Tonggi uyquning rizqqa ta’siri
Bismillahir Rohmanir Rohiym
ismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Soxr al-G‘omidiy rivoyat qiladi: “Nabiy sollallohu alayhi va sallam: “Allohim, ummatimning barvaqt (qilgan ishlari)da baraka bergin!” deb duo qildilar. U zot qo‘shinni biron joyga jo‘natmoqchi bo‘lsalar, kunning avvalida jo‘natar edilar”. Soxr tijoratchi kishi edi. U ham tijorat karvonini kunning avvalida jo‘natar edi. Natijada uning mol-dunyosi ko‘payib, boyib ketdi (Abu Dovud, Termiziy, Ibn Moja, imom Ahmad, imom Tabaroniy, Ibn Hibbon “Sahih”da rivoyat qilgan. Ibn Moja Abu Hurayra roziyallohu anhudan qilgan rivoyatda: “Ey Allohim, ummatimning payshanba kungi barvaqt (qilgan ishlar)ida baraka bergin!” deyilgan).
Ushbu rivoyatda Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tomonlaridan erta tongda musulmonlar bajargan ishlarning barakali bo‘lishini so‘rab qilgan duolari va buning tasdig‘i o‘laroq hadis roviysining hayotidan ibratli voqea ham keltirilmoqda.
Nabiy sollallohu alayhi va sallam: “Allohim, ummatimning barvaqt (qilgan ishlari)da baraka bergin!”, deb duo qildilar. U zot qo‘shinni biron joyga jo‘natmoqchi bo‘lsalar, kunning avvalida jo‘natar edilar.
Ya’ni: Allohim, mening ummatim ichidan erta tongda barvaqt amal qiluvchilarning amallariga, kasb-kor qiluvchilarning kasblariga, ilm talabida bo‘ladiganlarning ilmlariga baraka bergin. Ularning ishlari va amallarini serunum, rivojli va davomli qilgin!
Mazkur duo orqali, o‘z navbatida u zot ummatlarini har qanday ishni bajarishda barvaqt harakat qilish, erta tongdan rizq yoki ilm talabida bo‘lishga targ‘ib qilmoqdalar.
Alloh taolo Qur’oni karimda tunni uyqu vaqti, kunni esa tirikchilik olib boradigan payt qilib qo‘yganini aytgan. Shunga binoan, kunning avvalidan harakatda bo‘lish yaxshi natijalarga sabab bo‘ladi.
Ummatlarini erta turishga va barvaqt harakatda bo‘lishga undagan Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytgan gaplariga eng avval o‘zlari amal qilardilar. Agar u zot biron yerga vazifa bilan kichik bir guruh yoki kattaroq qo‘shinni yubormoqchi bo‘lsalar, kunning avvalida yuborardilar.
“Soxr tijoratchi kishi edi. U ham tijorat karvonini kunning avvalida jo‘natar edi. Natijada uning mol-dunyosi ko‘payib, boyib ketdi”.
Ushbu hadis roviysi Soxr ibn Vado’a al-G‘omidiy tijorat bilan shug‘ullanar ekan. Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning sunnatlariga ergashib, Soxr ham biron yerga savdo karvoni yubormoqchi bo‘lsa, kunning avvalida barvaqt jo‘natardi. Sunnatga astoydil amal qilgani, qolaversa, erta tongda rizq talabida bo‘lgani uchun uning savdosiga baraka kirib, ishlari olg‘a siljiy boshladi. Natijada Soxr roziyallohu anhu boy-badavlat kishilardan biriga aylandi.
Oisha roziyallohu anho Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qiladilar: “Rizq talabida barvaqt harakat qilinglar! Zero, ertalabdan harakat qilish baraka va muvaffaqqiyat(omili)dir” (Imom Tabaroniy “Avsat”da rivoyat qilgan).
Har birimiz erta tongdan rizq talabida bo‘lishga harakat qilishimiz kerak. Chunki barvaqt qilingan harakat baraka va yutuqlar kalitidir. Bunga hech qanday shak-shubha yo‘q. Sababi buni Nabiy sollallohu alayhi va sallamning o‘zlari aytib turibdilar. Avvalgi sahih rivoyatda ham bu ma’no ta’kidlangan edi.
Oldin aytib o‘tganimizdek, “rizq” bir tarafdan moddiy ne’matlarni, ikkinchi tarafdan esa ma’naviy-ruhiy ne’matlarni ham o‘z ichiga oladi. Chunonchi, aql, ilm, idrok, zehn va shu kabilar ham insonga beriladigan rizqdir. Shu sabab ham, kitoblarimizda erta tongda ilm talab qilishga targ‘ib qilinadi va ulamolar hayotidan ibratli holatlar misol qilib keltiriladi. Erta tongda ilm talab qilishning fazilatli ekaniga sabab shuki, hadisda aytilayotganidek, bu payt barakalidir. Ma’lumki, uyqudan uyg‘ongach, inson tanasida tetiklik, miyasida ham bardamlik kuzatiladi. Bundan holatda o‘qilgan ilm, yod olingan oyat yoki hadis xotiraga mustahkam o‘rnashadi va zehnga yaxshi singiydi. Xullas, xoh dunyoviy hojat bo‘lsin, xoh uxroviy – zikr va duo kabi ibodatlar bo‘lsin, agar ular erta tong ado etilsa, Alloh bunday ishlarga baraka va rivoj ato etadi.
Amr ibn Usmon ibn Affon otasidan rivoyat qiladi:Rasululloh sollallohu alayhi va sallam dedilar: “Tonggi (uyqu) rizqni(ng kelishi)ni to‘sadi” (Imom Ahmad va Bayhaqiy rivoyati. Ushbu hadisning sanadi zaif).
“Rizqni to‘sadi” jumlasi “rizqning barakali bo‘lishini man qiladi” ma’nosini anglatadi. Zero, tong chog‘ida to quyosh chiqquncha uxlab yotuvchi qanchadan-qancha odamlar borki, ular rizqdan butunlay mahrum bo‘lib qolmaydilar. Balki ularning rizqida baraka va ishlarida unumdorlik bo‘lmaydi.
“Fayzul-qodiyr” kitobida shunday deyilgan: “Kimki kunini xayrli suratda boshlasa, qolgan qismi ham xayrli-barakali bo‘ladi. Ishlari o‘ngidan keladi. Alloh tarafidan o‘sha bandaning rizqiga baraka beriladi. Rivoyatlarda kelishicha, quyosh chiqquncha bo‘lgan vaqt oralig‘ida rizqlar taqsimlanar ekan. (Uyg‘oq bo‘lish bilan) rizq taqsimotida ishtirok etmagan banda undan mahrum bo‘lgan bilan barobardir. Chunki, tong otgach ham uyqudan uyg‘onmagan banda o‘rnidan lanj va dili xira bo‘lib turadi. Tirikchiligi va kasb-korida ham shijoat va serg‘ayratlilik yo‘qolib, ishiga hafsalasizlik bilan yondashadi. Shu zayl rizqining barakasi ketadi”.
Ali roziyallohu anhu rivoyat qiladi: “Rasululloh sollallohu alayhi va sallam quyosh chiqishidan oldingi uyqudan qaytarganlar” (Ibn Moja rivoyati. Hadisning sanadi zaif).
“Quyosh chiqishidan oldingi uyqu” bu tong paytidagi uyqudir. Avvalgi hadisda ertalabki uyqu rizqning barakasini ketkazishi aytilgan bo‘lsa, bu yerda o‘sha vaqtda uxlashdan qaytarilmoqda. Chunki tong chog‘i, ya’ni bomdod namozidan keyingi vaqt zikr-tasbeh, tahlil, istig‘for aytish yoki rizq talabida harakat qilish uchun qulay fursatdir.
Bag‘aviyning “Sharhus sunna” kitobida: “Bizga xabar qilinishicha, Yer bomdod namozidan keyin uxlovchi olimdan shikoyat qilib, Allohga murojaat qilar ekan”, deyilgan.
Muhammad sollallohu alayhi va sallamning qizlari Fotima roziyallohu anhodan rivoyat qilinadi: “Men tong paytida uxlab yotganimda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam oldimdan o‘tib qoldilar. U zot meni oyoqlari bilan qimirlatib: “Ey qizalog‘im, tur, Robbingning rizq (taqsimlash)iga guvoh bo‘l. Aslo g‘ofillardan bo‘lma! Zero, Alloh azza va jalla tongdan quyosh chiqquncha bo‘lgan payt oralig‘ida odamlar rizqlarini taqsimlaydi”, dedilar (Bayhaqiy rivoyati. Hadisning sanadi zaif).
Ushbu hadisda Rasululloh sollallohu alayhi va sallam tong chog‘idagi uyqudan qaytarganlari yana bir bor ta’kidlanmoqda. Xullas, banda tong paytida uyg‘oq holda bo‘lib, biron manfaatli ish bilan mashg‘ul bo‘lishi, dunyo va oxirat obodligi uchun intilishi lozim.
Odilxon qori Yunusxon o‘g‘li
Ikki ulug‘ ne’mat
#Mustaqillikning 35 yilligi
Mustaqilligimizning 35 yillik to‘yi yaqinlashib, joylarda bayram shukuhi keza boshladi. Bundan dilda shukronalik hissi ortmoqda.
Tarixga nazar tashlansa, hamma davrda ham davlatning rivojlanishi, taraqqiy topishi jamiyatning farovon va osoyishta hayot kechirishiga bog‘liqligi ayon bo‘ladi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam tinchlik-xotirjamlik eng katta ne’mat ekanligini ta’kidlab, bunday deganlar: “Ikki ne’mat borki, ko‘pchilik insonlar uning qadriga yetmaydi. Ular xotirjamlik va sihat-salomatlik” (Imom Buxoriy rivoyati).
Demak, tinchlik va xotirjamlik Alloh ta’oloning behisob bo‘lgan buyuk ilohiy ne’matlaridan. Shunday ekan, tinchlikning qadriga yetib, uning shukrini ado etish insonning burchlaridandir. Zero, hayotning bir maromda davom etishi, Haq taolo buyurgan ishlar xotirjam ado etilishi uchun ham osoyishtalik lozim bo‘ladi. Alloh taolo ham: “Ey, imon keltirganlar! Yoppasiga tinchlik ishiga kirishingiz!” deya buyuradi (Baqara surasi, 208-oyat). Tinchlik, salimlik mavzusi o‘ta muhim bo‘lgani bois Qur’oni karim oyatlaridan o‘rin olgan. Zotan, arab tilidagi “salm”, “silm”, “salom”, va “islom” so‘zlari bir o‘zakdan chiqqan, turli ma’nodagi so‘zlar bo‘lsada, aynan bir maqsadga yo‘naltirilgandir.
Bandaga berilgan ne’matlarning qadriga yetishda va uni asrashda, bizga payg‘amlarlarning otasi bo‘lgan, Ibrohim alayhissalom o‘rnak bo‘lib kelgan. U zot o‘z davrida Makkaga tinchlik, uning ahliga rizq so‘ragani so‘zimizning yorqin misolidir: “Ibrohim: “Ey, Rabbim, bu (Makka)ni tinchlik shahri qilgin va uning aholisidan Allohga va oxirat kuniga ishonuvchilarga (turli) mevalardan rizq qilib bergin” dedi” (Baqara surasi,126-oyat).
Alloh taolo bu orqali Rasululloh sollallohu alayhi va sallamni o‘tgan payg‘ambarlar hayotidan xabardor qilish barobarida, ular so‘ragan narsalarni ham bildirib, shunga chaqirgan.
Bu ne’atlar bardavom bo‘lishi uchun ham insondan shukr va qadrlash talab etiladi. Tinchlik hukm surib turgan joyga yana tinchlik so‘rab duo qilish esa, muqaddas dinimiz buyuradigan ishlardan. Shunday ekan, inson kim bo‘lishidan qat’iy nazar, o‘zi yashab turgan, Alloh ne’mat qilib bergan Vatani, uning zilol suvlari, havosi, nozi ne’matlari va boshqa barcha sharoitlariga shukr qilib, uni ziyoda bo‘lishini so‘rab duo qilishi lozim.
Bugun dunyoda tinchligi, xotirjamligini yo‘qotganlar qancha. Bularni ko‘rib, eshitib turganlar ibrat olib, xulosalar chiqarib, o‘zlari uchun in’om qilingan tinchlik va xotirjamlikni qadrlab, asrab avaylashi lozim.
Yurtimizda hukm surayotgan tinchlik, xotirjamlikni saqlash, uni turli xil g‘arazli xuruj, hamlalardan, fitna va bo‘htonlardan himoya qilish, g‘arzli va manfur kimsalarning makrlariga uchmasdan, yosh avlodni ham ulardan xabardor qilib, islom ta’limotining ezgu g‘oyalarini keng targ‘ib etish har birimizning burchimizdir. Bu xususida Alloh taolo bunday degan: “Ezgulik va taqvo (yo‘li)da hamkorlik qilingiz, gunoh va adovat (yo‘li)da hamkorlik qilmangiz! Allohdan qo‘rqingiz! Albatta, Alloh azobi qattiq zotdir” (Moida surasi, 2-oyat).
Xulosa qiladigan bo‘lsak, dinimizning tinchlik va xotirjamlikka bo‘lgan e’tibori nechog‘lik katta, hamda bag‘rikenglik uning negizi ekani yaqqol namoyon bo‘ladi. Inson o‘zidagi ne’matning qadrini uning ustida mulohaza yuritish, shu ne’matdan o‘zgalar ham bahramand yoki bebahra ekanini o‘ylab ko‘rish bilan biladi. Bu esa Allohga yanada ko‘proq shukr qilishga undaydi.
Ne’matning bardavom bo‘lishi, uning shukri ado etilishiga ham bog‘liq. Yoshi ulug‘ nuroniy otaxon va onaxonlarimiz ushbu ikki ulug‘ ne’matning mustahkamligini so‘rab duo qilishlari shundan. Alloh taolo yurtimiz tinchligi va xotirjamligini barqaror, bardavom, xalqimiz hayotini bundan-da farovon qilsin.
Isomiddin AHROROV