Tanishlarimizdan biridan oddiy musulmonlarimizning dinimizni o‘rganishlari qandoq borayotgani haqida so‘radim. U kishi bu savolimga:

- Hamma ish yaxshi ketayotgan edi-yu, ixtiloflar chiqib oddiy musulmonlar nima qilishlarini bilmay hayron bo‘lib qoldilar, dedi.

- Oddiy musulmonlarni hayron qilib qo‘ygan masalalardan, oxirgisi qaysi masala ekan? dedim men, muammoni tuzukroq bilish uchun.

- Misol uchun, hozirgacha hamma tahoratda bo‘yinga mas'h tortish mustahab, deb kelgan, omma o‘qiydigan kitoblarda ham shundoq yozilgan. Lekin yangi chiqqanlar bu – bid’at, deyishmoqda. Odamlar nima qilishlarini bilmay hayron. So‘rashga biror odam topish ham qiyin, dedi tanishim.

- O‘shandoq narsalarda darhol dalil-hujjat so‘rash kerak. Bo‘yinga mas'h tortish nima uchun bid’at bo‘ladi, deb so‘rmadingizmi? dedim men.

- Bo‘yinga mas'h tortish oyatda ham, hadisda ham yo‘q emish, ularda bo‘lmagan narsani qilsa, bid’at bo‘lar emish…

Sirtdan qaraganda arzimagan bo‘lib ko‘ringan bu masala ko‘pchilik oddiy musulmonlarni xijolat qilgani bejiz emas. Chunki tahoratda bo‘yinga mas'h tortish bid’-atdir, degan toifaning so‘zi bu bilan tugamaydi. Ular, tahoratda bo‘yinga mas'h tortish bid’atdir. Har bir bid’at zalolatdir. Har bir zalolat do‘zaxdadir, deyishdan ham tap tortmasliklari mumkin. Agar shundoq gap chiqadigan bo‘lsa, tahoratda bo‘yniga mas'h tortib yurgan bechoralarning, ularning ota-bobolarining oxiratdagi holi nima bo‘ladi?
Agar gap bid’at haqida yuqorida zikr qilingan ma’noni o‘z ichiga olgan hadisi sharif javhariga mos bo‘lganda, unga qo‘shilish hammamizning burchimiz bo‘lar edi. Ammo hozirgi gapga mutlaqo qo‘shila olmaymiz. Chunki hozirgi gap musulmonlar jumhuri haq deb tan olgan to‘rt fiqhiy mazhabdan eng kattasi, Hanafiy mazhabi mujtahid ulamolari qariyib o‘n uch asrdan buyon mustahab, deb kelayotgan amalni bid’at deb e’lon qilish haqida ketmoqda.

Muhtaram o‘quvchi! Keling, birgalikda Hanafiy ulamolardan, nima uchun tahoratda bo‘yinga mas'h tortish mustahab degansiz, deb so‘rab ko‘raylik. Axir ular o‘n uch asr davomida musulmonlarni bid’at ishga undab kelmagandirlar!?

Bunday savolimizga javob quyidagicha bo‘ladi:

Odamlarni bid’atga, shariatimizda yo‘q narsaga chaqirishdan Allohning O‘zi asrasin. Biz hech qachon, hech kimni bid’atga chaqirganimiz yo‘q. Biz shar’iy masdarga suyanmay turib, hargiz biror hukm haqida og‘iz ochmaymiz. Tahoratda bo‘yinga mas'h tortish mustahabligiga quyidagi dalillarimiz bor:

Birinchi dalil:

Imom Ahmad Ibn Hanbal Laysdan, u Tolha Ibn Musorrifdan, u otasidan, u bobosidan keltirgan rivoyatda:

«Albatta, u Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning bo‘yinlarining ort tomonidan old tomoniga qarab mas'h tortganlarini ko‘rgan», deyilgan.

Ikkinchi dalil:

Abulhasan Ibn Foris Ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qilingan va sahih, deb ta’kidlangan hadisda Payg‘ambarimiz sollalohu alayhi vasallam:
«Kim tahorat qilib, bo‘yniga ikki qo‘li ila mas'h tortsa, qiyomat kuni g‘uldan saqlanadi», deganlar.

Uchinchi dalil:

Imom al-Bazzor Voil Ibn Hujr roziyallohu anhudan rivoyat qilgan hadisda jumladan:

«...So‘ngra boshlariga uch marta, quloqlarining sirt tarafiga uch marta va bo‘yinlarining sirt tarafiga mas'h tortdilar», deyilgan.
Xuddi shu ma’noda boshqa rivoyatlar ham bo‘lib, hammalari bir-birlarini quvvatlab keladi. Yana nima kerak? O‘zi yoki o‘ziga yoqqan taraf bilmagan hadisni topib amal qilganlar bid’atda ayblanaveradimi? Boshqalar hadisni topmagan bo‘lsalar Hanafiylarda nima ayb?

Biz yuqoridagi satrlarda hozirda qaytadan ixtilofga sabab bo‘lib turgan uchtagina masalani misol tariqasida munoqasha qildik. Qolgan hamma masalalarni ham xuddi shu tariqa munoqasha qilish juda ham oson ish. Bizning niyatimiz tortishish emas, ixtiloflarga chek qo‘yish bo‘lgani uchun gapni cho‘zmadik. Maqsadimiz eski yarani yana qo‘zg‘amay, tajribadan o‘tgan ishonchli yo‘lni mahkam ushlashga da’vatdir. Ana shunda ixtiloflarga barham beriladi, inshaalloh.

Ixtiloflarning oldini olish maqsadida, fiqhiy mazhablarning Qur’on va Sunnat doirasida qilgan ijtihodlarini qayta qo‘zg‘ab, qani, ko‘raylik-chi, kimning dalili kuchli ekan, qabilida ish tutish ham man qilingan. Hatto ba’zi bir kishilar ilmda yuqori darajalarga erishib, mazhablarning dalillarini solishtirib, kuchlisini kuchsizidan ajratadigan darajaga yetsa ham o‘zi uchun fatvo chiqarib olsa mayli-yu, ko‘pchilikning boshini aylantirib, ixtilof chiqarishga sabab bo‘lmasin, deyilgan.
Shuning uchun ham odatda, doimo mazkur qoidalarni buzib, ixtilof chiqargan tomon mazammat qilinadi. Ushbu bahsimizda betaraflikni da’vo qilsak ham, gohida gap bir tomonlamaga o‘xshab qolishi ham ana o‘sha qoida tufaylidir.

Hamma balo ilmimizning yo‘qligida. Juda oz narsani bilamiz. Ammo juda ko‘p narsani da’vo qilamiz. Bilgan juda oz narsamizga o‘ta mutaassiblik bilan, bor ilm shu, bundan boshqa narsa yo‘q, deb qaraymiz. Bilmagan juda ko‘p narsamizni esa, butunlay inkor qilamiz. Natijada hozirgi boshimizdan o‘tib turgan noqulay holatga duchor bo‘lamiz.
Mazkur ishni hamasr ulamolarimiz bir kitob va unyozar tasmasi madaniyati, deb nomlamoqdalar. Darhaqiqat, qo‘limizga qayerdandir tushib qolgan bir kitobchani o‘qiymiz-da, butun dunyoning ilmi shu kitobchada jo bo‘lgan, bundan boshqa ilm yo‘q, degan ma’noda ish tutishga o‘tamiz. Unyozar tasmasiga yozilgan uch-to‘rt, tumtaraqay ma’ruzani eshitib olib, dunyodagi musulmonlarning to‘rtdan uchini yo kofir, yo mushrikka chiqarib yuboramiz.
Hozirgi kunda butun Islom ummati ming uch yuz yildan buyon tan olib, ardoqlab, ehtirom qilib kelayotgan to‘rt fiqhiy mazhablarni inkor etib, ular haqlarida noloyiq gaplar aytib, o‘zini mujtahid sanab yurganlarimiz ana shundoq bir kitobcha va unyozar tasmasi madaniyatiga mansub kishilardir.
Biz hozir ularga fiqhiy mazhablar haq ekanligi haqida ilmiy bahs taqdim qilish niyatidan yiroqmiz. Chunki ul birodarlarimiz bundoq bahsni e’tirof qilishga tayyor bo‘lganlarida, hozirgi noqulay holat yuzaga kelmagan bo‘lar edi. Ul birodarlarimiz fiqhiy mazhablarni inkor qilishdan oldin salaf ulamolarimizning ilmiy bahslari bilan tanishib chiqqan bo‘lar edilar. Mazkur birodarlarimiz fiqhiy mazhablarni inkor qilishdek xatarli ishda o‘zgalarga taqlid qilmoqdalar. Ular xususan, chet eldan kelgan, o‘zlarini allaqanday nomlar bilan ataydigan shoshqaloq kishilarning etagini tutganlar. Ular boshqa tomonlarning gap-so‘zlarini e’tiborga olmaydilar. Shuning uchun o‘sha birodarlarimiz tan olib, so‘zlarini hujjat qilib ko‘tarib yuradigan tomonlarning fiqhiy mazhablar haqida e’lon qilgan hujjatlari va fatvolaridan namunalar keltirishni ma’qul topdik.

Keyingi mavzular:

Fiqhiy mazhablarning haqligi to‘g‘risidagi zamonaviy hujjat va fatvolar;
To‘qqizinchi qaror;