Biz haq, dushmanimiz botilda emasmi?
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam bir kuni tush ko‘rdilar. Tushlarida sahobalar bilan birgalikda Makkaga kirib, Ka’bani tavof qilayotgan ekanlar. Uyqudan turgach, sahobalarga tushlarini aytib berdilar. Ular qattiq xursand bo‘lishdi. Chunki payg‘ambarlar tushi haq. Ular qiblalari va vatanlari bo‘lmish Makkani juda sog‘inishgan edi. Qalblari sog‘inch hasratidan yonardi!
Nabiy sollallohu alayhi vasallam to‘rt ming sahobalari hamrohligida Makkaga yo‘l oldilar. Yonlarida zavjalari Ummu Salama onamiz bor edi. Ular Hudaybiyaga yetib borishganda Quraysh elchilari va musulmonlar o‘rtasidagi o‘sha mashhur muzokara bo‘lib o‘tdi. Oxirida Qurayshdan Suhayl ibn Amr keldi. Shu yerda Hudaybiya sulhi tuzildi. Sulhning shartlari ichida ikki tomon o‘rtasidagi o‘n yillik yarashuv, musulmonlarning bu yil Makkaga kirmasdan qaytib ketishlari, kelasi yil kelishlari, Qurayshdan birov musulmon bo‘lib, Madinaga borsa, uni musulmonlar qaytarib berishlari, musulmonlardan birov murtad bo‘lib, mushriklar oldiga kelsa, mushriklar uni qaytarmasliklari, arablar musulmonlar ittifoqiga yoki mushriklar ittifoqiga qo‘shilishda ixtiyorli ekanliklari kabilar bitilgan edi.
Ammo vahiy bilan quvvatlanib turgan, Hudaybiya sulhini Makkani fath qilishdagi birinchi qadam ekaniga ishonchlari komil bo‘lgan Nabiy sollalohu alayhi vasallam musulmonlarga xitob qildilar:
«Ey insonlar! Qurbonliklaringizni so‘yinglar, sochlaringizni qisqartiringlar!».
Ya’ni, Alloh taolo sizlarning umralaringizni qabul qildi, dedilar. Ammo sahobalar Allohni sevganlari bois, umra qilish haqidagi qarorlari balki o‘zgarmas, degan umidda o‘rinlaridan qimirlamadilar. Nabiy sollallohu alayhi vasallam gaplarini yana takrorladilar. Yana hech kim qimirlamadi. Uchinchi bor takrorladilar. Yana hech kim qimirlamadi. Shunda Nabiy sollallohu alayhi vasallam Ummu Salama roziyallohu anho onamizning huzurlariga kirib dedilar:
– Odamlarga nima bo‘lgan-a?!
Ummu Salama onamiz aytdilar:
– Ey Allohning Rasuli! Ko‘rib turibsiz, ular mahzun bo‘lishgan. Ularga gapirmang. Qurbonligingizni so‘ying, sochingizni oling. Shunday qilsangiz, ular ham sizga ergashishadi!
Keyin Nabiy sollallohu alayhi vasallam tashqariga chiqib, hech kimga hech narsa demasdan, tuyalarini so‘ydilar, sochlarini oldirdilar. Sahobalar buni ko‘rgach, ular ham qurbonliklarini so‘yib, sochlarini ola boshlashdi!
Bu voqeadan ko‘rishimiz mumkinki, Nabiy sollallohu alayhi vasallam vahiy bilan qo‘llab-quvvatlanib turganlar. Tavfiq va ismat bilan o‘ralganlar. Shunday bo‘lsa-da, u zot xotinlari bilan butun ummatga xos bo‘lgan mashaqqatli siyosiy, diniy masalani maslahat qilyaptilar. Bu yerda erkaklikka putur yetadigan hech narsa yo‘q. Aksincha, bunday qilish haqiqiy erlar ishidir. Zero, buni mardlar sayyidi qilyaptilar. Qolaversa, bu payg‘ambarlar yo‘liga ergashish hamdir!
Ba’zilar: «Ayollar bilan maslahatlashinglar, ammo uning teskarisini qilinglar!» deydi. Bu gapning dinga, sunnatga, mantiqqa umuman aloqasi yo‘q!
Abdulloh ibn Ja’far ibn Abu Tolib faqirlarga katta-katta sadaqa qilardi. Jannat yoshlarining sayyidlari bo‘lmish Hasan va Husayn roziyallohu anhumo u kishiga aqlga sig‘adigan darajada sadaqa berishini aytib nasihat qilishdi. Shunda Abdulloh ularga dedi:
– Robbim meni bu odatga odatlantirdi. Men ham odamlarni o‘rgatib qo‘ydim. Agar men odatimni o‘zgartirsam, Robbim ham odatini o‘zgartiradimi deb qo‘rqaman.
Gapining ma’nosi shuki, u sadaqa qilgani sari moli ko‘payib borgan.
Allohdan mol so‘rashning eng yaxshi yo‘li sadaqadir.
Ja’far roziyallohu anhu Muta jangida shahid bo‘lganida uning xotini Asmo bintu Umays o‘g‘illari Muhammad bilan Abdullohni qo‘llaridan tutib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga olib keldi. Ular hali go‘dak edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ularni quchoqlab turib dedilar:
– Ularning qiynalishidan qo‘rqyapsanmi?! Dunyo va oxiratda men ularning valiysiman.
So‘ng duo qildilar:
– Allohim! Ja’farning oilasiga O‘zing o‘rinbosar bo‘l. Abdullohning savdo-sotig‘iga baraka ber!
Bu muborak duo mustajob bo‘lib, Abdulloh haddan ortiq boyib ketdi va saxiylik qila boshladi.
Otalarning solih bo‘lishi farzandlar hayotini himoya qiladi. Bu Allohning borliqdagi o‘zgarmas qonunidir. Bu qonunni Alloh yer va osmonlarni yaratgan paytda yo‘lga qo‘ygan va O‘zining aziz kitobida zikr qilgan: "O‘zlari, agar ortlaridan zaif zurriyot qoldirsalar, ular haqida xavotirlanadiganlar (boshqalar haqida ham) qo‘rqsinlar. Bas, Allohga taqvo qilsinlar va to‘g‘ri so‘z aytsinlar" (Niso surasi, 9-oyat).
Ja’far roziyallohu anhu ahlini, sevganlarini, vatanini tashlab chiqib dinini saqlab qolish uchun Habashistonga hijrat qilgan bo‘lsayu, Alloh uning farzandlarini qanday tashlab qo‘yishi mumkin?! Allohning dini va shariati uchun kurashayotgan kishini Alloh qanday qilib g‘urbat diyorida Najoshiyning mamlakatida zoye qilishi mumkin?! Muta jangida qatnashgan, ikki qo‘li kesilsa-da, Islom bayrog‘ini tanasi bilan tutishga harakat qilgan zotning farzandlarini Alloh qanday zoye qilishi mumkin?!
Allohdan ko‘ra ahdiga vafodorroq kim bor?! Abdulloh ibn Ja’farning hayoti Alloh O‘z ahdiga vafo qilganining belgisidir.
Yuring, tarixni bir aylanib kelamiz. Alloh taolo Muso va Hizr alayhissalomlarga yetim bolalarning devorini tiklab qo‘yishni buyurganida ularning otalari solih bo‘lganini sabab qilgan edi. Bundan ortiq vafo bo‘ladimi? Ularning otasini hech kim tanimaydi. U solih inson bo‘lgani uchun Alloh ikki buyuk zotni uning nuragan devorlarini tuzatib qo‘yishlari uchun xizmatkor qilib yubormokda.
Bolalaringizni muhofaza qilmoqchi bo‘lsangiz, ularni Allohning rioyasi va hifzida topshirmoqchi bo‘lsangiz, solih bo‘ling! Va bo‘ldi, boshka tashvishlanmang! Alloh aslo axdini buzmaydi!
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhu kechasi qoim bo‘larkan, uxlab yotgan qizchasiga qarab: «Ey qizalog‘im! Bu sen uchun», der edi. So‘ng yuqoridagi Muso va Hizr alayhissalomlar haqidagi devor bilan taalluqli oyatni o‘qirdi: «Devorga kelsak, u shahardagi ikki yetim bolaniki bo‘lib, uning ostida ikkovlarining xazinasi bor edi. Ularning otalari solih odam edi. Bas, Robbing ikkovlarining voyaga yetishini va xazinalarini chiqarib olishlarini iroda qildi. Robbing tarafidan rahmat o‘laroqdir. Men buni o‘zimcha qilganim yo‘q. Sen sabr qila olmagan narsalarning ta’vili ana shudir» (Kahf surasi, 82-oyat).
«Nabaviy tarbiya» kitobi asosida tayyorlandi
Bir kunda necha soat uxlash kerak?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
VAQT QADRI VA UNDAN UNUMLI FOYDALANISH
Ba’zi insonlarda sog‘lom hayot kechirish uchun har kuni albatta sakkiz soat uxlash kerak, degan tushuncha bor. Ammo aslida uyqu miqdori har bir insonning holati, ehtiyoji va organizmiga bog‘liq. Asosiy maqsad — ma’lum bir soatni to‘ldirish emas, balki tetik va faol holatda uyg‘onishdir.
Kimdir olti soat uxlab ham kun davomida samarali faoliyat olib borishi mumkin, boshqa birovga esa ko‘proq dam olish kerak bo‘ladi. Muhimi — inson uyqusini tartibga solishi va vaqtini qadrlashi lozim.
ULUG‘ ZOTLAR HAYOTIDAN NAMUNALAR
Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniy rahmatullohi alayh bir kitobdan charchasa, boshqasiga o‘tar, uyqusi kelganda esa o‘zini suv bilan sergaklashtirib, yana ilm bilan mashg‘ul bo‘lar edi.
Mufassir Alusiy rahmatullohi alayh kechalari tafsir yozar, kunduzlari esa dars berar edilar. Uning ilmiy merosi qanchalik ulkan ekani bu mehnatning samarasidir.
VAQTNI BЕHUDA SARFLAMASLIK
Inson hayotida eng qimmatli boylik — vaqtdir. Pulni yo‘qotgan odam uni qayta topishi mumkin, ammo o‘tgan vaqt hech qachon qaytmaydi.
Imom Hofiz Munziriy rahmatullohi alayh haqida aytadi: “Men kechayu kunduz ilm bilan mashg‘ul bo‘lgan, hatto ovqatlanayotganda ham ilmdan uzilmaydigan insonlarni ko‘rdim”.
BO‘Sh VAQTNI TO‘G‘RI BOSHQARISH
Ba’zan inson bir necha daqiqa dam olish uchun o‘tiradi, ammo bu vaqt sezilmay soatlarga aylanib ketadi. Natijada umrning katta qismi foydasiz ishlarga sarflanadi.
Shuning uchun har bir inson: “Men sarflayotgan bu vaqtim menga yoki boshqalarga qanday foyda keltiradi?” deb o‘zidan so‘rashi kerak. Agar javob bo‘lmasa, u ishdan voz kechish afzal.
VAQTDAN FOYDALANISHGA ZAMONAVIY MISOL
Ba’zi rivojlangan jamiyatlarda insonlar hatto qisqa kutish vaqtlaridan ham unumli foydalanishga odatlangan. Masalan, transportda, navbatda yoki uchrashuv boshlanishini kutayotganda ular kitob o‘qiydi, rejalar tuzadi yo biror ish bilan shug‘ullanadi.
Bu yangi odat emas. Aslida bu – musulmon ulamolari asrlar davomida amal qilgan tamoyildir.
HAR BIR YIG‘ILISH FOYDALI BO‘LSIN
Abu Amr ibn A’lo rahmatullohi alayhi Asmoiyga bunday nasihat qilgan: “Agar biror joyga borishing ilm olish, yaxshilik qilish yoki foydali maqsad uchun bo‘lsa — bor. Ammo behuda suhbat, g‘iybat va vaqtni isrof qilish uchun bo‘lsa — undan saqlan”.
Insonning uchrashuvlari ham, suhbatlari ham foydali bo‘lishi kerak. Ovqatlanish, mehmonchilik, do‘stlar bilan uchrashish — barchasi yaxshi niyat va foydali maqsad bilan bo‘lsa, qadrlidir.
XULOSA
Ulug‘ insonlarning hayoti bizga bir haqiqatni o‘rgatadi: Vaqt – Alloh bergan eng katta ne’matlardan biri. Uni qadrlagan inson dunyosi va oxirati uchun katta yutuqlarga erishadi.
Shuning uchun har bir lahzamizni ilm, ibodat, mehnat va foydali ishlar bilan bezashga harakat qilaylik.
Davron NURMUHAMMAD