomoni Qiblaga qaratilib, barmoqlar biroz ochilgan holatda bo‘ladi. Namozga kirishda qo‘llar quloq barobarigacha ko‘tarilishi haqida bir qancha hadislar kelgan bo‘lib, quyida ulardan ba’zilarini keltiramiz:
Voil ibn Hujr roziyallohu anhu: “Men Nabiy sollallohu alayhi vasallamni namozga kirishda takbir aytib, qo‘llarini ko‘tarib, quloqlari barobariga ko‘targanlarini ko‘rdim”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Molik ibn Huvayris roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam qachon (namozga kirish uchun) takbir aytsalar, ikki qo‘llarini quloqlari barobariga ko‘tarar edilar” (Imom Muslim rivoyati).
Anas ibn Molik roziyallohu anhu rivoyat qilinadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallam namozga kirishda takbir aytib, ikki bosh barmoqlarini quloqlari barobarigacha ko‘tarar edilar” (Imom Hokim, Imom Doraqutniy rivoyati).
Ulamolarimiz: “Hadislarda kelgan “qo‘lni quloq barobariga ko‘tarish”dan maqsad – uni quloqqa tekkizishdir, chunki quloqning yumshog‘iga qo‘l tegishi qo‘lning quloq barobariga ko‘tarilganining aniq belgisidir”, deganlar.
Bu haqda “Al Bahrur-roiq sharhi kanzud-daqoiq” kitobida quyidagilar aytilgan: “Hadisdagi tenglashtirishdan maqsad – ikki qo‘lni quloqlarga tenglashganiga ishonch hosil qilish uchun ikki bosh barmoqni quloqlarning yumshoq joyiga tekkiziladi”.
Namozga kirishda ikki qo‘lni quloq yumshog‘iga tekkizish haqida “Durrul Muxtor” kitobida quyidagilar aytiladi:
“Ikki bosh barmoqni qulog‘larning yumshoq joyiga tekkizgan holatda takbir aytish – hadislardagi tenglashtirishdan ko‘zda tutilgan narsa shudir. Chunki busiz tenglashganiga ishonch hosil bo‘lmaydi”.
Demak, namozga kirishda takbiri tahrima aytiladi va unda qo‘llar quloq barobaricha ko‘tariladi. Bu hanafiy mazhabimiz ulamolarining ijtihodlari bo‘lib, bu borada Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan ko‘plab sahih hadislar rivoyat qilingan.
Payg‘ambar alayhissalom namozga kirishda muborak qo‘llarini yelkalari barobarigacha ko‘targanlariga dalolat qiladigan hadislarni mukammal o‘rgangan ulamolarimiz bu masalada quyidagicha xulosa qilganlar:
Sovuqda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lgani va u qalin kiyimning yengi bo‘lmagani sababli namozga kirishda qo‘llarini yelka barobarigacha ko‘targanlar.
Tabiiyki, bunday holatda qo‘l yelkadan tepaga ko‘tarilmaydi. Sovuq bo‘lmagan paytlarda Payg‘ambar alayhissalomning qo‘llari kiyimlarining ichida bo‘lmagani uchun namozga kirishda qo‘llarini quloqlari barobarigacha ko‘targanlar. Bunga mashhur sahobiy Voil ibn Hujrning quyidagi rivoyatlari dalolat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga borga – nimda u zotni ikki qo‘llarini quloqlari barobariga ko‘targan holda takbir aytganlarini ko‘rdim. Keyingi yil borganimda esa ular (Payg‘ambarimiz va sahobalar)ning ustilarida (qalin) kiyimlari bor edi. (Ular namozga kirishda) qo‘llarini ko‘krak barobarigacha ko‘tardilar” (Imom Tahoviy rivoyati).
Mashhur muhaddis Imom Abu Ja’far Tahoviy rahmatullohi alayh mazkur hadisdan quyidagi xulosani chiqarganlar: “Demak, Voil ibn Hujr roziyallohu anhuning (Payg‘ambarimiz va sahobalar namozga kirishda) qo‘llarini yelkalarigacha ko‘tarar edilar degan hadislari qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lgan paytga tegishlidir. Ammo (Payg‘ambarimiz va sahobalar namozga kirishda) qo‘llarini quloqlarigacha ko‘tardilar, degan hadislari qo‘llari kiyimlari ichida bo‘lmagan paytga tegishlidir.
