Bir oyat tafsiri va shubhani ketkazish
“Ular Rabbilari tomonidan hidoyatdadirlar va ular faloh (najot) topuvchilardir”. Bu oyatda ikki narsa - hidoyat hamda faloh mukofot sifatida zikr etilgan. Chunki, bundan oldin g'aybga hamda payg'ambarlarga iymon keltirish sifatlari keltirilgan. Mana shu iymonga mukofot o'laroq bu oyatda hidoyat bilan faloh va'da qilinmoqda. Falohni amalga mukofot bo'lishini tushunsa bo'ladi, chunki falohning ma'nosi murod va maqsadga etmoqdir. Lekin hidoyat deb yo'lni ko'rsatishga aytiladi. Bir narsaning yo'lini ko'rib olish bir maqsad ham emas, shu bilan birga u biror amalga mukofot bo'lishi ham mumkin emas.
Hazrat mana shu shubhani daf' qilish uchun aytdilarki, mening o'zim bilan sodir bo'lgan bir voqea mana shubhaga juda yaxshi javob bo'ladi. Voqea shunday bo'ldiki, bir odam Meyuratga ketayotgan poyezdga minmoqchi ekan, adashib Rurkiyga, ya'ni qarama-qarshi tarafga ketayotgan poyezdga minib olibdi. Poyezd yurganidan keyin xato qilganini bildi. Men ham o'sha poyezdda Rurkiyga ketayotgan edim. U odamning nihoyatda qattiq iztirobga tushganini ko'rdim. Men esa o'z joyimda xotirjam o'tiribman. Unga tasalli beraman desam, menga iltifot ham qilmadi. Poyezd tezlagani sayin uning parishonligi yanada ortib boraverdi. O'sha vaqtda bildimki, manzil va maqsad tomon to'g'ri yo'lda ketayotganini aniq bilishning o'zi ham inson uchun bir katta ne'mat va rohat ekan. Shuning uchun buni amalga mukofot qilib belgilansa bo'laveradi. Bu oyat mo'minlarni "Sizlar sahih va to'g'ri yo'ldan bormoqdasizlar, hech tashvish qilmanglar", deya xotirjam qilmoqda. Bundan ortiq yana qanday ne'mat bo'lishi mumkin?
Yorqinjon Fozil rahimahulloh
18 avgust — Usmon Mus'hafi Toshkentga qaytgan kun
18 avgust Toshkentning nafaqat diniy, balki madaniy va ilmiy merosi tarixida muhim o‘rin tutuvchi sana. Qur’oni Karimning eng qadimiy qo‘lyozmalaridan biri sifatida e’zozlanadigan Usmon Mus'hafi asrlar davomida Markaziy Osiyo tarixining turli bosqichlariga guvoh bo‘lib kelgan, xabar bermoqda iccu.uz.
Ushbu nodir qo‘lyozma yirik hajmdagi pergament varaqlarga yozilgan bo‘lib, matni qadimiy Hijoz xatida bitilgan. Mus'hafda hozirgi arab yozuvidagi nuqta va harakat belgilari mavjud emas. Manbalarda uning saqlanib qolgan qismi 338 yoki 353 varaqdan iborat ekani haqida turli ma’lumotlar uchraydi. Ayrim yo‘qolgan pergament varaqlar keyinchalik qog‘oz bilan almashtirilgan. Qo‘lyozmaning aniq sanasi xususida ilmiy adabiyotlarda turli qarashlar mavjud.
Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, Mus'haf uzoq yillar Samarqandda saqlangan. 1868–1869 yillarda u Sankt-Peterburgga olib ketilgan va Imperator xalq kutubxonasiga topshirilgan. 1905 yilda qo‘lyozmaning 50 ta faksimile nusxasi ko‘chirilgan. 1917 yildagi siyosiy o‘zgarishlardan keyin musulmon ulamolarining talabi bilan Mus'haf avval Ufaga, keyin esa O‘rta Osiyoga qaytarilishi jarayoni boshlangan.
1924 yilda Usmon Mus'hafi Tatariston, Boshqirdiston va Turkiston ulamolaridan tashkil topgan maxsus kuzatuvchilar hamrohligida maxsus poyezd orqali Ufadan Toshkentga olib kelindi. Toshkentga olib kelinganidan so‘ng Mus'haf bir muddat shahardagi masjidlardan birida saqlandi. Keyinchalik uning asrab-avaylanishini ta’minlash maqsadida O‘zbekiston tarixi davlat muzeyiga topshirildi.
1989 yil 14 mart kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan Musulmonlarning IV quriltoyida O‘zbekiston hukumati qarori bilan Usmon Mus'hafining musulmonlar ixtiyoriga qaytarilgani e’lon qilindi. Keyinchalik u O‘zbekiston musulmonlari idorasi ixtiyoriga topshirildi. Mus'haf bir muddat Hazrati Imom majmuasidagi «Mo‘yi Muborak» madrasasi muzey-kutubxonasida maxsus sharoitda ham saqlandi.
Usmon Mus'hafining tarixiy va madaniy ahamiyati xalqaro miqyosda ham e’tirof etilgan. 1997 yilda qo‘lyozma YUNЕSKOning «Memory of the World» — «Jahon xotirasi» dasturi ro‘yxatiga kiritilgan.
2025 yil 13 noyabr — Usmon Mus'hafi tarixida yana bir muhim sana. Aynan shu kuni nodir qo‘lyozma O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga olib kelindi. Bugun Qur’on zalidagi asosiy eksponatlardan biri sifatida alohida o‘rin egallab, yurtimizning ko‘p asrlik diniy, ilmiy va ma’naviy merosini namoyon etuvchi bebaho yodgorlik sifatida taqdim etilgan. Shuningdek, Markazda turli davrlarda Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar va Temuriylar davrida ko‘chirilgan Qur’on nusxalarini ham ko‘rish mumkin. Usmon Mus'hafi tarixi bu faqat bir qo‘lyozmaning tarixi emas. Bu asrlar osha saqlangan ilmiy va ma’naviy meros, uni asrab-avaylagan avlodlar xotirasi va O‘zbekiston zaminida shakllangan buyuk islom sivilizatsiyasining uzviy davomiyligi haqidagi tarixdir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
