O`zbekiston musulmonlari idorasi

Siz emasmi, yo Rasululloh ﷺ

25.09.2024 10848 8 min.

Sizning payg‘ambarligingizni tasdiq qilmay musulmon bo‘la olmayman, yo Rasululloh! Chunki Alloh taolo Qur’oni karimda: “Allohga hamda Uning ummiy Nabiysiga iymon keltiring!”, (A’rof surasi, 158-oyat) degan-ku!

Iymonimning asosiy poydevorlaridan biri sizga muhabbat qo‘yishdir, yo Rasululloh! Axir, siz o‘zingiz: “Sizlardan birortangiz men unga to ota-onasi, bolasi va barcha insonlardan ko‘ra suyukliroq bo‘lmagunimcha hargiz komil mo‘min bo‘la olmaydi ”, degansiz-ku! Darhaqiqat, siz mana shunday oliy muhabbatga loyiqsiz, yo Rasululloh.

Alloh taolo sizning zikringizni baland, qadringizni oliy qildi. Ismingizni O‘zining ismi ila yonma-yon zikr qildi. Biz mo‘minlar faqat siz rozi bo‘ladigan ishlarni qilamiz. Axir, Alloh taolo mo‘minlik uchun sizni rozi qilishni shart qilgan-ku, yo Rasululloh! “Agar mo‘min bo‘lsalar, rozi qilishlariga Alloh va Uning Rasuli haqliroqdir” (Tavba surasi, 62-oyat).

Biz sizning buyrug‘ingizni ikkilanmasdan, so‘zsiz bajaramiz. Chunki sizning amringizga xilof qilganlarni Alloh taolo fitna va alamli azob yetishidan ogohlantirgan-ku, yo Rasululloh! “(Payg‘ambarning) amriga xilof ish tutadigan kimsalar o‘zlariga biror fitna yetishi yoki alamli azob yetishidan hazir bo‘lsinlar!” (Nur surasi, 63-oyat).

Biz sizga to‘liq itoat qilamiz. Chunki Alloh taolo sizga bo‘lgan itoatni O‘ziga bo‘lgan itoat bilan yonma-yon qo‘ygan va O‘zining itoatiga sizga bo‘lgan itoatni shart qilgan-ku, yo Rasululloh! “Kim payg‘ambarga itoat qilsa, batahqiq, u Allohga itoat qilibdi” (Niso surasi, 80-oyat).

Qiyomat kuni biz hasrat-nadomat qilmasligimiz uchun bu dunyoda sizga ergashamiz, hech qachon buyrug‘ingizga xilof ish qilmaymiz. Chunki sizga ergashmagan, itoat qilmagan hamda sizning amringizga qarshi ish qilgan osiylar qiyomat kuni, albatta, juda qattiq pushaymon bo‘lishadi-ku, yo Rasululloh! “Yuzlari olov ichida aylantirilayotgan kunda ular: “Eh, koshki Allohga itoat qilganimizda edi, Rasuliga itoat qilganimizda edi!”, derlar” (Ahzob surasi, 66-oyat).

Biz siz tanlagan yo‘lni tanlaymiz, chunki siz bilan bir yo‘lni tanlamagani sababli qiyomat kuni zolimlar hasrat-nadomat chekishadi-ku, yo Rasululloh! “U kunda zolim ikki qo‘lini tishlab: “Ey, voh!!! Payg‘ambar ila bir yo‘lni tutganimda edi!”, der. “Ey, voh!!! Koshki falonchini do‘st tutmaganimda edi. Batahqiq, menga zikr (Qur’on) kelganidan so‘ng u (gumroh do‘st) meni adashtirdi. Shayton insonni yordamsiz tashlab ketguvchidir”, der (Furqon surasi, 27–29-oyatlar).

Biz Alloh taologa suyukli banda bo‘lishimiz uchun sizga ergashamiz va itoat qilamiz. Chunki Alloh taolo O‘zining muhabbatiga – sizga ergashishni va itoat qilishni shart qilgan-ku, yo Rasululloh!. “Ayting (ey, Muhammad!): “Agar Allohni sevsangiz, menga ergashingiz. Shunda Alloh sizlarni sevadi va gunohlaringizni mag‘firat qiladi”. Alloh kechiruvchi va rahmlidir. Ayting: “Alloh va Rasuliga itoat qiling. Agar yuz o‘girsangiz, Alloh, shubhasiz, kofirlarni sevmas” (Oli Imron surasi, 31–32-oyatlar).

Biz o‘zaro o‘rtamizda chiqqan kelishmovchiliklarga sizni va siz olib kelgan odil shariatni hakam qilamiz. Axir, o‘zaro chiqqan kelishmovchiliklarga sizni hakam qilmagunimizcha, keyin siz chiqargan hukmga dillarimizda tanglik topmay, butunlay taslim bo‘lmagunimizcha, zinhor komil mo‘min bo‘la olmasligimizga Alloh taolo O‘zi bilan qasam ichgan-ku, yo Rasululloh! “Yo‘q, Robbinggizga qasamki, sizni o‘z oralarida chiqqan kelishmovchiliklarga hakam qilmagunlaricha, so‘ngra, siz chiqargan hukmga dillarida tanglik sezmay, butunlay taslim bo‘lmagunlaricha, zinhor mo‘min bo‘la olmaslar!” (Niso surasi, 65-oyat).

Siz nimani keltirgan bo‘lsangiz – olamiz, siz nimadan qaytargan bo‘lsangiz – qaytamiz. Chunki Alloh taolo bizga siz keltirgan narsani olib, siz qaytargan narsadan qaytishni buyurgan-ku, yo Rasululloh! “Payg‘ambar sizlarga nimani keltirsa, o‘shani olinglar va nimadan qaytarsa, o‘shandan qaytinglar. Allohdan qo‘rqinglar. Albatta, Alloh azobi shiddatli zotdir” (Hashr surasi, 7-oyat).

Bizning Alloh taolodan va oxirat kunidan umidimiz bor. Shuning uchun har bir ishimizda sizdan o‘rnak olamiz. Axir, Qur’oni karimda Allohdan va oxirat kunidan umidvor mo‘minlarga namuna qilingan zot siz emasmi, yo Rasululloh?! “Batahqiq, sizlar uchun – Allohdan va oxirat kunidan umidvor bo‘lganlar hamda Allohni ko‘p zikr qilganlar uchun Rasulullohda go‘zal namuna bordir” (Ahzob surasi, 21-oyat).

Jannatda nabiylar, siddiqlar, shahidlar va solihlar bilan birga bo‘lishimiz uchun sizning ko‘rsatmalaringizga bo‘ysunamiz. Axir, Alloh taolo ne’matlantirgan bandalar bilan jannatda birga bo‘lish bashoratiga sizga itoat qilish shart qilingan emasmi, yo Rasululloh?! "Kim Allohga va Rasulga itoat qilsa, aynan o‘shalar Alloh ne’matlantirgan nabiylar, siddiqlar, shahidlar va solihlar bilan birgadirlar. Ularning hamrohlari naqadar go‘zaldir!" (Niso surasi, 69-oyat).

Butun olamlarga rahmat qilib yuborilgan zot – siz emasmi, yo Rasululloh?! “Biz sizni olamlarga faqat rahmat qilib yuborganmiz” (Anbiyo surasi, 107-oyat).

Sizga ko‘plab salovatlar aytamiz. Chunki sizga salovat aytishni Alloh taolo mo‘minlarga buyurgan. Axir Alloh taolo O‘zi ham, Uning farishtalari ham sizga salovat aytishadi-ku, yo Rasululloh! “Albatta, Alloh va Uning farishtalari Payg‘ambarga salovat ayturlar. Ey, iymon keltirganlar! Siz ham unga salovot ayting va salom yuboring” (Ahzob surasi, 56-oyat).

“Va tezda Robbingiz sizga ato qilur va siz rozi bo‘lursiz” (Zuho surasi, 5-oyat) oyati nozil bo‘lganda, “Unday bo‘lsa, ummatimdan birortasi do‘zaxda bo‘lishiga rozi bo‘lmasman”, degan zot siz emasmi, yo Rasululloh?!

Makka davri hayoti oddiy insonlar hamda mazlumlar uchun ibratli bo‘lgan, Madina davri esa hukm yuritish qo‘lida bo‘lgan hokimlarga rahbarlik qilish ta’limini bergan ibratli hayot sizning hayotingiz emasmi, yo Rasululloh?

Siz haqingizda nima dey olaman, yo Rasululloh? Darhaqiqat, Alloh taolo rabboniy, ko‘rkam yig‘ilishda payg‘ambarlardan ahdu paymon olib, shunday degan: “Eslang, Alloh Nabiylardan shunday ahd olgan edi: “Men sizlarga kitob va hikmat berganim uchun, endilikda sizlardagi narsani tasdiqlovchi bir Payg‘ambar (Muhammad) kelganda, albatta, unga iymon keltirasiz va yordam berasiz, – deb turib: “Iqror bo‘ldingizmi? Bu haqda ishonchli ahdu paymonimni qabul qildingizmi?” deganida, ular: “Iqror bo‘ldik”, deyishdi. U: “Endi guvoh bo‘linglar, men ham sizlar bilan birga guvoh bo‘luvchilardanman”, dedi”. (Oli Imron suarsi, 81-oyat).

Yo Rasululloh, siz va mening misolim xuddi qorong‘u kechada sahroda adashib, yo‘lini yo‘qotgan, nima qilarini bilmay dovdirab, tushkunlikka tushgan, so‘ngra osmonga oy chiqib, uning nurida o‘z yo‘lini topib olgan kishiga o‘xshaydi. Shunda men xursandligimdan: “Ey oy, Alloh qadringni baland, nuringni ziyoda, o‘zingni esa to‘lin va go‘zal qilsin”, deyman.

Darhaqiqat, Alloh taolo qadringizni baland qildi. “Sizning zikringizni yuqori ko‘tarib qo‘ydik” (Sharh surasi, 4-oyat).

Darhaqiqat Alloh taolo nuringizni ziyoda qildi. “Darhaqiqat, sizlarga Allohdan nur (Muhammad sollallohu alayhi vasallam) va oydin Kitob keldi” (Moida surasi, 15-oyat).

Darhaqiqat, Alloh taolo sizni butkul go‘zal qildi. “Ey Nabiy, albatta, Biz sizni guvohlik beruvchi, xushxabar eltuvchi, ogohlantiruvchi, Allohning izni ila Unga (Uning diniga) da’vat qiluvchi hamda (yo‘l ko‘rsatuvchi) nurli chiroq qilib yubordik” (Ahzob surasi, 45–46-oyatlar).

Alloh taolo bizlarni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga munosib ummat qilsin! Qiyomat kuni u zot sollallohu alayhi vasallamning shafoatlariga muyassar aylasin! Omiyn!

Qudratulloh Sidiqmetov

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Maqolalar

Bog‘iylik tushunchasining lug‘aviy va istilohiy ma’nolari

12.05.2026 1185 10 min.

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Bog‘iylik arab tilidagi “bag‘yun” (بغي) so‘zidan olingan bo‘lib, arab tilidan tarjima qilinganda tilamoq, qasd qilmoq, jabrlamoq, zulm qilmoq, buzuqlik, axloqsizlik[1] kabi ma’nolarni anglatadi.

Bog‘iy esa باغي)) zulmkor, tajovuzkor va sulhni buzuvchi, shuningdek, podshoh (rahbar)ga qarshi chiquvchi, qaroqchilik, yo‘lto‘sarlik qilib, birovning moli hamda joniga qasd qiluvchi ma’nosi bildiradi[2].

Qur’oni karimda bag‘iy/bag‘aa (بغي/بَغَى) so‘zi bir necha xil ma’noni ifodalab kelgan. Jumladan «A’rof» surasining 33-oyatida “nohaq tajovuzkorlik”[3] ma’nosini anglatgan bo‘lsa, «Qosos» surasining 76-oyatida esa “takabburlik qildi”[4] ma’nosida kelgan.

Ulamolar istilohiy ma’nosi haqida: “Bog‘iy – biror ta’vil[5]ga ko‘ra adolatli amirga qarshi chiquvchi musulmonlarning qurol-aslahaga ega bo‘lgan toifasidir”, deb ta’kidlaydilar[6].

Burhoniddin Marg‘inoniy (hij.511/593–mil. 1123/1196)ning shogirdi faqih Majduddin Ustrushaniy podshohga qarshi bosh ko‘tarib chiqqan guruhlarni qoralab, bunday toifalarni Islom nuqtayi nazaridan bog‘iy ekanligi, bunday kimsalar xalq va dinimizning haqiqiy dushmanlari deb baho beradi. Quyida uning “Kitab al-fusul” nomli asaridan parcha beramiz:

“Musulmonlar haqli ravishda hukmdorlik qilayotgan podshoh qo‘l ostida xalq tinch va osoyishta yashab turganlarida o‘zlari ichidan unga qarshi bosh ko‘targan kishilar toifasi bog‘iylardir[7]”. Ulamolar hukmiga ko‘ra, shariatda bog‘iylarga qarshi kurashda fuqarolar bor imkoni bilan davlatga yordam berishlari shart[8].

Filolog Ibn Faris bog‘iylikka quyidagicha ta’rif beradi:

Bag‘yun so‘zi ب, غ va ي harflaridan tashkil topgan bo‘lib, bu so‘z quyidagi ikki xil ma’noga ega:

birinchi ma’nosi – biror narsani izlash, talab qilish;

ikkinchi ma’nosi – axloqsizlik, buzuqlikning bir turi[9].

Ibn Nujaym bog‘iylikni quyidagicha ta’riflaydi: Arab tilidagi باغ (baag‘( so‘zining ko‘plik shakli بغاة (bug‘aat) bo‘lib, bu so‘z odamlarga jabr-zulm o‘tkazuvchilarga nisbatan ishlatiladi. Shuningdek, fitnalarni qo‘zg‘atuvchilar hamda hukumatga itoat etmaydiganlar ham bog‘iy deb ataladi[10].

Haskafiy bog‘iylik haqida: Bag‘yun so‘zining lug‘aviy ma’nosi biror narsani izlash va istash kabi ma’nolarni bildiradi. Jumladan, Qur’oni karimdagi: «Mana shu biz istagan narsa edi»[11] (Kahf surasi, 64–oyat) oyatidagi «نبغ» (nabg‘i( oyati bunga misol bo‘ladi.

Istilohda esa, ruhsat etilmagan, man etilgan narsalarni, xususan, zulm, odamlarga ziyon yetkazish kabi qabih amallarni istashni anglatishini aytib o‘tadi[12].

«Tabyiynul-haqoiq sharhi kanzud-daqoiq» asarida bu so‘zning ma’nosi quyidagicha keltiriladi: «Urfda halol bo‘lmagan narsani jabr va zulm bilan tortib olishdir. Fuqaholar nazdida esa, mavjud boshliqqa qarshi chiqish bu – «bog‘iy»lik hisoblanadi[13].

Abul-Barakot Nasafiy (hij.701/mil.1310 vaf.et.): «Kanzud-daqoiq»da «bog‘iy»larni shunday ta’riflaydi: Musulmonlar qavmidan boshliqqa itoat qilishlikdan bosh tortgan kishilar jamoasi[14]. Demak, muallifninig ta’biri bo‘yicha «bog‘iy» mavjud hokimiyatga qarshi chiquvchi ma’nosini anglatadi.

Alim ibn al-Ala al-Andaritiy ad-Dihlaviy: Musulmonlardan rahbarga qarshi chiquvchilar toifasi bog‘iylar deb ataladi. Agar ular qurol olib hukumatga qarshi chiqsa ularga nisbatan qarshi kurashish lozim. Shuningdek, bu kabi toifalarga qarshi kurashda mamlakat fuqarolari ham hukumatga yordam bermoqliklari shart.

Hanafiylik mazhabining mashhur olimlaridan Ibn Humam o‘zining “Fath al-Qadiyr” asarida bog‘iylikka izoh berib uni bir necha turlarga tasniflaydi:

Faqihlar nazdida bog‘iy so‘zi mavjud hukumatga qarshi chiqishni anglatib ular to‘rt guruhga ajratiladi:

Hech qanday ta’vilsiz faqatgina odamlarning mol-mulkini egallash va ularning joniga qasd qilish bilan shug‘ullanuvchilar toifasi bo‘lib ular qaroqchi, yo‘lto‘sarlar deb nomlanadi.
Yuqorida zikr etilgan toifa singari bo‘lib, biroq Qur’onni noto‘g‘ri ta’vil qilib musulmonlarga zulm qiladilar.
Hukumatga bo‘ysunishni o‘zlarining noto‘g‘ri ta’villari bilan rad etuvchi hamda unga qarshi chiqishga da’vat etuvchilar toifasi «Xorijiylar[15]» deb ataladi. Xorijiylar o‘zaro ixtilof sababli bir-birlarini kofirga chiqaruvchi ko‘plab firqalardan tashkil topgan hamda davlat rahbariga itoat etishdan bosh tortib isyon ko‘targanlari uchun “bog‘iylar” deb hukm qilingan. Ular musulmonlar molini o‘zlashtirish va qonini to‘kishni haq deb e’lon qildilar, musulmon ayollarni asirlikka oldilar, Payg‘ambarimiz alayhissalomning xalifalarini murtadlikda aybladilar[16].
Hukumatga qarshi chiquvchi musulmonlar toifasi bo‘lib, biroq xorijiylar singari musulmonlarning qonini to‘kishni joiz deb bilmaydilar[17].

Zayniddin ibn Nujaym al-Hanafiy: Bog‘iy – hukumatga qarshi chiquvchi musulmonlar toifasi bo‘lib, biroq xorijiylar kabi musulmonning qonini to‘kishni va yosh bolalarni asirga olishni joiz deb hisoblamaydilar[18].

Ibn Obidin ash-Shomiy “Radd al-muxtor” asarida: Bog‘iylar toifasi o‘z ichiga hokimiyatni qo‘lga kiritishga intilgan barcha guruhni oladi. Ular begunoh odamlarga o‘zlarining noto‘g‘ri ta’villari bilan qarshi chiqadilar va “haqiqat biz bilan” deb buzuq da’voni qiladilar[19].

Hanafiy mazhabining yirik ulamolaridan Imom Kosoniy aytadilar: Bog‘iylar – xorijiylar singari kichik yoki katta gunoh qilgan insonni kufrda sanaydilar. Hukumatni dinga amal qilmaslikda ayblab, o‘zlarining noto‘g‘ri ta’villari orqali unga qarshi chiqadilar, shuningdek, rahbarni qatl etishni, uning molini o‘zlashtirishni va qonini to‘kishni joiz deb biladilar [20].

Mazkur masalada hozirgi zamonning yetuk olimlardan biri Vahba Mustafo Zuhayliy (1932-2015) o‘zining “Al-fiqh al-islomiy va adillatuhu” asarida sunniylikning to‘rttala mazhabi xulosalari asosida bog‘iylarga “imom (rahbar)ga asossiz tarzda bo‘ysinishni rad etgan musulmon qavmi (guruh)ga aytiladi” deb ta’rif berib, “Kim bizga qarshi chiqsa (qilichini chiqarsa), u bizdan emas” degan hadisni keltirgan[21].

Demak, din niqobi ostidagi terroristik tashkilotlarning davlat rahbariga qarshi chiqib, Islom davlatini tuzishga qaratilgan hatti-harakatlari Islom ta’limotiga ko‘ra batamom asossizdir.

