Biz haq, dushmanimiz botilda emasmi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir kuni tush ko‘rdilar. Tushlarida sahobalar bilan birgalikda Makkaga kirib, Ka’bani tavof qilayotgan ekanlar. Uyqudan turgach, sahobalarga tushlarini aytib berdilar. Ular qattiq xursand bo‘lishdi. Chunki payg‘ambarlar tushi haq. Ular qiblalari va vatanlari bo‘lmish Makkani juda sog‘inishgan edi. Qalblari sog‘inch hasratidan yonardi!
Nabiy sollallohu alayhi vasallam to‘rt ming sahobalari hamrohligida Makkaga yo‘l oldilar. Yonlarida zavjalari Ummu Salama onamiz bor edi. Ular Hudaybiyaga yetib borishganda Quraysh elchilari va musulmonlar o‘rtasidagi o‘sha mashhur muzokara bo‘lib o‘tdi. Oxirida Qurayshdan Suhayl ibn Amr keldi. Shu yerda Hudaybiya sulhi tuzildi. Sulhning shartlari ichida ikki tomon o‘rtasidagi o‘n yillik yarashuv, musulmonlarning bu yil Makkaga kirmasdan qaytib ketishlari, kelasi yil kelishlari, Qurayshdan birov musulmon bo‘lib, Madinaga borsa, uni musulmonlar qaytarib berishlari, musulmonlardan birov murtad bo‘lib, mushriklar oldiga kelsa, mushriklar uni qaytarmasliklari, arablar musulmonlar ittifoqiga yoki mushriklar ittifoqiga qo‘shilishda ixtiyorli ekanliklari kabilar bitilgan edi.
Ammo vahiy bilan quvvatlanib turgan, Hudaybiya sulhini Makkani fath qilishdagi birinchi qadam ekaniga ishonchlari komil bo‘lgan Nabiy sollalohu alayhi vasallam musulmonlarga xitob qildilar:
«Ey insonlar! Qurbonliklaringizni so‘yinglar, sochlaringizni qisqartiringlar!».
Ya’ni, Alloh taolo sizlarning umralaringizni qabul qildi, dedilar. Ammo sahobalar Allohni sevganlari bois, umra qilish haqidagi qarorlari balki o‘zgarmas, degan umidda o‘rinlaridan qimirlamadilar. Nabiy sollallohu alayhi vasallam gaplarini yana takrorladilar. Yana hech kim qimirlamadi. Uchinchi bor takrorladilar. Yana hech kim qimirlamadi. Shunda Nabiy sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anho onamizning huzurlariga kirib dedilar:
– Odamlarga nima bo‘lgan-a?!
Ummu Salama onamiz aytdilar:
– Ey Allohning Rasuli! Ko‘rib turibsiz, ular mahzun bo‘lishgan. Ularga gapirmang. Qurbonligingizni so‘ying, sochingizni oling. Shunday qilsangiz, ular ham sizga ergashishadi!
Keyin Nabiy sollallohu alayhi vasallam tashqariga chiqib, hech kimga hech narsa demasdan, tuyalarini so‘ydilar, sochlarini oldirdilar. Sahobalar buni ko‘rgach, ular ham qurbonliklarini so‘yib, sochlarini ola boshlashdi!
Bu voqeadan ko‘rishimiz mumkinki, Nabiy sollallohu alayhi vasallam vahiy bilan qo‘llab-quvvatlanib turganlar. Tavfiq va ismat bilan o‘ralganlar. Shunday bo‘lsa-da, u zot xotinlari bilan butun ummatga xos bo‘lgan mashaqqatli siyosiy, diniy masalani maslahat qilyaptilar. Bu yerda erkaklikka putur yetadigan hech narsa yo‘q. Aksincha, bunday qilish haqiqiy erlar ishidir. Zero, buni mardlar sayyidi qilyaptilar. Qolaversa, bu payg‘ambarlar yo‘liga ergashish hamdir!
Ba’zilar: «Ayollar bilan maslahatlashinglar, ammo uning teskarisini qilinglar!» deydi. Bu gapning dinga, sunnatga, mantiqqa umuman aloqasi yo‘q!
Abdulloh ibn Ja’far ibn Abu Tolib faqirlarga katta-katta sadaqa qilardi. Jannat yoshlarining sayyidlari bo‘lmish Hasan va Husayn roziyallohu anhumo u kishiga aqlga sig‘adigan darajada sadaqa berishini aytib nasihat qilishdi. Shunda Abdulloh ularga dedi:
– Robbim meni bu odatga odatlantirdi. Men ham odamlarni o‘rgatib qo‘ydim. Agar men odatimni o‘zgartirsam, Robbim ham odatini o‘zgartiradimi deb qo‘rqaman.
Gapining ma’nosi shuki, u sadaqa qilgani sari moli ko‘payib borgan.
Allohdan mol so‘rashning eng yaxshi yo‘li sadaqadir.
Ja’far roziyallohu anhu Muta jangida shahid bo‘lganida uning xotini Asmo bintu Umays o‘g‘illari Muhammad bilan Abdullohni qo‘llaridan tutib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga olib keldi. Ular hali go‘dak edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ularni quchoqlab turib dedilar:
– Ularning qiynalishidan qo‘rqyapsanmi?! Dunyo va oxiratda men ularning valiysiman.
So‘ng duo qildilar:
– Allohim! Ja’farning oilasiga O‘zing o‘rinbosar bo‘l. Abdullohning savdo-sotig‘iga baraka ber!
Bu muborak duo mustajob bo‘lib, Abdulloh haddan ortiq boyib ketdi va saxiylik qila boshladi.
Otalarning solih bo‘lishi farzandlar hayotini himoya qiladi. Bu Allohning borliqdagi o‘zgarmas qonunidir. Bu qonunni Alloh yer va osmonlarni yaratgan paytda yo‘lga qo‘ygan va O‘zining aziz kitobida zikr qilgan: "O‘zlari, agar ortlaridan zaif zurriyot qoldirsalar, ular haqida xavotirlanadiganlar (boshqalar haqida ham) qo‘rqsinlar. Bas, Allohga taqvo qilsinlar va to‘g‘ri so‘z aytsinlar" (Niso surasi, 9-oyat).
Ja’far roziyallohu anhu ahlini, sevganlarini, vatanini tashlab chiqib dinini saqlab qolish uchun Habashistonga hijrat qilgan bo‘lsayu, Alloh uning farzandlarini qanday tashlab qo‘yishi mumkin?! Allohning dini va shariati uchun kurashayotgan kishini Alloh qanday qilib g‘urbat diyorida Najoshiyning mamlakatida zoye qilishi mumkin?! Muta jangida qatnashgan, ikki qo‘li kesilsa-da, Islom bayrog‘ini tanasi bilan tutishga harakat qilgan zotning farzandlarini Alloh qanday zoye qilishi mumkin?!
Allohdan ko‘ra ahdiga vafodorroq kim bor?! Abdulloh ibn Ja’farning hayoti Alloh O‘z ahdiga vafo qilganining belgisidir.
Yuring, tarixni bir aylanib kelamiz. Alloh taolo Muso va Hizr alayhissalomlarga yetim bolalarning devorini tiklab qo‘yishni buyurganida ularning otalari solih bo‘lganini sabab qilgan edi. Bundan ortiq vafo bo‘ladimi? Ularning otasini hech kim tanimaydi. U solih inson bo‘lgani uchun Alloh ikki buyuk zotni uning nuragan devorlarini tuzatib qo‘yishlari uchun xizmatkor qilib yubormokda.
Bolalaringizni muhofaza qilmoqchi bo‘lsangiz, ularni Allohning rioyasi va hifzida topshirmoqchi bo‘lsangiz, solih bo‘ling! Va bo‘ldi, boshka tashvishlanmang! Alloh aslo axdini buzmaydi!
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhu kechasi qoim bo‘larkan, uxlab yotgan qizchasiga qarab: «Ey qizalog‘im! Bu sen uchun», der edi. So‘ng yuqoridagi Muso va Hizr alayhissalomlar haqidagi devor bilan taalluqli oyatni o‘qirdi: «Devorga kelsak, u shahardagi ikki yetim bolaniki bo‘lib, uning ostida ikkovlarining xazinasi bor edi. Ularning otalari solih odam edi. Bas, Robbing ikkovlarining voyaga yetishini va xazinalarini chiqarib olishlarini iroda qildi. Robbing tarafidan rahmat o‘laroqdir. Men buni o‘zimcha qilganim yo‘q. Sen sabr qila olmagan narsalarning ta’vili ana shudir» (Kahf surasi, 82-oyat).
«Nabaviy tarbiya» kitobi asosida tayyorlandi
Ulug‘ allomalarning munosib izdoshlari
Yagona Vatan, yagona xalq bo‘lib, yangi hayot va kelajak yaratamiz!
Bugungi tahlikali dunyoda xalqimiz, ayniqsa, yoshlarga islom mohiyatini to‘g‘ri tushuntirib berish, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish har qachongidan dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu bois, yurtimizda diniy ta’lim sifatini yanada oshirish bo‘yicha tizimli ishlar amalga oshirilmoqda.
Shavkat MIRZIYOЕV,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti ilk magistrlari tahsilni tamomladi
Donishmandlarning “Agar sizning rejangiz bir yillik bo‘lsa — sholi eking. O‘n yillik bo‘lsa — daraxt o‘tqazing. Agar bir asrlik bo‘lsa — farzandlaringizga ta’lim-tarbiya bering” degan hikmatli gapi bor.
Jamiyat ravnaqiga, Vatan taraqqiyotiga, xalq farovonligiga ta’lim-tarbiyachalik xizmat qiladigan boshqa biror fenomen bo‘lmasa kerak. Har bir davrning o‘ziga yarasha sarmoyadorlari, tujjorlari bo‘lgan. Lekin ularning nomlari tarix sahifalarida juda kam uchraydi, ayrimlari izsiz yo‘q bo‘lib ketgan. Lekin umrini sivilizatsiyalar taraqqiyotiga bag‘ishlagan mutafakkirlar, qomusiy allomalar, ma’rifat chirog‘i ostida elini buyuk orzular, nurafshon kunlar sari yetaklagan millat oydinlari, ulamolarning nomlari asrlar osha barhayotdir.
Prezidentimiz lavozimiga saylanishi bilanoq barcha sohalar qatori diniy-ma’rifiy yo‘nalishda ham ulkan islohotlarni boshlab berdi. Bu borada davlatimiz rahbarining 2018 yil 16 apreldagi “Diniy-ma’rifiy soha faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni muhim huquqiy asos bo‘ldi. Ushbu hujjatda qator ustuvor yo‘nalishlar, xususan, Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti va boshqa diniy ta’lim muassasalari hamda ilmiy-tadqiqot markazlari faoliyatini yaxshilash, moddiy-texnik bazasini mustahkamlash, diniy ta’lim muassasalari huzurida fuqarolarga Qur’oni karimni o‘rgatish bo‘yicha maxsus kurslar tashkil etish belgilangan.
Son emas, sifat muhim
Ilm dargohining ulug‘vorligi uning binolari yoki talabalari soni bilan emas, balki u yerdan yetishib chiqadigan ilmli, odobli, Vatani va millatiga sidqidildan xizmat qiladigan yetuk va salohiyatli kadrlar bilan o‘lchanadi. Yuzlab uchqunlar birgina quyoshning ziyosini to‘sa olmagani singari chinakam qadr-qiymat sonda emas, sifatdadir. Yangi O‘zbekistonda oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalari faoliyatida ham asosiy mezon ta’lim sifati, ilmiy salohiyat, ma’naviy tarbiya va jamiyatga munosib xizmat qiladigan mutaxassislarni voyaga yetkazishda.
Mustaqillikning dastlabki chorak asrida O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 9 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi va Toshkent islom instituti faoliyat yuritgan bo‘lsa, Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017 yilda Buxoro shahrida Mir Arab oliy madrasasi, 2018 yilda Samarqand viloyatida Hadis ilmi maktabi, 2020 yilda Termiz shahrida Imom Termiziy o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi, 2024 yilda Imom Termiziy nomidagi islom instituti tashkil etildi.
Bugungi kunda O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 4 ta oliy, 10 ta o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi (shundan ikkitasi ayol-qizlarga ixtisoslashgan) faoliyat ko‘rsatmoqda. Ularda tahsil olayotgan ikki yarim mingdan ziyod talabaga 500 ga yaqin professor-o‘qituvchi saboq berib kelmoqda.
Diniy soha xodimlarining asosiy qismini tashkil etadigan imom-xatiblarning bilim va malakalarini yanada oshirish, o‘rta maxsus diniy ma’lumotga ega imom-xatiblarni oliy diniy ma’lumotli kadrlar bilan almashtirish maqsadida 2019 yilda Toshkent islom institutida modul ta’lim tizimi joriy qilindi. Mazkur ta’lim tizimida 5 yillik mehnat stajiga ega bo‘lgan imom-xatiblar tanlov asosida o‘qishga qabul qilinib, ishdan ajralmagan holda 3 yil davomida tahsil oladi. Bugungi kunga qadar bu ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha 600 dan ziyod imom-xatib oliy ma’lumotga ega bo‘ldi.
Prezidentimizning 2023 yil iyun oyida Surxondaryo viloyatiga tashrifi chog‘ida bergan topshirig‘i ijrosi yuzasidan 2024-2025 o‘quv yilida ta’limning uzviyligi va uzluksizligini ta’minlash, tor yo‘nalishlar bo‘yicha yetuk kadrlarni tayyorlash maqsadida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida magistratura mutaxassisligi tashkil etilgan edi.
Joriy yilda ilk 10 bitiruvchi “Islom ilohiyoti, falsafasi va moturidiylik ta’limoti” va “Hadis ilmlari” yo‘nalishi bo‘yicha magistratura mutaxassisligini muvaffaqiyatli tamomladi. Yaqinda O‘zbekiston musulmonlari idorasining katta majlislar zalida magistrlarga tantanali ravishda diplom topshirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining diniy-ma’rifiy masalalar bo‘yicha maslahatchisi Muzaffar Komilov, Din ishlari bo‘yicha qo‘mita raisi Sodiqjon Toshboyev, O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari, vazirlik va idoralar vakillari, taniqli ulamolar, imom-xatiblar, soha faxriylari, pedagog-o‘qituvchi va talabalar hamda OAV vakillari ishtirok etdi.
Prezident maslahatchisi Muzaffar Komilov ilk bitiruvchilarni samimiy qutlab, tegishli pul mukofoti sertifikatlarini har bir magistrga tantanali ravishda topshirdi. Muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari bitiruvchilarni o‘qishini muvaffaqiyatli tamomlagani bilan muborakbod etib, katta tarixiy voqea bo‘lganini alohida ta’kidladi. Muftiy hazratlari ilk magistrlarning oylik ish haqiga O‘zbekiston musulmonlari idorasi tizimida 20 foiz miqdorida ustama haq to‘lab berilishini e’lon qildi. Bitiruvchi magistrlar O‘zbekiston musulmonlari idorasining markaziy apparati, Imom Termiziy ilmiy-tadqiqot markazi, oliy va o‘rta maxsus islom ta’lim muassasalariga ishga taqsimot qilindi.
Tarix takrorlanib turadi
O‘zbekiston qadimdan buyuk allomalar, ulug‘ mutafakkirlar yurti sifatida e’zozlanadi, qadrlanadi. Tarixda yurtimiz allomalari butun dunyoga ustozlik qilgan, jahon ilm-fani rivojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
2024 yil 15-16 oktyabr kunlari Toshkent va Xiva shaharlarida “Islom — tinchlik va ezgulik dini” mavzusida o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ishtirok etgan Shayx Muhammad Avvoma hafizahulloh “Yurtingizning har qadamida ulug‘ allomalarning xoki bor. Bu zamin ilm va ulamolar yurtidir. Endi sizlarning vazifangiz ana shu buyuk merosni qayta tiriltirish va dunyoga tanitishdir”, degan edi. Haqiqatan, Birinchi va Ikkinchi Renessans davrida butun dunyo O‘zbekistonga, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad al-Xorazmiy, Abu Nasr Forobiy, Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiylarga qanday talpingan bo‘lsa, bugun ham Uchinchi Renessans poydevori qo‘yilayotgan yurtimizga dunyo afkor ommasining qiziqishi tobora ortib boryapti.
Xalqimizda “Tarix takrorlanib turadi”, “Oqqan daryo oqaveradi” kabi ajoyib maqollar, naqllar bor. Chindan ham IX-XII hamda XIV-XV asrlarda yuksak aqlu zakovati, teran tafakkuri, boy ma’naviy-ma’rifiy salohiyati bilan butun dunyoni zabt etgan buyuk ajdodlarimiz singari bugun yangi O‘zbekistonda tahsil olayotgan yoshlar ham bobolarimizning munosib izdoshi sifatida tarixni takrorlashga astoydil kirishgan. Ular orasida Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti magistratura yo‘nalishini tamomlagan o‘n nafar iqtidorli bitiruvchi ham bor. Ularni O‘zbekistonning yetuk mutaxassislari, Prezident kadrlari deya baralla ayta olamiz. Kelgusidagi faoliyatlariga Alloh taolodan ulkan muvaffaqiyatlar tilaymiz.
Salohiddin ShЕRXONOV,
O‘zbekiston musulmonlari idorasi bo‘lim boshlig‘i
"Yangi O‘zbekiston" gazetasining 2026 yil 6 avgust sonidan