Shunday ekan, biz hanafiylar takbiri tahrimada qo‘l ko‘tarish haqidagi Voil ibn Hujr roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadislarini barchasiga amal qilamiz: Sovuq sababli qo‘llar kiyim ichida bo‘lgan paytda qo‘lni ko‘tarish mumkin bo‘ladigan joygacha ko‘taramiz. U ham bo‘lsa yelka barobaridir. Agar qo‘llar kiyim ichida bo‘lmasa Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga o‘xshab qo‘llarimizni quloqqacha ko‘taramiz” (“Sharh maoni-l-osor” kitobi).
Ma’lumki, hozirgi kunda qo‘llar kiyim ichida bo‘lmaydi, sababi barcha kiyimlarning yengi bor. Demak, hozirgi paytda namozga kirishguvchi kishi qo‘llarini qulog‘i barobarigacha ko‘taradi.
Takbiri tahrima (Allohu akbar)ni aytgandan so‘ng dunyoviy narsalar haqida fikrlash, gaplashish va turli harakatlar qilish mumkin emas.
“Sunnatga muvofiq namoz o‘qing” kitobidan olindi.
Kamolingni ko‘rish istayman!
Alhamdulillah, ne’matlar ichra yashayapmiz. Deyarli ko‘pchilik insonlar bolalar tarbiyasi masalasida bir xil o‘yda: farzandlarim ilmli, solih, yetuk insonlardan ayniqsa “qori” bo‘lsa deb orzu qilishadi. Bu orzusiga hamma har xil qadam tashlaydi. Insonlar uch toifaga bo‘linadi bu borada:
1. Alloh taoloning aytganlarini bajarishlikda jiddu jahd qilgan, ilm yo‘liga tushgan, izlanish, go‘zal ta’lim-tarbiyali bo‘lishga intilib, farzandlarini ham shu yo‘lga yetaklaydi;
2. O‘zi Allohning aytganlarini qilmaydi-yu ammo farzandlarini ilm olib, kamolga yetishi uchun mol-dunyosini ayamaydi;
3. O‘zi ham Alloh taoloni aytganlarini bajarishlikda amal qilmaydi, farzandlarini ham bunga chaqirmaydi.
Siz yuqoridagilarni qaysi biriga kirasiz? Albatta, uch toifadan biri sizniki. Bularni qisqacha ochiqlab o‘rganib chiqamiz.
Birinchisi – maqtalgan, dunyo va oxirat saodati xaridori, Alloh taoloning Jamoli va Jannatidan umidvor mo‘min odamning hayot yo‘li. Ular mana shu yo‘lda bardavom bo‘lishlari uchun Alloh taoloning O‘zi o‘rgatgan duolar ila munojotda bo‘ladi. Qur’oni karimda shunday marhamat qilinadi: “Parvardigorim, meni va zurriyotimdan (bo‘lgan bolalarimni) namozni to‘kis ado etuvchi qilgin. Parvardigoro, duoimni qabul ayla” (Ibrohim surasi, 40-oyat).
Farzand ko‘z o‘ngida ota yoki onaning go‘zal amallar bilan band bo‘lishi unga eng ta’siri ko‘p bo‘lgan jihatlardan biridir. Avvalo bolaga Alloh va Rasulini tanitish, nima uchun yaratilganligimizni tushuntirish hamda buyruq va qaytariqlarni yaxshilab o‘rgatish zarur. Shariat amallarini ota-ona o‘zi yaxshilab anglab, farzandiga singdirishi shart. Zero, Alloh taolo solih amal qilgan bandalariga abadiy Jannatni va’da qilgan. Bu haqda Qur’oni karimning bir nechta suralarida bashoratlar berilgan.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Albatta, iymon keltirib, yaxshi amallar qilgan va Rabbilariga bo‘ysunganlar ana o‘shalar jannat ahlidir. Ular u yerda abadiy qolurlar” (Hud surasi 23-oyat).
Alloh taoloni aytganini qilgan bandalarga dunyoda ham tirikchiligida kenglik beradi. Yaxshi amallarning mukofoti nafaqat oxiratda balki bu dunyoda ham berilishi aytilgan. Qur’oni karimda Alloh taolo mo‘min va mo‘minalarga xushxabar aytgan:
“Erkakmi yo ayolmi – kimda-kim mo‘min bo‘lgan holida biron yaxshi amal qilsa, bas, Biz unga pokiza hayot ato eturmiz...” (Nahl surasi, 97-oyat).
Ikkinchisi – Har bir ota-ota farzandini kamolini ko‘rishni xohlaydi. Bilingki, o‘zingiz Allohning chaqirig‘iga “labbay” demas ekansiz ular ham sizlarning chaqirig‘ingizga ijobiy javob qaytarmaydi. Ular uchun sarflagan pullaringiz havoda titilgan jun kabi har qayoqqa beiz ketib qoladi. Bola birinchi ta’lim tarbiyani ota-onasidan yoki birisidan oladi. Albatta, oila boshlig‘i bo‘lgan ota pul topishga, oilani ta’minlashga mas’ul. Ona esa uy ishlari, bola tarbiyasiga ko‘proq mas’uldir. Agar ular o‘z vazifalarini bajarmas ekan, tizim ishdan chiqadi. Ulardagi vazifalarni bir-biriga almashtirib qo‘yilsa, ham bu chora bo‘lolmaydi. Bu holatda ota-ona bir-birlarini qo‘llab-quvvatlab, so‘zlari bir joydan chiqishi kerak. Aksincha farzandlar oldida er ayolining xatolarini muhokama qilib, jirkib, haqoratlab tursa, bu narsa bola ruhiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Bolaning ilmlarni o‘zlashtirolmasligiga oilaviy muhit ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Biz farzandlarimizdan kutayotgan yutuqlarni hali ham kutib o‘tirganimizning sababi behudaliklarning hayotimizda ortishi. Ko‘p kuzatuvlarimiz natijasi shuni tasdiqlaydiki, bola tarbiyasidagi oqsoqliklarning ilk sababchisi telefondir. Ota-ona farzandlari ko‘z o‘ngida bebaho vaqtlarini soatlab telefon ilovalariga baxshida etishmoqda. Kattalarning har bir harakatidan ulgu andoza olish farzandga hech bir qiyinchiliksiz singadi.
Men to‘satdan bir jarayonni kuzatib hayratlandim. Befarzand ota-onalar muolajalari ichida onani homiladorlikka tayyorlash jarayoni bo‘larkan. Bunda ota-onaning butun tahlillari ko‘zdan kechirilib, unga dori darmon muolajalari boshlanilib, bu jarayon 3-4 bosqichda olib borilar ekan. Qarang, ota-ona bo‘lish uchun qanday jiddiy urinishlar. Homiladorlikdan oldin ona jismining o‘ta qattiq nazoratga olinishi. Bu albatta, kerakli hol. Ammo bunga onaning ruhiy holati ham jismini tayyor bo‘lishidanda muhim omillardandir. Farzandli bo‘lishdan ilgari ruhan ham jismonan tayyor bo‘ladigan bo‘lsak, bola dunyoga kelgach, bizning mas’uliyatimiz yana ortsa ortadiki kamaymaydi. Xalqimizda shunday maqol bor: “Nima eksang, shuni o‘rasan”.
Alloh taolo Qur’oni karimda mo‘minlarning qaysi fazilatga ega bo‘lganlari najot topishligi, kimlar Firdavs jannatiga voris bo‘lib o‘sha yerda mangu qolishlarini aytgan oyati karimada bir jihat alohida ta’kidlangan: “Ular behuda (so‘z va amallardan) yuz o‘giruvchilardir” (Mo‘minun surasi, 3-oyat).
