Bola qanday qilib ota-onasiga oq bo‘ladi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Ota-onaga oq bo‘lish og‘ir gunoh ekanini ko‘pchilik biladi. Ammo oq bo‘lishning chegarasi, o‘lchovi, oq bo‘lishga sabab bo‘ladigan narsalar aynan nimalardan iborat ekani haqida ko‘pchiligimizda ilmiy asoslangan dalil va hujjat yo‘q. Ko‘p narsalar umumiy ma’lumotlardan nariga o‘tmaydi. Ushbu sarlavha ostida keladigan ma’lumotlar orqali bu mavzuni qo‘ldan kelganicha o‘rganishga harakat qilamiz.
عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ؛ أَنَّهُ سَمِعَ السَّلُولِيَّ يُحَدِّثُ نَوْفَلَ بْنَ مُسَاحِقٍ؛ أَنَّهُ سَأَلَ كَعْبَ الْأَحْبَارِ: مَا تَجِدُونَ فِي كِتَابِ اللهِ مِنْ عُقُوقِ الْوَالِدَيْنِ؟ قَالَ: أَنَا أُخْبِرُكَ إِذَا أَقْسَمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَبَرَّهُ، وَسَأَلَهُ فَلَمْ يُعْطِهِ، وَائْتَمَنَهُ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ، وَاشْتَكَى إِلَى اللهِ مَا يَلْقَى مِنْهُ، فَذَلِكَ الْعُقُوقُ كُلُّهُ.
Sa’id Maqburiydan, u Saluliydan Navfal ibn Musohiqqa hadis aytayotganini eshitdi.
Sharh: Ushbu rivoyatda bolaning ota-onaga oq bo‘lib qolishiga sabab bo‘ladigan amallardan ba’zilari zikr qilinmoqda:
1. Ota-ona bolasi haqida qasam ichsa, bola unga amal qilmasligi.
Ya’ni, ota-ona bolasini o‘rtaga qo‘yib qasam ichdi. Ular qasamxo‘r bo‘lmasligi uchun bola qasamdagi ishni qilishi lozim. Agar beparvo bo‘lib, mazkur amalni qilmay, ota-onani tang holga solib qo‘ysa, ularga oq bo‘ladi.
2. Ota-ona bolasidan biror narsani so‘rasa, bola imkoni bo‘lib turib, bermasligi.
Ota-ona hojatmand bo‘libmi, ko‘ngli tusabmi yoki boshqa bir sababdanmi, bolasidan biror narsani berishini so‘radi. Bola o‘sha narsani darhol, xursandchilik bilan ota-onasiga berishi kerak. Zotan, Nabiy sollallohu alayhi vasallamning hadisi shariflarida aytilganidek, bolaning o‘zi ham, moli ham otanikidir.
Agar bola ota-onasi so‘ragan narsani bermasa, ularga yomonlik qilgan hisoblanadi va bu yomon ishi bilan ota-onasiga oq bo‘ladi.
3. Ota-onasining omonatiga xiyonat qilishi.
Ota-ona bolasiga biror narsani omonat qilib topshirsa-yu, u omonatga xiyonat qilsa, ota-onasiga oq bo‘ladi. Begona, hatto g‘ayridin odamning omonatiga xiyonat qilish ham katta gunoh hisoblanadi. Shunday ekan, ota-onaning omonatiga xiyonat qilish ularga oq bo‘lish uchun kifoya qiladi.
4. Farzand ota-onasi u haqda Allohga shikoyat qiladigan ish qilishi.
Ya’ni bolaning bir qilmishlari borki, ota-onasi ularga chiday olmasdan, Allohga yolvorib: «Allohim, bolam meni shunday qildi», deb shikoyat qilsa, o‘sha bola ham oq bo‘ladi.
5. Ota-onaga qilish lozim bo‘lgan yaxshilikni qilmaslik «salbiy oq bo‘lish» deb ataladi. Ulardan birortasini qilmagan odam ota-onasiga o‘sha sohada oq bo‘laveradi.
6. Ota-onaga oq bo‘lish amaliy va kalomiy qismlarga bo‘linadi. Ota-onaga gap-so‘z bilan ozor yetkazgan odam ularga kalomiy oq bo‘ladi. Ota-onaga bir qilmishi bilan ozor berganlar amaliy oq bo‘ladi.
Bularga ota-onani malol olish, ularga do‘q qilish, g‘azab ko‘rsatish, tik qarash kabi narsalar kiradi.
7. Ota-onaga oq bo‘lishning umumiy o‘lchovi shuki, begona kimsaga qilinsa, kichik gunoh bo‘ladigan amallar ota-onaga nisbatan qilinganda katta gunohga aylanadi.
«Yaxshilik va silai rahm» kitobi 1-juz.
Diniy ta’limda yangi bosqich: Toshkentda nufuzli anjuman bo‘lib o‘tmoqda
Toshkent shahridagi Islom sivilizatsiyasi markazining Katta majlislar zalida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tasarrufidagi oliy va o‘rta maxsus diniy ta’lim muassasalari professor-o‘qituvchilarining «Zamonaviy diniy ta’lim: pedagogika, ilm-ma’rifat va innovatsiya» mavzusidagi I ilmiy-amaliy anjumani boshlandi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi tarixida ilk bor o‘tkazilayotgan ushbu nufuzli tadbirda Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov, shuningdek, diniy ta’lim muassasalari rahbarlari, bosh imom-xatiblar va OAV vakillari ishtirok etmoqda. Anjumanga jami 700 nafarga yaqin pedagog va soha vakillari jalb etilgan bo‘lib, ularning 300 nafari bevosita zalda, 400 nafari esa hududlardan videoselektor orqali qatnashmoqda.
So‘zga chiqqan notiqlar so‘nggi yillarda Prezidentimiz tashabbuslari bilan diniy-ma’rifiy sohani takomillashtirish va zamonaviy kadrlar tayyorlash borasida amalga oshirilayotgan tizimli islohotlarga to‘xtalib o‘tmoqda. Ta’kidlanganidek, Mir Arab oliy madrasasi, Hadis ilmi maktabi, Imom Termiziy islom instituti va madrasasi hamda 4 ta xalqaro ilmiy-tadqiqot markazining tashkil etilishi ilm ahliga keng imkoniyatlar eshigini ochdi. Toshkent islom institutida magistratura ochildi, tizimdagi 510 nafar pedagogning 50 nafardan ortig‘i PhD va DSc ilmiy darajalariga ega bo‘ldi.
Shuningdek, yurtimizdagi diniy ta’lim muassasalariga Misrning Al-Azhar majmuasi ustozlari jalb etildi. 90 ta fan dasturi va yangi avlod darsliklari yaratildi. Mir Arab, Xadichai Kubro, Hidoya va Ko‘kaldosh madrasalari zamonaviy binolarga ega bo‘lib, Iordaniya, Misr va Birlashgan Arab Amirliklarining yetakchi oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorliklar rivojlanmoqda.
Ushbu nufuzli anjumandan ko‘zlangan maqsad ham professor-o‘qituvchilar uchun ilmiy-amaliy muloqot maydonini yaratish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini yuksaltirish, ta’lim jarayoniga raqamli va innovatsion usullarni keng joriy etishdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