Davron NURMUHAMMAD

[1] An-Naim ul-kabir. Arabcha-o‘zbekcha lug‘at. “Namangan” nashriyoti. Namangan–2014. B.57.
[2] D.Maqsudov. Abul Barokat an-Nasafiy va uning Madorik at-Tanzil va Haqoiq at-ta’vila asari. “Movarounnahr”, 2014. B 118.
[3] A.Mansur. Qur’oni Karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. –T.: “Toshkent islom universiteti” nashriyot-matbaa birlashmasi, 2004.
[4] O‘sha manba.
[5] Ta’vil-lug‘atda “izohlash yoki boshqa ma’nosiga qaytarish” ma’nosida keladi. Istilohda olimning Qur’oni karimdagi ayrim oyatlarni o‘z bilimi darajasida izohlab tushuntirishi “ta’vil” deyiladi. Qur’oni karimda “ta’vil” so‘zi “tafsir va ta’yin, ofiyat va oqibat, bashoratning amalga oshishi, tush ma’nosi, amalga oshirilgan ish sababi” kabi bir necha ma’nolarda ham kelgan. Qur’oni karimdagi “mutashobih”, “muqattoat” oyatlarining ma’nosini Alloh taolodan o‘zga hech kim aniq bilmaydi. Ammo shunga qaramay, ayrim hidoyatdan og‘ganlar fitna qo‘zg‘ash uchun havoyi nafslariga moslab ularni ta’vil etishga urinishgan. Keyingi paytlarda “ta’vil” so‘zi umuman oyatlarni tafsirlash, izohlash, sharhlash kabi ma’nolarda ham ishlatilmoqda.
[6] Karang: Mualliflar jamoasi. Islom ma’rifati: asliyat va talqin (o‘quv-uslubiy qo‘llanma). “Toshkent islom universiteti” nashriyot-matbaa birlashmasi, 2011. – 93 b.
[8]A.Mansur.Muqaddas matnlar, fatvolar hamda yetakchi ulamolarning asarlarida aqidaparastlik va zo‘ravonlikning qoralanishi // Islom ma’rifatida dunyoviy va diniy qadriyatlar uyg‘unligi. –T.: “Toshkent islom universiteti” nashriyot-matbaa birlashmasi, 2011. B. 9.
[9] Ibn Faris, Mu’jam maqayis al-lug‘a, B.144, Ibn Manzur, Lison al-Arab, B.14:75-78,
[10] Ibn Nujaym. al-Bahr al-ra’iq. 5:150.
[11]A.Mansur Qur’oni karim: ma’nolarning tarjima va tafsiri.–T.: Toshkent islom universiteti nashriyoti, 2006.
[12] Al-Haskafiy. al-Durr al-Muxtor. 4:261.
[13] Qarang: Usmon ibn Ali. Tabyiynul-haqoiq sharhi kanzud-daqoiq. II-jild. Livan, 2010. B. 58.
[14] Abul-Barakot Nasafiy. Kanzud-daqoiq fi fiqhis-sodatil-ahnaf. Qohira, 2006. B. 79.
[15]Tarix fanlari doktori A. Hasanovning ta’kidlashicha qaysi davrda bo‘lsin mavjud hokimiyatga qarshi chiquvchilar “xorijiylar” deb atash mumkin. Bu esa, “bog‘iy” so‘zi bilan sinonim degan ma’noga olib keladi.
[16] Ilmiy-tahliliy axborot. 2/2010. Toshkent islom universiteti nashriyot-matbaa birlashmasi, 2010. B.36.
[17] Ibn Humam Fath al-Qadiyr. 5:334.
[18] Ibn Nujaym. al-Bahr al-ra’iq. 5:151.
[19] Ibn Obidin ash-Shomiy. Radd al-muxtor. 4:262; ad-Dasuqiy. al-Hoshiya. 4:261; Badriddin al-Ayniy. al-Binoya sharh al-Hidoya. 5:888.
[20] Al-Kasoniy. Bado’i al-sano’i. 7:140
[21] Zuhayliy M. Al-fiqh al-islomiy va adillatuhu. Damashq, Dorul fikr, 2-kitob. B.481.

MAQOLA

MА`LUMOTNI IJTIMOIY TАRMOQLАRDА ULАSHING

Muallif

Oʼzbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati