Ular haqiqiy mo'minlar
Alloh taolo mo'minlarni bunday vasf qiladi: «Mo'minlar – Alloh (nomi) zikr etilganida – dillarida qo'rquv bo'ladigan, oyatlari ularga tilovat qilinganida – imonlari ziyoda bo'ladigan, O'zlarining Parvardigorigagina (barcha ishlarida) tavakkul qiladigan, namozni barkamol o'qiydigan va rizq qilib berganimizdan (sadaqa va) ehson qiladigan kishilardir. Aynan o'shalar haqiqiy mo'minlardir. Ular uchun Parvardigor huzurida darajalar va farovon rizq (bordir)»(Anfol, 2–4).
Demak, haqiqiy mo'minlar yuksak sifatlarga ega bo'lgan kishilardir:
“...Alloh (nomi) zikr etilganida – dillarida qo'rquv bo'ladigan...”
Banda doimo Alloh taoloning zikri bilan mashg'ul bo'lishi kerak. Bu haqda Qur'onda bunday marhamat qilinadi: «Ey imon keltirganlar! Allohni ko'p zikr qilingiz va ertayu kech Unga tasbeh aytingiz!(Ahzob, 41-42); Bas, Meni yod etingiz, (Men ham) sizlarni yod eturman. Menga shukr qilingiz, noshukrchilik qilmangiz!»(Baqara, 152).
Darhaqiqat, musulmonning butun hayoti, qalbi, tili, o'y-xayoli Alloh taologa bog'langan bo'ladi. Zikr bandani Rabbisiga eng oson va tez yaqinlashtiruvchi yo'ldir. Banda o'z Rabbisining zikri ila umr kechirar ekan, hayoti osoyishta va xotirjam bo'ladi.
“...Oyatlari ularga tilovat qilinganida – imonlari ziyoda bo'ladigan...”
Banda Qur'onni qanchalik ko'p tinglasa va tilovat qilsa, uning ma'nolarini tafakkur qilsa, imoni shuncha mustahkam bo'ladi.
“...O'zlarining Parvardigorigagina (barcha ishlarida) tavakkul qiladigan...”
Allohga tavakkul qilish haqiqiy mo'minning sifatidir. Alloh bunday marhamat qiladi: «Osmonlar va Yerning g'aybiy siri (ularning ilmi) Allohga xosdir. Barcha ish Ungagina qaytarilur. Bas, Unga ibodat qiling va Unga tavakkul eting! Qilayotgan ishlaringizdan (esa) Rabbingiz g'ofil emasdir»(Hud, 123).
Mo'min banda har bir ish Allohning irodasi ila bo'lishiga imon keltiradi, shu sababli har bir ishini Allohga tavakkul qilgan holda bajaradi.
“...Namozni barkamol o'qiydigan...”
Haqiqiy mo'minlar namozni benuqson ado etishadi. “...Rizq qilib berganimizdan (sadaqa va) ehson qiladigan kishilardir...”.
Mo'min qo'lidagi barcha narsa Allohning unga bergan omonati ekanini biladi. Shu bois, Alloh rozi bo'ladigan yo'llarga sarf qiladi, qo'lidagi boylikning ko'p yoki ozligidan quvonmaydi, balki xolis Alloh yo'lida sarflaganidan sevinadi.
Alloh yo'lida sarf qilingan boylik aslo kamaymaydi, aksincha, yanada ko'payadi. Alloh bunday marhamat qiladi: «Alloh yo'lida mollarini ehson qiluvchilar (savobining) misoli go'yo bir donga o'xshaydiki, u har bir boshog'ida yuztadan doni bo'lgan ettita boshoqni undirib chiqaradi. Alloh xohlagan kishilarga (savobini) yanada ko'paytirib beradi. Alloh (karami) keng va bilimdon Zotdir»(Baqara, 261).
Demak, ushbu oyatning boshida keltirilgan sifatlarga ega bo'lgan musulmon haqiqiy mo'min nomiga loyiqdir va ular uchun “...Parvardigor huzurida darajalar va farovon rizq (bordir)...”.
Haqiqiy mo'minlardan bo'lishni istagan banda o'z nafsini taftish etishi lozim. Zikr etilgan sifatlarning bandada mavjud bo'lishi mo'minning komilligidandir. Barchamiz Alloh taolo huzuridagi ulug' darajalarga ana shu sifatlar bilan erishishga harakat qilmog'imiz zarur.
Davron NURMUHAMMAD
Bir kunda necha soat uxlash kerak?
Bismillahir Rohmanir Rohiym
VAQT QADRI VA UNDAN UNUMLI FOYDALANISH
Ba’zi insonlarda sog‘lom hayot kechirish uchun har kuni albatta sakkiz soat uxlash kerak, degan tushuncha bor. Ammo aslida uyqu miqdori har bir insonning holati, ehtiyoji va organizmiga bog‘liq. Asosiy maqsad — ma’lum bir soatni to‘ldirish emas, balki tetik va faol holatda uyg‘onishdir.
Kimdir olti soat uxlab ham kun davomida samarali faoliyat olib borishi mumkin, boshqa birovga esa ko‘proq dam olish kerak bo‘ladi. Muhimi — inson uyqusini tartibga solishi va vaqtini qadrlashi lozim.
ULUG‘ ZOTLAR HAYOTIDAN NAMUNALAR
Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniy rahmatullohi alayh bir kitobdan charchasa, boshqasiga o‘tar, uyqusi kelganda esa o‘zini suv bilan sergaklashtirib, yana ilm bilan mashg‘ul bo‘lar edi.
Mufassir Alusiy rahmatullohi alayh kechalari tafsir yozar, kunduzlari esa dars berar edilar. Uning ilmiy merosi qanchalik ulkan ekani bu mehnatning samarasidir.
VAQTNI BЕHUDA SARFLAMASLIK
Inson hayotida eng qimmatli boylik — vaqtdir. Pulni yo‘qotgan odam uni qayta topishi mumkin, ammo o‘tgan vaqt hech qachon qaytmaydi.
Imom Hofiz Munziriy rahmatullohi alayh haqida aytadi: “Men kechayu kunduz ilm bilan mashg‘ul bo‘lgan, hatto ovqatlanayotganda ham ilmdan uzilmaydigan insonlarni ko‘rdim”.
BO‘Sh VAQTNI TO‘G‘RI BOSHQARISH
Ba’zan inson bir necha daqiqa dam olish uchun o‘tiradi, ammo bu vaqt sezilmay soatlarga aylanib ketadi. Natijada umrning katta qismi foydasiz ishlarga sarflanadi.
Shuning uchun har bir inson: “Men sarflayotgan bu vaqtim menga yoki boshqalarga qanday foyda keltiradi?” deb o‘zidan so‘rashi kerak. Agar javob bo‘lmasa, u ishdan voz kechish afzal.
VAQTDAN FOYDALANISHGA ZAMONAVIY MISOL
Ba’zi rivojlangan jamiyatlarda insonlar hatto qisqa kutish vaqtlaridan ham unumli foydalanishga odatlangan. Masalan, transportda, navbatda yoki uchrashuv boshlanishini kutayotganda ular kitob o‘qiydi, rejalar tuzadi yo biror ish bilan shug‘ullanadi.
Bu yangi odat emas. Aslida bu – musulmon ulamolari asrlar davomida amal qilgan tamoyildir.
HAR BIR YIG‘ILISH FOYDALI BO‘LSIN
Abu Amr ibn A’lo rahmatullohi alayhi Asmoiyga bunday nasihat qilgan: “Agar biror joyga borishing ilm olish, yaxshilik qilish yoki foydali maqsad uchun bo‘lsa — bor. Ammo behuda suhbat, g‘iybat va vaqtni isrof qilish uchun bo‘lsa — undan saqlan”.
Insonning uchrashuvlari ham, suhbatlari ham foydali bo‘lishi kerak. Ovqatlanish, mehmonchilik, do‘stlar bilan uchrashish — barchasi yaxshi niyat va foydali maqsad bilan bo‘lsa, qadrlidir.
XULOSA
Ulug‘ insonlarning hayoti bizga bir haqiqatni o‘rgatadi: Vaqt – Alloh bergan eng katta ne’matlardan biri. Uni qadrlagan inson dunyosi va oxirati uchun katta yutuqlarga erishadi.
Shuning uchun har bir lahzamizni ilm, ibodat, mehnat va foydali ishlar bilan bezashga harakat qilaylik.
Davron NURMUHAMMAD