Bandlarimizdagi ikkinchi toifani ochiqlashga qaytsak, xo‘p o‘zi amal qilmagan holda bolaga sarmoya tikkan ota-otalar umuman natijasiz qolishining asosiy sabablarini o‘rganib olsak. Pul hamma narsani hal qiladi degan o‘y xato. Qattiq (kontrol) va tergash kerak bolaga. Bolani vaqtini to‘g‘ri taqsimlash birinchi galdagi masaladir. Uyqu rejimi, dars qilish soatlari, ko‘chada o‘ynab kelish uchun belgilangan vaqtlar onaning kuzatuvidan chetda qolmasligi kerak. Bola tungi soat 01-02 da uxlasa, darsni xayolini parishon holda bajarsa, ko‘chada 4-5 soatlab o‘ynasa, qorni ochgani uchungina uyga kirsa, onaga gap qaytarganda ota bunga e’tiroz bildirmasa, yosh bo‘lishiga qaramasdan onani mensimasa va bunga ota yo‘l qo‘yib bersa, boladan qanday ijobiy narsa kutish mumkin? Hech narsa!!!
Ota-ona farzandlarga namuna bo‘lmasligining zarari ularga so‘z bilan ta’sir o‘tkazish qiyinlashadi. Masalan namoz o‘qish, halol rizq topish, gunohlardan tiyilishga amal qilmasa, farzandlar ham buni oddiy hol deb qabul qiladi. Mabodo o‘sha amallarga buyursangiz, “Otam-onam aytganlarini o‘zlari qilmaydiku” deb o‘ylaydi.
Farzandlarni qalbi va ruhiyati daraxtga o‘xshaydi. Iymon, Allohga taqvo uning ildizidir. Agar ota-ona bu ildizlarni sug‘orishga e’tibor bermasa, ya’ni diniy tarbiya bilan shug‘ullanmasa bu daraxt zaif o‘sadi va turli gunohlar shamolida tezgina sinib ketishi mumkin.
Alloh taolo Qur’oni karimda: “Ey iymon keltirganlar! O‘zingizni va ahli ayolingizni yoqilg‘isi odamlar va toshlardan bo‘lgan do‘zahdan saqlang. Uning ustida qo‘pol va darg‘azab farishtalar bo‘lib, ular Allohning buyruqlariga isyon qilmaslar va buyurilgan ishni bajaradilar” (Tahrim surasi, 6-oyat). Bu oyat ota-onalarga o‘z oilasini do‘zaxdan saqlashga bo‘lgan mas’uliyatini eslatadi.
Yaxshi niyatda unga ilm o‘rgatdingiz, tili kalimalarni aytib beradiyu, axloqdan asar ham yo‘q. Qur’oni karimni yoddan aytib beradiyu, ota-ona haqlarini rioyasini qilmaydi. Atrofdagilarga badxulqligi bilan doim aziyat beraveradi. Xulq ilmdan ustun turadi. Xulksiz ilmdan faqat zalolatga botish, gunohlarga sho‘ng‘ish bor. Farzandni avvalo go‘zal xulqli “inson” qilib tarbiyalashimiz kerak. Undan keyingina ilm bilan zeb beramiz.
Uchinchi – toifadagi odamlarning o‘zlari ham farzandlari ham oxir oqibatlari nima bo‘lishi hammamizga ayon. Barcha amallari bu dunyoning o‘zida qolib ketadi.
Alloh taolo aytadi: “Kim Mening zikrimdan yuz o‘girsa, albatta, uning uchun tang hayot bo‘lur. Va qiyomat kuni uni ko‘r holida tiriltiramiz. U “Rabbim, nimaga meni ko‘r qilib tiriltirding. Axir men ko‘ruvchi edim-ku”, degan edi. (Alloh) aytdi: “Shunday. Senga mo‘jizalarimiz kelganida ularni unutding, bugun sen ham ana shunday unutilasan” (Toha surasi, 124–125–126-oyatlar).
Ortiqcha izohlarga hojat yo‘q. Alloh bu toifaga tushib qolishdan, zurriyotlarimizdan ham shundaylar chiqishidan O‘zi asrasin. Barchalarimizni O‘zi go‘zal isloh qilsin.
Aziza RAHMATOVA
Samarqand tumani bosh otinoyisi
