Islom tamadduni ta’siri
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Zulmatli asrlar davomida chuqur uyquda yotgan Yevropa turli omillar, jumladan, Islom tamadduni ta’siri tufayli uyg‘onib ko‘zini ochganidan keyin asta harakatlana boshladi. Mazkur harakatlanish davomida Xudoni o‘ldirib, qayta tirilmaydigan qilib ko‘mib qo‘ygani uchun Alloh taoloning ko‘rsatmasi asosida emas, havoyi nafsi va shaytonning ko‘rsatmasi asosida ish ko‘ra boshladi. Yevropa o‘zi uchun nimani foydali deb bilsa, o‘shani amalga oshirishni farz va vojib deb biladigan holga tushdi. Uning ayshi ishrati uchun o‘zidagi imkoniyatlar yetishmay qoldi. Boshqalarning tabiiy boyliklari va imkoniyatlarini tortib olib huzur halovat qilish payiga tushdi. Bu yovuz niyatga erishish borasida qiladigan bosqinchilikka tayyorgarlik ko‘rishni esa, o‘ziga niqob qilib olgan munofiqlik asosida «Buyuk kashfiyotlar harakati» deb nomladi.
Bu boradagi ma’lumotlarni odatimizga binoan yevropaliklarning o‘zidan, ularning saytlaridan biridan olamiz:
Uyg‘onish davri falsafasining rivojlanishi yuzasidan xulosa chiqarar ekanmiz, ta’kidlash lozimki, bu davrning falsafasi o‘z yangiliklarini asosan antik davrga suyanib amalga oshirgan va o‘rta asrdan meros qilib olingan barcha yaxshi narsalarni o‘z ichiga olgan bo‘lsa-da, u falsafa taraqqiyotining yangi bosqichi bo‘lgani shubhasizdir.
Uyg‘onish davri falsafasining asosiy xarakterli jihatlari quyidagilardan iborat:
- gumanizm – insonni ulug‘lash;
- antropotsentrizm – tadqiqot markazida Xudo emas, inson turadi;
- dunyoviylashtirish – cherkov ta’siridan xalos bo‘lish;
- panteizm – tajribaviy fanlarning barpo bo‘lishi va teologiyadan (ilohiyotdan) holi bo‘lgan ilmiy-materialistik tushunchaning shakllanishi;
- ijtimoiy muammolarga, jamiyat va davlatga qiziqishning kuchliligi va ijtimoiy tenglik g‘oyalarini ilgari surish.
Shunday qilib, Uyg‘onish davri madaniyati Yangi davr falsafiy yutuqlarining jadal rivojlanishi uchun zamin yaratdi. Eng muhimi – tafakkur yo‘nalishining sxolastikadan* voqe’lik tomon burilishi, falsafiy g‘oyalarning inson va tabiat tomon tomon yuzlanishi yuz berdi. Falsafa va ilm-fanga amaliy yo‘nalish berildi – shu paytdan boshlab falsafa va madaniyatning asosiy e’tibori Xudo emas, insonga qaratildi.
Izoh: Sxolastika:
1. cherkovning diniy aqiydalarini nazariy asoslashga qaratilgan quruq safsatadan iborat o‘rta asrlar falsafasi;
2. quruq safsata, puch ilm, tajribaga asoslanmagan soxta bilim.
«Olam va odam, din va ilm» kitobi asosida tayyorlandi
To‘rtko‘lda obodonlashtirish va mehr-saxovat tadbirlari bo‘lib o‘tdi
O‘zbekiston musulmonlari idorasi va Din ishlari bo‘yicha qo‘mita hamkorligidagi “Ezgulik va ma’rifat targ‘ibotchilari” tashabbusi doirasida To‘rtko‘l tumanida amaliy tadbir bo‘lib o‘tdi. Jarayonlarni Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti qozisi Bahramatdin Razov boshqarib bordi.
Tumandagi “Mulla Jumaboy” jome masjidida o‘tkazilgan tashkiliy yig‘ilishda qoziyot mas’ullari, bosh imom-xatiblar, hojilar va mahalla raislari jam bo‘ldi.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan iyul oyining “Obodonlashtirish va mehr-saxovat oyligi” deb e’lon qilinishi munosabati bilan tumanda keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Xususan, imom-xatiblar va masjid qavmi boshchiligida ko‘chalar, masjid atroflari tozalandi. Shuningdek, imkoniyati cheklangan va nogironligi bo‘lgan fuqarolarning hovli-joylarida hashar yo‘li bilan obodonlashtirish ishlari olib borildi.
Ishchi guruh a’zolari To‘rtko‘l tumanidagi 10 ta masjid va 20 ta mahallaga biriktirilib, quyidagi xayrli amallar bajarildi:
-
Hojilarni jalb etgan holda mahallalardagi muammoli oilalar holidan xabar olindi;
-
Homiylar ko‘magida 120 ta ehtiyojmand xonadonga moddiy va ma’naviy yordam ko‘rsatildi;
-
Ko‘makka muhtoj oilalarning farzandlariga yangi o‘quv yili uchun maktab formalari tarqatildi;
-
Imom-xatiblarning faoliyati o‘rganilib, masjid boshqaruvi va ma’rifiy ishlarni yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi.
Tadbir yakunida amalga oshirilgan ishlar tahlil qilinib, hududda diniy-ma’rifiy muhitni sog‘lomlashtirish va aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha kelgusidagi vazifalar belgilab olindi.
Qoraqalpog‘iston musulmonlari qoziyoti
Matbuot xizmati
