O‘zbekiston xalqiga bayram tabrigi
Qadrli vatandoshlar!
Siz, azizlarni, ko‘pmillatli butun xalqimizni 8 dekabr – O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi kuni bilan chin qalbimdan samimiy muborakbod etib, barchangizga o‘zimning chuqur hurmatim va ezgu tilaklarimni izhor etaman.
Ushbu qutlug‘ ayyomda barcha huquq va erkinliklarimiz, yurtimizdagi tinchlik va barqarorlik, birlik va hamjihatlik, ortga qaytmas demokratik islohotlarimiz kafolati bo‘lgan Asosiy qonunimizning hayotimizdagi o‘rni va ahamiyatini yanada chuqur his etmoqdamiz.
Hech shubhasiz, xalqimiz siyosiy-huquqiy tafakkuri hamda yuksak xohish-irodasining ifodasi bo‘lgan Konstitutsiyamizda muhrlab qo‘yilgan qoida va tamoyillar Yangi O‘zbekistonni barpo etishda barchamiz uchun beqiyos kuch-g‘ayrat, ishonch va ilhom manbai bo‘lib xizmat qilmoqda.
Bu haqda so‘z yuritganda, avvalo, yanada keng vakolat va mas’uliyatga ega bo‘lgan milliy parlamentimiz hamda ilk marta mahalliy Kengashlar deputatlari orasidan saylangan raislar boshchilik qilayotgan viloyat Kengashlari, jamiyat boshqaruvida o‘rni va nufuzi tobora ortib borayotgan mahalla instituti faoliyati misolida xalq davlat hokimiyatining birdan-bir manbai ekani haqidagi konstitutsiyaviy qoidaning amaliy tasdig‘ini ko‘ramiz.
Ayniqsa, yangi parlamentimiz tomonidan joriy yilda sudlar faoliyati hamda fuqarolarning huquq va erkinliklari kafolatlarini kuchaytirishga oid qonunlar hamda yurtimizda do‘stlik, hamjihatlik muhitini mustahkamlash, inklyuziv jamiyat, yoshlar, xotin-qizlar masalalari, kam ta’minlangan insonlar manfaatlarini himoya qilish, kambag‘allikni qisqartirish, milliy qadriyatlarimizni asrab-avaylash bo‘yicha ko‘plab muhim qarorlar qabul qilinganini ta’kidlash lozim.
Mahalliy kengashlar ham o‘z hududlaridagi dolzarb ijtimoiy muammolarni hal etish bo‘yicha faol ish olib bormoqda. Ular tomonidan o‘tgan davrda 25 mingdan ziyod masala muhokama qilinib, tegishli qarorlar qabul qilingani, mansabdor shaxslarga 14 mingga yaqin deputatlik so‘rovlari yuborilgani ham shundan dalolat beradi.
Vakillik organlarini chinakam xalq minbari, xalq ovoziga aylantirishga qaratilgan islohotlarimizning davomi sifatida 2026 yilning 1 yanvaridan tuman va shaharlarda ham hokim va Kengash raislari vazifalarini alohida ajratish bo‘yicha tegishli chora-tadbirlarni amalga oshiramiz.
Bir so‘z bilan aytganda, xalq hokimiyatchiligi, vakillik demokratiyasi, Konstitutsiya va qonun ustuvorligi kabi konstitutsiyaviy prinsiplarga bundan buyon ham sodiq qolib, ushbu yo‘nalishdagi islohotlarimizni yanada qat’iy davom ettiramiz.
Hurmatli do‘stlar!
Ma’lumki, so‘nggi yillarda mamlakatimizda inson qadri, aholining huquq va manfaatlarini ta’minlash har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. “Konstitutsiya – inson qadri, erkinlik, tenglik va adolat garovi!” degan ezgu g‘oya asosida o‘tkazilayotgan bu yilgi bayram tadbirlari orqali shu yo‘lda erishgan yutuqlarimiz chuqur tahlil qilinib, yangi va dolzarb vazifalar belgilab olinmoqda.
Keyingi vaqtda barcha soha va tarmoqlarda qo‘lga kiritayotgan natijalarimizga shu nuqtayi nazardan baho berar ekanmiz, ularning zamirida, eng avvalo, insonparvarlik va xalqparvarlik tamoyillari mujassam ekanini va ular o‘z samarasini berayotganini alohida qayd etish o‘rinlidir. Misollarga murojaat qiladigan bo‘lsak, joriy yilda aholi jon boshiga daromad 3 ming 500 dollarni tashkil etgani, maktabgacha ta’limda qamrov 78 foiz, oliy ta’limda esa 42 foizga yetgani, odamlarimizning o‘rtacha umr ko‘rish darajasi 73,8 yoshdan75,1 yoshga uzaygani va boshqa raqamlarni keltirish mumkin.
Konstitutsiyamizga asosan davlat zimmasiga yuklatilgan ijtimoiy majburiyatlarni bajarish hamda yurtimizda ijtimoiy davlat barpo etish borasida ham ulkan ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, 1 million nafardan ziyod fuqaro kambag‘allikdan chiqarildi, kambag‘allik darajasi 6,6 foizga tushirildi.
Iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish, xalqimiz uchun munosib turmush darajasini ta’minlash, mustahkam huquqiy tizim va ochiq jamiyat barpo etish yo‘lidagi keng ko‘lamli islohotlarimiz dunyo jamoatchiligi tomonidan e’tirof etilmoqda.
Masalan, 2025 yilda Barqaror rivojlanish maqsadlari indeksida O‘zbekiston 19 pog‘ona yuqori ko‘tarilib, Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasida eng jadal rivojlanayotgan mamlakat sifatida qayd etildi. Global innovatsiya indeksida yurtimiz Markaziy va Janubiy Osiyo mamlakatlari bo‘yicha kuchli uchlikdan joy oldi. “S&P”, “Fitch” va “Moody's” kabi nufuzli xalqaro agentliklar tomonidan O‘zbekistonning suveren kredit reytingi oshirildi.
Nufuzli xalqaro anjuman – YUNЕSKO Bosh konferensiyasi so‘nggi 40 yil davomida birinchi marta Parijdan tashqarida, ya’ni, Samarqandda muvaffaqiyatli o‘tkazilgani ham jahon hamjamiyati tomonidan muhim voqea sifatida e’tirof etilmoqda.
Aziz va muhtaram yurtdoshlar!
Islohotlarimiz hal qiluvchi bosqichga kirayotgan bugungi kunda biz Konstitutsiyamizning har bir normasini davlat va jamiyat hayotida amaliy faoliyat mezoniga aylantirishimiz zarur. Ayniqsa, yoshlarimizga Asosiy qonunimizning mazmun-mohiyatini chuqur o‘rgatish, ularni konstitutsiyaviy qadriyatlar asosida yuksak ongli va vatanparvar fuqarolar, siyosiy tafakkur va huquqiy madaniyat egalari etib tarbiyalash oldimizda turgan g‘oyat muhim vazifadir.
Faqat Konstitutsiya va qonunlarimizga chuqur hurmat, puxta huquqiy bilim va amaliy tajriba asosidagina biz davlat va jamiyat boshqaruvida faol ishtirok etib, Vatan va xalq oldidagi farzandlik burchimizni sharaf bilan ado eta olamiz. Shundagina Bosh qomusimizning hayotbaxsh kuchi, bunyodkorlik salohiyati amalda yanada yorqin namoyon bo‘ladi.
Barchamiz uchun milliy mustaqilligimiz, g‘urur va iftixorimiz timsoli bo‘lgan Konstitutsiyamiz sharaflanadigan ushbu quvonchli ayyom munosabati bilan sizlarni yana bir bor chin dildan tabriklayman.
Siz, aziz yurtdoshlarimga sihat-salomatlik, baxt va omad, oilalaringizga tinchlik-totuvlik va farovonlik tilayman.
Konstitutsiyamiz va barcha yutuqlarimizning ijodkori bo‘lgan mard va olijanob xalqimiz doimo omon bo‘lsin!
Shavkat Mirziyoyev,
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
«Uyi tozaga gard yuqmas, gard yuqsa ham dard yuqmas»
«BMT Bosh Assambleyasi 20 sentyabrni Butunjahon tozalik kuni
deb e’lon qilish va uni
har yili nishonlashga qaror qiladi»
(BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2023 yil
8 dekabrda qabul qilingan Rezolyutsiya).
2023 yil 8 dekabrda BMT Bosh Assambleyasi A/RES/78/122-sonli Rezolyutsiyani yakdillik bilan qabul qilib, 20 sentyabrni Butunjahon tozalik kuni deb e’lon qildi.
Bu kun insoniyatga toza va sog‘lom atrof-muhit uchun umumiy mas’uliyatimizni hamda tabiiy resurslarga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish zarurligini eslatishga qaratilgan.
Ammo chuqurroq o‘ylab ko‘rsak, tozalik ko‘chada axlat yo‘qligidan ancha ko‘proq ma’noni anglatadi.
Tozalik – bu shunchaki tartib emas. Bu qalb holatidir.
Tozalik supurgidan boshlanmaydi. U qalbdan boshlanadi. Inson o‘zi yurib turgan zamin unga begona emasligini anglagan lahzadan boshlanadi. U soyasida dam oladigan daraxt – shunchaki daraxt emas. U ichadigan suv – shunchaki suv emas. Bularning barchasi Yaratganning bizga vaqtincha ishonib topshirgan ne’matlaridir.
Shuning uchun tozalik masalasi faqat ekologiya masalasi emas. Bu vijdon, tarbiya, imon va bizdan keyin keladigan avlodlar oldidagi mas’uliyat masalasidir.
«Albatta, Alloh poklanuvchilarni sevadi»
Qur’oni Karimda shunday deyilgan: «Albatta, Alloh chin tavba qiluvchilarni va obdon poklanib yuruvchilarni sevadi» (Baqara surasi 2/222).
Bu so‘zlar naqadar teran! Alloh poklanishni tavba bilan – insonning nafaqat tashqi, balki ichki poklanishi bilan bog‘laydi.
Qo‘lni yuvish mumkin, ammo ko‘chada axlat qoldirish mumkin. O‘z uyini ideal darajada ozoda saqlash mumkin, ammo birovning uyi oldida tashlab ketilgan axlat yonidan beparvo o‘tib ketish mumkin. Tabiatga bo‘lgan muhabbat haqida gapirish mumkin, ammo plastik idishni ariqqa tashlash mumkin. Bu haqiqiy tozalikmi?..
Haqiqiy tozalik inson o‘zigagina tegishli bo‘lmagan joyni iflos qilmaslikni anglaganida boshlanadi.
Hech kim ko‘rmayotgan bo‘lsa ham, birov tashlab ketgan qog‘ozni yerdan olganida. Mashina oynasidan axlat tashlamaganida. Suvni iflos qilmaganida. Farzandiga toza ko‘cha toza odatlardan boshlanishini o‘rgatganida. «Mendan keyin bu yerda boshqalar yashaydi», deb anglaganida.
«Tozalik – imonning yarmi»
Allohning Payg‘ambari sallallohu alayhi vasallam, shunday deganlar: «Poklik – imonning yarmidir».
Naqadar kuchli so‘zlar! Shunchaki «tozalik foydali», emas. Shunchaki «tozalik chiroyli», emas.
Tozalik imon bilan bog‘liq! Imon nafaqat so‘zlarda, namoz va ibodatda namoyon bo‘ladi. U insonning atrofidagi olamga qanday munosabatda bo‘lishida ham namoyon bo‘ladi.
Agar biz o‘z uyimizni asrasak, nega hovlimizni iflos qilishimiz kerak? Agar oilamizni sevsak, nega o‘zimizdan keyin boshqalarga ifloslik qoldirishimiz kerak? Agar suv uchun Allohga shukr qilsak, nega daryolar, kanallar va ariqlarni chiqindilar tashlanadigan joyga aylantirishimiz kerak? Agar Vatanimizni sevsak, nega uning ifloslanishiga befarq qarashimiz kerak?
Ajdodlarimiz hikmati
Dono xalqimiz zamonaviy dunyo ekologik dasturlar, ilmiy tadqiqotlar va xalqaro tashabbuslar orqali yetib kelayotgan haqiqatni allaqachon anglagan.
O‘zbek xalq hikmatida shunday deyiladi: «Uyi tozaga gard yuqmas, gard yuqsa ham dard yuqmas».
Bu maqol xalq xotirasida bejiz yashab kelayotgani yo‘q. Unda tozalik va salomatlik o‘rtasidagi chuqur bog‘liqlik aks etgan. Bu maqol O‘zbekistonning rasmiy ekologik resurslarida ham keltirilib, xalqimizning tozalik va ozodalikka an’anaviy munosabati ta’kidlangan.
Yana bir har birimizga tanish fikr bor: «Tozalik – salomatlik garovi».
Bu oddiy ibora kundalik tilimizning bir qismiga aylangan. Ammo, ehtimol, bugun uni yana bir bor qalbimiz bilan eshitishimiz kerakdir...
Ajdodlarimiz zamonaviy ma’nodagi «ekologik barqarorlik» degan so‘zni bilmaganlar. Ammo ular suvning qadrini bilganlar. Yerni hurmat qilganlar. Hovlini asraganlar. Ko‘chalarni supurganlar. Hasharlarda bir-birlariga yordam berganlar. Chunki ular uchun tozalik ko‘z-ko‘z qilish vositasi emas edi. Tozalik madaniyatning bir qismi edi.
Bizdan keyin nima qoladi?
Bir kuni har birimiz bu dunyoni tark etamiz. Uylarimiz qoladi. Ko‘chalarimiz qoladi. Daraxtlar o‘sishda davom etadi. Daryolar oqishda davom etadi. Bugun farzandlarimiz o‘ynayotgan joylarda ertaga boshqa bolalar o‘ynaydi.
Shunda oddiy, ammo juda muhim savol tug‘iladi: Biz ularga nimani qoldiramiz?
Toza hovlimi yoki chiqindi uyumi? Tiniq suvmi yoki ifloslangan kanalmi? Yashil bog‘mi yoki kuyib ketgan yermi? Nafas olish yoqimli bo‘lgan havomi yoki tutundan yuzingizni berkitgingiz keladigan shaharmi?
Biz ko‘pincha bir inson hech narsani o‘zgartira olmaydi, deb o‘ylaymiz. Ammo axir ifloslik birdaniga paydo bo‘lmaydi-ku? Yo‘q. U yerga tashlangan bitta qog‘ozdan boshlanadi. Bir shishadan. Bir paketdan. «Buni boshqa birov tozalaydi», degan bitta fikrdan.
Lekin tozalik ham bir insondan boshlanadi. Yerdan olingan bitta qog‘ozdan. Axlat qutisiga tashlangan bitta paketdan. Bitta daraxtdan. Axlat tashlamaslikka o‘rgatilgan bitta boladan. O‘z namunasi bilan «to‘g‘ri yo‘l shu» ekanini ko‘rsatgan bitta katta insondan.
Befarq o‘tib ketmang
Yonidan befarq o‘tib ketmaydigan insonda o‘ziga xos go‘zallik bor. U axlatni ko‘radi – va uni yerdan oladi. Ifloslangan joyni ko‘radi – va tozalaydi. Singan daraxtni ko‘radi – va uni asrab qolishga harakat qiladi. Konfet qog‘ozini yerga tashlagan bolani ko‘radi – uni kamsitmaydi, balki xotirjamlik bilan tushuntiradi.
Madaniyat ana shunday tarbiyalanadi. Buyruq bilan emas – namuna bilan. Qichqiriq bilan emas – mehr-oqibat bilan. Birgina bayram kuni bilan emas – har kunlik odat bilan.
Axir Butunjahon tozalik kuni – yiliga bir marta ko‘chaga chiqib, suratga tushish uchun hududni tozalaydigan kun emas. Bu kun biz o‘zimizga shunday savol berishimizga sabab bo‘lishi kerak: «Atrofimdagi olam yanada toza bo‘lishi uchun men har kuni nima qilyapman?»
Tozalik shukronamizga aylansin
Alloh bizga ajoyib bir olamni ato etdi. Har kuni ufq uzra ko‘tariladigan quyoshni. Yerni jonlantiradigan yomg‘irni. Daryolar va buloqlarni. Bog‘larni. Dalalarni. Qushlarni. Daraxtlarni. Havoni. Bularning barchasini o‘z ko‘zimiz bilan ko‘rish imkoniyatini.
Bunday ne’matlar uchun shukr faqat so‘z bilan ifodalanadimi?
Ba’zan shukr juda oddiy amaldir. Axlat tashlamaslik. Suvni tejash. Daraxt ekish. O‘zingizdan keyin tozalash. Boshqa birov iflos qilgan joyni ham tozalash.
Bu odatni farzandga o‘rgatish. Befarqlikning g‘alaba qozonishiga yo‘l qo‘ymaslik. Zero, atrof-muhitni asraydigan inson go‘yo shunday deydi: «Ey, Parvardigor, Sen menga ishonib topshirgan ne’matlarni qadrlayman!»
20 sentyabr – keling, boshlaylik
20 sentyabr taqvimdagi oddiy sana bo‘lib qolmasin.
Bu har birimiz atrofimizga qarab: «Men o‘zimdan boshlayman», deydigan kun bo‘lsin.
Kimdir kelib tartib o‘rnatishini kutmaylik. «Bu mening hududim emas», demaylik. Chunki Yer – bizning umumiy uyimiz!
Ko‘cha tozaligi inson vijdoni pokligidan boshlanadi.
Keling, hovliga chiqaylik. Pod’ezdimizni tozalaylik. Maktab, mahalla, masjid va ish joyi atrofini obod qilaylik. Daraxt ekaylik. Axlatlarni yig‘aylik. Keraksiz bir martalik mahsulotlardan voz kechaylik.
Bolalarga suv va yerni asrashni o‘rgataylik!
Va eng muhimi – 20 sentyabrda to‘xtab qolmaylik.
Bu kundan keyin faqat toza ko‘cha emas, balki toza odat qolsin. Pok vijdon qolsin. Tabiatga nisbatan pok munosabat qolsin. Pok qalb qolsin.
Chunki bir kuni farzandlarimiz bizdan qancha pul topganimiz yoki qancha narsa sotib olganimiz haqida emas, balki: «Siz bizga qanday dunyoni qoldirdingiz?» – deb so‘raydilar.
Shunda biz javob berishdan uyalmaylik: «Biz uni toza holda saqlashga harakat qildik».
Ko‘chalarimiz toza bo‘lsin. Suvlarimiz tiniq bo‘lsin. Bog‘larimiz yashil bo‘lsin. Mahallalarimiz obod va ozoda bo‘lsin. Uylarimizda tartib, qalblarimizda mehr-shafqat hukmron bo‘lsin.
Va Payg‘ambarimiz alayhissalomning: «Poklik – imonning yarmidir» degan muborak so‘zlari har birimiz uchun shunchaki eshitgan hadis emas, balki hayotimizda amal qiladigan tamoyilga aylansin!
Tozalik har birimizdan boshlanadi.
Bugun – bir qadamdan.
Ertaga – bir odatdan.
Birgalikda esa – farzandlarimiz uchun toza kelajakdan.
Ibrohimjon Inomov.
