Qayg‘uga botganingizda sevimli mashg‘ulotingiz bormi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Ulug‘ sahobalar ham Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan qalblarini taftish etishni, bu dunyoda o‘zlari yoqtirgan, kelajakka umid baxsh etadigan, amal va ehsonga undaydigan va shu bilan birga, g‘am-tashvishlarni aritadigan narsalarni aniqlab olishni o‘rgandilar.
Umar ibn Xattob roziyallohu anhu: «Yaxshiyamki (bu dunyoda) Alloh yo‘lida uchqur otlarni choptirish, kechalari qoim bo‘lish va insonlar xurmoning eng shirinini tanlab yeganidek, eng totli so‘zlarni tanlab so‘zlaydigan insonlar bilan hamsuhbat bo‘lish bor!» deganlar.
Demak, Umar roziyallohu anhu uchun uch narsa suyukli bo‘lgan ekan: uchqur otlarni choptirish, tunni ibodat bilan bedor o‘tkazish va yaxshi so‘zlarni so‘zlaydigan solihlar bilan hammajlis bo‘lish. Ular bilan birga o‘tirish yaxshilikni ziyoda qiladi, qalblarga sokinlik olib kiradi.
Muoz ibn Jabal roziyallohu anhu bemor bo‘lganlarida Alloh taologa shunday nido qilganlar: «Allohim, O‘zing bilasan, men oqib turgan anhorlar uchun, soya-salqin bog‘larda o‘tirish uchun, ayollar bilan birga bo‘lish uchun yashashni xohlayotganim yo‘q! Men jazirama issiqda ro‘za tutish uchun, tunda qiynalib qoim bo‘lish uchun, zikr davralarida ulamolar ko‘pligidan izdihomlarda o‘tirish uchungina yashashni istayapman!».
Muoz ibn Jabal roziyallohu anhuning ilmga muhabbatlari, ilm olishdagi g‘ayratlari qanday meva berganini bilasizmi?
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Muoz ibn Jabal Qiyomat kuni ulamolarning imomi bo‘ladi», deganlar.
Muoz roziyallohu anhuning martabalari, sharaflari, o‘zlariga xos xislatlari ana shunday bo‘lgan. Endi esa u dunyoda bu zot ulamolar jamoasining sayyidi bo‘lar ekanlar. Vaholanki, bunday sharafga ega bo‘lish uchun u kishi ko‘p vaqt sarflamaganlar. Muoz ibn Jabal roziyallohu anhu Shom yurtida tarqalgan o‘lat sababli hijriy 18 yilda, 33 yoshlarida (boshqa qavlga ko‘ra 38 yoshda) vafot etganlar. Alloh u kishidan rozi bo‘lsin.
Endi mana shu savolga javob bering: “Qayg‘uga cho‘mgan paytingizda siz yaxshi ko‘radigan, qilishga shoshiladigan qanday sevimli mashg‘ulotlaringiz bor?”.
Bir qiz aytadi: “Bu dunyoda yoqtiradigan ishlarimdan biri – ro‘za tutish. Ko‘pincha qayg‘ularimga qarshi ro‘za bilan kurashaman. Qachon g‘amga botsam, muammolarim ko‘paysa, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning quyidagi so‘zlariga ishonib, Alloh yo‘lida bir kun ro‘za tutaman: «Ro‘zador uchun ikki xursandchilik bor: biri iftor qilganida, biri Robbiga yetishganida» (Imom Buxoriy rivoyat qilgan).
Men ro‘za qayg‘ularimni yengillatayotganini, qalbimga o‘zgacha surur olib kirayotganini ko‘rdim. Og‘iz ochish paytida har qanday dunyo qayg‘ularini yo‘q qila oladigan ulkan saodatni his qilaman, chunki bu saodat – Payg‘ambarimiz alayhissalom va’da qilgan rabboniy xursandchilikdir! Allohdan ko‘pincha so‘raydigan o‘tinchim shuki, dunyoda ro‘za tutish xursandchiligi bilan siylaganidek, oxirat shodligidan ham mahrum etmasin”.
Yana bir qiz aytadi:
«Qachon tushkunlikka tushsam, onamning oldiga borib, biror ishiga yordamlashaman: uyni yig‘ishtiraman, singilchamni o‘ynatib, kuldirib o‘tiraman, otamga o‘zi yaxshi ko‘radigan qahva tayyorlab beraman, dugonamga yoqadigan nimadir o‘ylab topaman va hokazo. Bu ishlarni qilar ekanman, o‘zgalarni xursand qilganimdek, Robbim ham menga yordam berishiga, dardlarimni aritishiga ishonchim komil edi. Allohga hamdlar bo‘lsinki, shunday bo‘lardi ham. Boshqalarga yordam berganim uchun Robbimning izni ila qayg‘ularimga qarshi tura oldim. Qayg‘ularim o‘z o‘rnini shodlik va baxtga bo‘shatib berdi. Shu bilan birga, yaqinlarim ham, dugonalarim ham meni yaxshi ko‘rishar edi. Zero, bu ishlarning barchasini suyukli Payg‘ambarimizning mana shu so‘zlariga ishonchim tufayli qilganman:
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam shunday deganlar:
“Kim bir mo‘mindan dunyo tashvishlaridan birini aritsa, Alloh undan Qiyomat kunining tashvishlaridan birini aritadi. Kim bir qiynalgan odamga yengillik qilsa, Alloh unga dunyoyu oxiratda yengillik qilib beradi. Kim bir musulmonning aybini yashirsa, Alloh uning aybini dunyoyu oxiratda yashiradi. Modomiki banda birodarining yordamida ekan, Alloh ham uning yordamida bo‘ladi” (Imom Muslim rivoyat qilgan).
Bir ayol aytadi:
«Eng yaxshi ko‘radigan ishim kitob o‘qish, masjidlarda ilmiy-ma’rifiy darslarga qatnashish edi. Shu ikki ish hayot dovonlaridan oshib o‘tishimda katta rol o‘ynagan. Buni qarangki, ayni mana shu yoqtirgan ishlarimni qilishda katta qiyinchiliklarga duch kelardim. Endi kitobni ochib, o‘qiy boshlasam, onam: «Buning o‘rniga darslaringni qilsangchi, badiiy kitobdan nima foyda? Undan ko‘ra idish-tovoqni yuvib qo‘ysangchi?» deb, dashnom berishni boshlar edilar. Ilm majlislariga borish undan ham mashaqqatli bo‘lardi, chunki bu majlislarni oilamizda faqat men yoqtirardim, ilm majlisidan qaytishim bilan ota-onamdan qattiq dakki eshitardim. Lekin dakki eshitsam ham, masjidda o‘zgacha halovat tuyardim. U yerga borishimga ruxsat so‘rab, onamga rosa yolvorardim. Yo‘lda ketayotib, imtihonlardan eson-omon o‘tib olishni Allohdan tinmay iltijo qilib so‘rardim.
Ming afsuslar bo‘lsinki, onam ba’zida meni tushunishga harakat qilsa-da, otam mutlaqo tushunmas, institut tolibasi bo‘lishimga qaramay, meni haqoratlar, hatto urar edi. Bularning bariga chidardim, otamga nisbatan muloyim bo‘lishga, xizmatlariga shay turishga intilardim. Bundan tashqari, ilm majlislaridan olayotgan foydalarimni ko‘rishsin deb, darslarimda ham ilg‘or bo‘lishga urinardim. Afsuski, baribir natija kutilgandek bo‘lmasdi.
Shu zaylda yillar ketidan yillar o‘tib boraverdi. Magistr darajasiga erishdim. Alloh menga oliyjanob umr yo‘ldoshni nasib etdi. U meni ilm majlislariga yanada ko‘proq borishga chorlar, ilm olishdan ilm tarqatish bosqichiga o‘tishimni istar edi. Uning yordami bilan hatto doktorlik dissertatsiyasini ham yoqladim. Oradan yillar o‘tib, ota-onamning faxriga aylandim, aka-singillarimdan ko‘ra ularga mehribonroq bo‘ldim. Shunga qaramay, Alloh ularni kechirsin-u, menga bergan ozorlarini hech unuta olmadim…».
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan
