Alloh qiyomat kuni ularga nazar solmaydi
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
عَنْ أَبِي أُمَامَةَ صُدَيِّ بْنِ عَجْلَانَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَرْبَعَةٌ لَا يَنْظُرُ اللهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ: عَاقٌّ، وَمَنَّانٌ، وَمُدْمِنُ خَمْرٍ، وَمُكَذِّبٌ بِقَدَرٍ».
Abu Umoma Suday ibn Ajlondan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «To‘rt toifaga Alloh qiyomat kuni nazar solmaydi: oq bo‘lganga, minnatchiga, aroqxo‘rga va qadarni yolg‘on deydiganga», dedilar.
Sharh: Qiyomat kuni Alloh taoloning nazar solmasligi banda uchun eng katta jazo va uqubatdir. Bu qiyomat kuni bandaning holiga voy bo‘ladi, deganidir.
Ushbu oliy jazoga to‘rt toifa odamlar mubtalo bo‘lar ekan. Ularning ro‘yxati boshida ota-onasiga oq bo‘lgan badbaxt turar ekan.
Shunday ekan, qiyomat kuni Alloh taoloning nazaridan qolmayin, degan har bir farzand zinhor va zinhor ota-onasiga oq bo‘lmaslikka harakat qilsin.
عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ عَاقٌّ، وَلَا مُدْمِنُ خَمْرٍ، وَلَا وَلَدُ زِنَا، وَلَا مَنْ أَتَى ذَاتَ مَحْرَمٍ، وَلَا مَنْ قُتِلَ أَعْرَابِيًّا بَعْدَ الْهِجْرَةِ».
Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Oq bo‘lgan, aroqxo‘r, valadi zino, mahrami bilan zino qilgan va hijratdan keyin a’robiy bo‘lib, qatl qilingan jannatga kirmaydi», dedilar.
Sharh: Jannatga kirmaslikdan ko‘ra kattaroq baxtsizlik yo‘q. Bu gapning ortida do‘zaxga kirish turishi hech kimga sir emas. Albatta, bu jazo banda uchun eng oliy jazodir, deyilsa, mubolag‘a bo‘lmaydi.
Yuqoridagi rivoyatda zikri kelgan jannatga kirmaydiganlarning besh toifasi ichida ota-onasiga oq bo‘lganlar ham borligi aytilgan. Ular quyidagilardan iborat:
1. Ota-onasiga oq bo‘lgan.
Jannatga kirmaydiganlar toifasi ro‘yxatining birinchi qatorida ota-onaga oq bo‘lganning turishi bu ish qanchalar og‘ir gunoh ekaniga yana bir dalildir.
2. Surunkali aroq ichadigan.
Aroqni bir tomchi ichish ham gunoh. Ammo uni to‘yib ichsa, gunoh kattalashadi. Bu harom narsani surunkali ichish esa aroqxo‘rning jannatga kirmaydigan badbaxtlar ro‘yxatida ikkinchi o‘ringa qo‘yilishiga sabab bo‘ladi.
3. Valadi zino.
"Valadi zino" deganda zinodan tug‘ilgan bola tushuniladi. Ammo o‘sha toifadagi kishilar ham jannatga kirmas ekan, degan xulosa chiqarishga shoshilmay turing. Chunki barcha shar’iy kitoblarimizda agar o‘zi ahli solih bo‘lsa, iymon-e’tiqodli bo‘lsa, Allohga o‘z vaqtida ibodatini qilib yursa, valadi zinoning holi yaxshi bo‘lishi qayta-qayta ta’kidlangan.
Unda bu hadisi sharifdagi gapni qanday tushunish kerak? Ushbu savolga javob izlab, kitoblarga murojaat qilamiz. Ko‘p kitoblarda bu savolga javob yo‘q.
Oxiri imom Tahoviyning "Mushkulul Osor" kitobini qo‘lga olamiz. Bu kitobda valadi zino jannatga kirmasligi haqida kelgan rivoyatlarning jamlanganini ko‘ramiz. Imom Tahoviy mazkur rivoyatlarni keltirib bo‘lganidan keyin ulardagi valadi zinoning jannatga kirmasligi haqidagi ma’no mushkul ekanini bayon qiladi va o‘sha mushkulni yechishga kirishadi.
U kishining tahlil qilishicha, arablarda bir narsaga o‘ta berilgan odamni yoki biror holatga tushib, undan chiqa olmagan, ana shu holatda bardavom qolgan odamni «o‘shaning bolasi» deyish odati bor.
Misol uchun oladigan bo‘lsak, zakot olishga haqli toifalarning sakkizinchisi ko‘chada qolganlardir. Bular arab tilida «ibn sabil» – «ko‘cha o‘g‘li» deyiladi. Ular vatandan firoqda – musofirchilikda og‘ir iqtisodiy holatga tushib qolgan kishilar bo‘ladilar. Islomda bu toifa kishilarga ham yaxshilik qilish buyurilgan. Hatto zakotga haqdor sakkiz toifadan bittasi xuddi shu «ko‘cha o‘g‘il»laridir.
Xuddi shu e’tibordan, bu hadisi sharifdagi «valadi zino»ni ham «zinoga berilgan farzand» deb tushunish to‘g‘ri bo‘ladi.
4. Mahrami bilan zino qilgan.
Begonalar bilan zino qilish eng katta gunohlardan biri ekani hammaga ma’lum. Shunday bo‘lganidan keyin, o‘z mahrami bilan zino qilish qanchalar og‘ir gunoh ekanini har kim o‘zi bilib olaversa bo‘ladi. Bu ma’no Nabiy sollallohu alayhi vasallamning quyidagi hadisi shariflarida ham qattiq ta’kidlanadi:
«Ibn Abbos roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: Nabiy sollallohu alayhi vasallam: "Kim o‘z mahramiga jinsiy yaqinlik qilsa, uni qatl qilinglar", dedilar» (Termiziy rivoyat qilgan).
Ushbu hadisi sharifdagi hukm o‘z mahrami bilan zino qilganning bu dunyodagi jazosidir. Uning oxiratdagi jazosi jannatga kirmasligi, do‘zaxga ravona bo‘lishidir.
5. Hijratdan keyin a’robiy bo‘lib, qatl qilingan.
Ushbu jumlaning ma’nosini boshqacha iboralar bilan ifoda qiladigan bo‘lsak, «Mo‘min bo‘lib, hijrat qilganidan keyin murtad bo‘lgani uchun qatl qilingan odam jannatga kirmaydi», deyish mumkin. O‘sha paytlarda birov Islomdan chiqib, murtad bo‘lsa, «Falonchi a’robiy bo‘libdi», deyishar ekan. Ana shu gunohi kabirani qilgan odam ham jannatga kirmaydiganlar toifasidan bo‘ladi.
«Yaxshilik va silai rahm» kitobi 1-juz.
Pol Kapur: «Bu yerda tarixni nafaqat ko‘rasiz, balki uni his qilasiz»
AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdi, xabar bermoqda iccu.uz.
Islom sivilizatsiyasining ko‘p asrlik tarixi, uning ilm-fan, madaniyat va ma’rifat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ekspozitsiyalarida yaxlit va ta’sirchan tarzda namoyon etilgan. Tashrif davomida Samir Pol Kapur islomgacha bo‘lgan davr sivilizatsiyalaridan tortib, Yangi O‘zbekiston davriga qadar bo‘lgan tarixiy jarayonlarni aks ettiruvchi galereyalar, buyuk allomalarning ilmiy-ma’rifiy merosi, noyob qo‘lyozmalar, muqaddas yodgorliklar hamda zamonaviy raqamli texnologiyalar asosida yaratilgan interaktiv ekspozitsiyalar bilan yaqindan tanishdi.
Mehmon ekspozitsiyalarning mazmunan izchilligi va tarixiy jarayonlarni bir-biri bilan uzviy bog‘liq holda namoyon etish usuliga alohida e’tibor qaratdi. Uning qayd etishicha, bu yerda muzey eksponatlari orqali o‘tmish haqida ma’lumot olish bilan cheklanib qolmay, tarixiy davrlar ruhini his qilish, ular o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglash imkoni ham mavjud.
Samir Pol Kapur o‘z taassurotlarini quyidagicha ifodaladi:
«Bu muhtasham maskan. Islom tarixi va madaniyatining asrlar davomidagi taraqqiyoti bilan yaqindan tanishish men uchun unutilmas tajriba bo‘ldi. Bu yerda tarixni shunchaki kitob sahifalari orqali emas, balki o‘z ko‘zingiz bilan ko‘rasiz, uni his qilasiz va go‘yo o‘sha davrlarning ichida bo‘lasiz. Shu bois ushbu noyob maskanni barpo etishga hissa qo‘shgan barcha insonlarga samimiy minnatdorchilik bildiraman.
Yoshlarga ham bu yerga kelishni albatta tavsiya qilaman. Chunki bu maskan nafaqat tarixni o‘rganish, balki o‘tmish bilan kelajak o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglash imkonini beradi. Men uchun eng esda qolarli lahzalardan biri Qur’oni karimga bag‘ishlangan golografik namoyish bo‘ldi. U menda katta taassurot va hayajon uyg‘otdi.
Menimcha, bu dargoh islom sivilizatsiyasining jahon tamadduniga qo‘shgan ulkan hissasini butun dunyoga namoyon etishga xizmat qiladi. Shuning uchun har bir inson bu yerga tashrif buyurib, ana shu boy va bebaho meros bilan shaxsan tanishishi lozim».
Pol Kapurning fikricha, Markazning ahamiyati uning tarixiy merosni namoyon etish bilangina cheklanmaydi. Ushbu maskan yosh avlod uchun o‘tmish saboqlarini anglash, ilm-fan va ma’rifatning sivilizatsiya taraqqiyotidagi o‘rnini his etish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarga hurmat ruhini shakllantirish uchun ham muhim ma’naviy-ma’rifiy maydon vazifasini o‘taydi.
Tashrif yakunida AQSH Davlat kotibining Janubiy va Markaziy Osiyo ishlari bo‘yicha yordamchisi Samir Pol Kapur Islom sivilizatsiyasi markazidan olgan taassurotlari yuksak ekanini qayd etib, ushbu maskan boy tarixiy merosni zamonaviy muzey texnologiyalari va ta’sirchan taqdimot usullari orqali jahon jamoatchiligiga yetkazishda muhim ahamiyat kasb etishini ta’kidladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati