Bu - Islom qoidasi
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Huzayfa roziyallohu anhu Nohavand fathidan qaytib kelayotib, Hamadon ahlining sulhni buzganliklari haqidagi xabarni eshitdi. U kishi bu ko‘ngilsiz xabarni hazrati Umar roziyallohu anhuga yetkazdi.
Umar ibn Xattob roziyallohu anhu u tomonga Nu’aym ibn Muqarrinni yuborishni amr qildilar. U yo‘lidan qaytib, Hamadon tomon yurdi. Hamma tarafni egallab, shaharni qamal qildi. Dushman sulh talab qildi. Ular bilan jizyaga sulh tuzildi. So‘ngra Nu’aym ibn Muqarrin Vojro‘zda daylimliklar, ozarbayjonliklar va rayliklarning qo‘shma lashkarini mag‘lub qildi va Umar roziyallohu anhuga xabar yubordi. Umar roziyallohu anhu uni Ray tomon yurishga amr qildilar.
Nu’aym ibn Muqarrin shaharga yaqinlashib borganida, ularning lashkarboshisi Abul Farxon sulh talab qilib, oldilariga chiqdi. U podshohga xilof qilib chiqqan edi.
Podshoh atrofdagilarni yordamga chaqirib, jangga tayyorgarlik ko‘rdi. Shahar tashqarisida, tog‘ yonbag‘rida ikki taraf to‘qnashdi. Qattiq jang boshlandi. Ish uzayib ketayotganini ko‘rgan Abul Farxon Nu’aymdan o‘ziga bir guruh jangchilar ajratib berishini so‘radi va forslar bilmaydigan tomondan shaharga kirmoqchi ekanligini aytdi. U mazkur jangchilarni olib, shaharga kirib bordi. Nu’aym zarbani kuchaytirdi. Birdan shahar ichida «Allohu akbar!» sadolari yangradi. Forslar sharmandalarcha mag‘lub bo‘ldilar.
Bu jangda Alloh taolo musulmonlarni Madoindagi kabi katta miqdordagi o‘ljalar bilan rizqlantirdi. Nu’aym Abul Farxonni shaharga voliy etib tayinladi va Umar ibn Xattob roziyallohu anhuga fath haqida xushxabar yubordi.
O‘z navbatida hazrati Umar roziyallohu anhu unga: «Ukang Suvaydni Qavmisga yubor», deb amr qildilar. Amr bajarildi. Suvayd roziyallohu anhu shaharni hech qarshiliksiz fath qildilar. Qochib ketgan odamlarni qaytarib kelib, sulh tuzdilar.
So‘ngra Suvayd roziyallohu anhu Jurjon tomon yurdilar. U yerning podshohi Suvayd roziyallohu anhudan sulh talab qilib, maktub yozdi. Suvayd roziyallohu anhu rozi bo‘ldilar. Podshoh shahar tashqarisiga chiqib, u kishini kutib oldi.
Suvayd roziyallohu anhu Jurjonda turganlarida u kishiga Tobaristonning boshlig‘i maktub yozib, sulh so‘radi. U kishi rozi bo‘ldilar va quyidagi hujjatni yozib berdilar.
Bismillahir rohmanir rohiym
Albatta, sen Alloh azza va jallaning omonidasan. Shart shuki, o‘g‘rilaringni va yeringning atrofidagilarni tiyasan. Bizga qarshi bo‘lganlarga joy bermaysan. Kim voliy bo‘lsa, unga o‘z yerining dirhamidan besh yuz ming dirham berasan. Qachon shuni qilsang, bizdan hech kimning senga g‘arot qilishga ham, yeringga tegishga ham, sening izningsiz kirishga ham haqqi yo‘q. Sizlar tomon bizning yo‘limiz izn ila omonli bo‘lur. Shuningdek, sizning yo‘lingiz ham. Sizlar bizga qarshilarga joy bermaysiz. Bizning dushmanimizning qochib, kirib olishiga ham yo‘l qo‘ymaysizlar. Aldamchilik qilmaysizlar. Agar qilsangiz, siz bilan bizning oramizda ahd yo‘q.
Shohidlar: Savod ibn Qutba at-Tamimiy, Hind ibn Amr ibn al-Murodiy, Sammok ibn Maxrama al-Asadiy, Sammok ibn Ubaydulloh al-Abasiy, Utayba ibn an-Nuhhos al-Ajaliylar.
So‘ngra Umar ibn Xattob roziyallohu anhu Basraning Mug‘iyradan oldingi amiri Abdulloh ibn Abdulloh ibn Utbonga maktub yozib, uni Isfahonga yurishga amr qildi. Abu Muso al-Ash’ariyga unga madad berishni amr qildi. Abdulloh ibn Abdulloh ibn Utbon borib, u yerliklar sulh talab qilgunlaricha urush qildi. Sulh talab qilgan edilar, sulh tuzdi. U Isfihonning atroflarini ham fath qildi.
Agar e’tibor beradigan bo‘lsak, musulmonlar doimo sulh tarafdori bo‘lganliklarini ko‘rmoqdamiz. Urush boshlanmasdan turib, sulh so‘raganlarga ham, urushib turib, sulh so‘raganlarga ham, yengilishiga ko‘zi yetib, sulh so‘raganlarga ham, sulhga xiyonat qilib turib, yana sulh so‘raganlarga ham rozi bo‘lib, sulh beraverganlar. Bu Islom qoidasidir.
«Hadis va hayot» kitobining 23-juzidan olindi
Bir kunda necha soat uxlash kerak?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
VAQT QADRI VA UNDAN UNUMLI FOYDALANISH
Ba’zi insonlarda sog‘lom hayot kechirish uchun har kuni albatta sakkiz soat uxlash kerak, degan tushuncha bor. Ammo aslida uyqu miqdori har bir insonning holati, ehtiyoji va organizmiga bog‘liq. Asosiy maqsad — ma’lum bir soatni to‘ldirish emas, balki tetik va faol holatda uyg‘onishdir.
Kimdir olti soat uxlab ham kun davomida samarali faoliyat olib borishi mumkin, boshqa birovga esa ko‘proq dam olish kerak bo‘ladi. Muhimi — inson uyqusini tartibga solishi va vaqtini qadrlashi lozim.
ULUG‘ ZOTLAR HAYOTIDAN NAMUNALAR
Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniy rahmatullohi alayh bir kitobdan charchasa, boshqasiga o‘tar, uyqusi kelganda esa o‘zini suv bilan sergaklashtirib, yana ilm bilan mashg‘ul bo‘lar edi.
Mufassir Alusiy rahmatullohi alayh kechalari tafsir yozar, kunduzlari esa dars berar edilar. Uning ilmiy merosi qanchalik ulkan ekani bu mehnatning samarasidir.
VAQTNI BЕHUDA SARFLAMASLIK
Inson hayotida eng qimmatli boylik — vaqtdir. Pulni yo‘qotgan odam uni qayta topishi mumkin, ammo o‘tgan vaqt hech qachon qaytmaydi.
Imom Hofiz Munziriy rahmatullohi alayh haqida aytadi: “Men kechayu kunduz ilm bilan mashg‘ul bo‘lgan, hatto ovqatlanayotganda ham ilmdan uzilmaydigan insonlarni ko‘rdim”.
BO‘Sh VAQTNI TO‘G‘RI BOSHQARISH
Ba’zan inson bir necha daqiqa dam olish uchun o‘tiradi, ammo bu vaqt sezilmay soatlarga aylanib ketadi. Natijada umrning katta qismi foydasiz ishlarga sarflanadi.
Shuning uchun har bir inson: “Men sarflayotgan bu vaqtim menga yoki boshqalarga qanday foyda keltiradi?” deb o‘zidan so‘rashi kerak. Agar javob bo‘lmasa, u ishdan voz kechish afzal.
VAQTDAN FOYDALANISHGA ZAMONAVIY MISOL
Ba’zi rivojlangan jamiyatlarda insonlar hatto qisqa kutish vaqtlaridan ham unumli foydalanishga odatlangan. Masalan, transportda, navbatda yoki uchrashuv boshlanishini kutayotganda ular kitob o‘qiydi, rejalar tuzadi yo biror ish bilan shug‘ullanadi.
Bu yangi odat emas. Aslida bu – musulmon ulamolari asrlar davomida amal qilgan tamoyildir.
HAR BIR YIG‘ILISH FOYDALI BO‘LSIN
Abu Amr ibn A’lo rahmatullohi alayhi Asmoiyga bunday nasihat qilgan: “Agar biror joyga borishing ilm olish, yaxshilik qilish yoki foydali maqsad uchun bo‘lsa — bor. Ammo behuda suhbat, g‘iybat va vaqtni isrof qilish uchun bo‘lsa — undan saqlan”.
Insonning uchrashuvlari ham, suhbatlari ham foydali bo‘lishi kerak. Ovqatlanish, mehmonchilik, do‘stlar bilan uchrashish — barchasi yaxshi niyat va foydali maqsad bilan bo‘lsa, qadrlidir.
XULOSA
Ulug‘ insonlarning hayoti bizga bir haqiqatni o‘rgatadi: Vaqt – Alloh bergan eng katta ne’matlardan biri. Uni qadrlagan inson dunyosi va oxirati uchun katta yutuqlarga erishadi.
Shuning uchun har bir lahzamizni ilm, ibodat, mehnat va foydali ishlar bilan bezashga harakat qilaylik.
Davron NURMUHAMMAD
