MUFTIY SHAYX SHAMSIDDINXON BOBOXONOV
O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari diniy boshqarmasi raisi, besh respublika muftiysi
Yashagan yillari: 1937 – 2003
Muftiylik yillari: 1982 – 1989
Shayx Shamsiddinxon Boboxonov 1937 yil Toshkent shahrida tug‘ilgan. Filologiya fanlari nomzodi, 1962-1966 yillarda Qohirada al-Azhar universitetida arab tili filologiyasi bo‘yicha tahsil olgan. 1962-1974 yillarda Ittifoq Ministrlar Sovetining Diniy ishlar bo‘yicha Kengash tarkibidagi Musulmon tashkilotlarining xalqaro aloqalar bo‘limining katta referenti, 1974-1982 yillarda Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti prorektori va rektori vazifalarida faoliyat yuritgan.
1982 yil otasi muftiy Ziyovuddinxon ibn Eshon Boboxonning vafotidan so‘ng shu idoraga rais va muftiy etib saylangan.
Shayx Shamsiddinxon Boboxonovning xizmatlari:
– Boku, Moskva va Toshkent shaharlarida o‘tkazilgan xalqaro anjumanlarning tashabbuskori. Dinlararo xalqaro anjumanlar tashkiliy qo‘mitalariga a’zo bo‘lib, ularning o‘zaro aloqalarini mustahkamlashga faol qatnashdi;
– 1985 yil Qozon shahrida Qur’oni karimni nashr etish bo‘yicha tashkil etilgan kengashga rahbarlik qildi.
– “Sovet Sharqi musulmonlari” tahririyati uchun “Hazrati Imom” majmuasida yangi bino barpo etdi. Hozirda mazkur tahririyat negizida “Shamsiddinxon Boboxonov” nomidagi nashriyot va bosmaxona faoliyat yuritmoqda;
– “al-Adabul mufrad” tarjimasi, “Ming bir fatvo” va “So‘nmas ziyo” kabi bir nechta kitoblar muallifi;
– 1994 yildan 2003 yilgacha Misr Arab Respublikasi, Saudiya Arabistoni Qirolligi, Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi, Kuvayt Amirligi, Bahrayn Qirolligi va Jazoir davlatida O‘zbekiston Respublikasining Favqulodda va muxtor elchisi sifatida faoliyat yuritdi;
– Butunjahon Tinchlik Kengashi, Masjidlar bo‘yicha Butunjahon Oliy Kengashi, Osiyo va Afrika xalqlari birdamligi sovet qo‘mitasi, Tinchlikni himoya qilish Sovet va O‘zbekiston qo‘mitalari, Sovet va O‘zbekiston Tinchlik jamg‘armalari kabi qator butunjahon, xalqaro va respublika tashkilotlari a’zosi;
– Iordaniya Qirollik akademiyasi haqiqiy a’zosi, Xalqaro Ibn Sino mukofoti sohibi, xalqlar o‘rtasida tinchlik va do‘stlikni mustahkamlashga qo‘shgan hissa uchun “Xalqlar do‘stligi” ordeni hamda jahonning qator mamlakatlari faxriy va esdalik nishonlari bilan taqdirlangan.
Shamsiddin Boboxonov 2003 yili 15 aprelda Toshkent shahrida vafot etdi.
Shayboniylar daxmasi ziyoratgohga aylantiriladi
Samarqandning yuragi boʻlgan Registon maydoni hududidagi Shayboniyxon va uning sulolasi dafn etilgan maskan ziyoratgohga aylantiriladi.
Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarovning soʻzlariga koʻra,1960–1962-yillarda hozirgi Islom Karimov koʻchasini kengaytirish, obodonlashtirish ishlari jarayonida mazkur daxma shu hududda boʻlgan Shayboniyxon madrasasi hovlisidan Registon maydoniga – Tillakori va Sherdor madrasalari yoniga koʻchirilgan.
“Maʼlumki, mazkur hudud Amir Temur bobomiz davrida Samarqand shahrining eng muhim markazlaridan biri boʻlgan, bu hududda koʻplab madrasa va masjidlar bunyod etilgan. Jumladan, Amir Temur masjidi va uning roʻparasida Bibixonim madrasasi qad rostlagan. Keyinchalik Mirzo Ulugʻbek bobomiz tomonidan ulkan madrasa qurilgan. Balki Shayboniyxon ham ana shu ulugʻvor madrasa va masjidlarga havas qilib, ularning yonida madrasa qurgandir. Chunki, tarixiy manbalardan bilamizki, Muhammad Shayboniyxon ham ulugʻ hukmdor boʻlish bilan birga ilm-maʼrifat homiysi, ilmli inson va ijodkor sifatida Samarqandda ulkan bunyodkorlik ishlarini amalga oshirgan, koʻplab masjid va madrasalar qurdirgan. Amir Temurdan keyin qudratli davlat tashkil etib, uning chegaralarini kengaytirgan, obod qilgan”, deydi Registon majmuasi rahbari.
Tarixiy manbalarda Shayboniyxon 1510-yilda Eron shohi Ismoil Safaviy bilan boʻlgan jangda halok boʻlgach, uning boshsiz tanasi Samarqandga keltirilib, Baland Sufaga dafn qilingani yozilgan.
Baland Sufa oʻz vaqtida Shayboniyxon madrasasida boʻlgan va keyinchalik (1960–1962-yillarda) oʻz holicha Registon hududiga koʻchirilgan daxmadir.
Xonqul Samarovning qoʻshimcha qilishicha, shu paytgacha Muhammad Shayboniyxon shaxsiga munosabat ortidan bu joyga ham yetarli darajada eʼtibor qaratilmagan.
Shuningdek, u oltmish yildan ortiq vaqtdan buyon ushbu hududda turgan bu ziyoratgoh haqida oddiy odamlar, hatto koʻpchilik tarixchilarda ham ma'lumot yo'qligini, bunga sabab esa hududda hech qanday koʻrgazmali vosita yoki yozuv mavjud emasligini taʼkidlaydi.
“Yillar davomida xalqimiz ongiga Bobur ijobiy, Shayboniyxon salbiy shaxs sifatida singdirildi. Aslida esa davlatchilik tariximiz, qolaversa, adabiyotimiz rivojida bu ikki buyuk bobomizning ham oʻz munosib oʻrni, hissasi bor. Zahiriddin Muhammad Boburning oʻzi ham “Boburnoma”da bu zotning nomi haqida toʻxtalib, “Shayboq”, yaʼni “kuch-qudratli” degan taʼrif bergan. Shayboniyxon va shayboniylar tomonidan Samarqandda, umuman, ushbu mintaqada katta bunyodkorlik ishlari amalga oshirilgani haqida tarixiy manbalarda koʻplab maʼlumotlar uchraydi. Masalan, Shayboniyxon bir necha bosqichli oʻqitish tizimi joriy etib, barcha ilmlardan xabardor boʻlish uchun bola 26-yil taʼlim olishi kerak, deb hisoblagan. Ikki yillik maktab taʼlimidan soʻng har biri 8-yildan iborat uch bosqichli madrasa taʼlimini olish zarur boʻlgan”, deya maʼlumot beradi Registon majmuasi rahbari Xonqul Samarov.
Maʼlumot uchun, Shayboniyxon kuchli sarkarda, hukmdor boʻlish bilan birga ijodkor sifatida nafis gʻazal va ruboiylar, dostonlar yozgan. Jumladan, “Bahr-ul xudo” nomli dostoni va oʻgʻli valiahd Temur sultonga atalgan pand-nasihatlardan iborat kitobi mavjudligi qayd etiladi.
Tarixiy manbalarda keltirilishicha, u bobosi Abulxayrxon vafotidan keyin parokanda boʻlib ketgan qabilalarni birlashtirib, koʻchmanchi oʻzbeklar davlatini qayta tiklagan. Movarounnahr, Xorazm va Xurosonni egallab, qudratli davlat barpo qilgan. Muhammad Shayboniyxon butun mintaqani yagona bir markaz – Samarqand qoʻl ostida birlashtirgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
