frontend\widgets\header\Header: Attempt to read property "fajr" on null

Sukut saqlashning 702 ta eng muhim foydasi (4-qism)

20.01.2026   10950   14 min.
Sukut saqlashning 702 ta eng muhim foydasi (4-qism)

Bismillahir Rohmanir Rohiym

 

1-qism, 2-qism, 3-qism

faqat ASOSIYLARIni sanab o‘tamiz 

ULUG‘  USTOZ  ULAMOLARIMIZ  bayon  qilib  berganlar:  

SUKUT saqlashning

702 ta eng muhim XISLATI (faqat ASOSIYLARI)

 

 

  1. Sukut — AQL VA FIKR RAVSHANLIGINING MANBAI.
  2. Sukut — aqlning boyligi.
  3. Sukut — aqlning qut-barakasi.
  4. Sukut — fikrning ravshanligi.
  5. Sukut — teran tafakkur eshigi.
  6. Sukut — zehnni changdan tozalaydi.
  7. Sukut — fikrni tinchlantiradi.
  8. Sukut — xulosani to‘g‘ri chiqaradi.
  9. Sukut — tafakkurga fazo ochadi.
  10. Sukut — masalani aniq ko‘rsatadi.
  11. Sukut — qarorni pishitadi.
  12. Sukut — har fikrni vazminlaydi.
  13. Sukut — donolikning avvali.
  14. Sukut — fikrni puxta qiladi.
  15. Sukut — chalg‘ituvchi narsalardan asraydi.
  16. Sukut — qalbdagi g‘ovlarni ketkazadi.
  17. Sukut — fikrni tartibga soladi.
  18. Sukut — zehnni guldek ochadi.
  19. Sukut — aqlni hadikdan ozod qiladi.
  20. Sukut — o‘zini anglashga xizmat qiladi.
  21. Sukut — har ishni qayta o‘ylatadi.
  22. Sukut — insofli xulosa beradi.
  23. Sukut — tajribaning eng yaxshi ustozi.
  24. Sukut — muammoni chuqur o‘rgantiradi.
  25. Sukut — javobni pishitadi.
  26. Sukut — har bir so‘z ortidagi ma’noni ochadi.
  27. Sukut — to‘g‘ri qaror topishga yordam beradi.
  28. Sukut — ilhomni uyg‘otadi.
  29. Sukut — zehnga nur soladi.
  30. Sukut — qalb va aql o‘rtasidagi ko‘prik.
  31. Sukut — tafakkur qudratini oshiradi.
  32. Sukut — vazmin fikrlash odati.
  33. Sukut — aqlni beg‘araz qiladi.
  34. Sukut — xom xulosalardan saqlaydi.
  35. Sukut — fikrni nafis qiladi.
  36. Sukut — muammoning ildizini ko‘rsatadi.
  37. Sukut — eng kuchli mulohaza.
  38. Sukut — behuda gapdan asraydi.
  39. Sukut — hikmatni eshitish imkoni.
  40. Sukut — fahm-farosatni rivojlantiradi.
  41. Sukut — vaziyatni chuqur anglash.
  42. Sukut — har fikrni o‘ylab aytish.
  43. Sukut — muvaffaqiyat kaliti.
  44. Sukut — aql uchun musaffolik.
  45. Sukut — qalb uchun orom.
  46. Sukut — fikr uchun ozodlik.
  47. Sukut — g‘oyalar parvozi.
  48. Sukut — xayolni nazorat qiladi.
  49. Sukut — har ishni mulohaza bilan bajartiradi.
  50. Sukut — nutqdan avvalgi xazina.
  51. Sukut — to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatuvchi nur.
  52. Sukut — ishonchli xulosalar manbai.
  53. Sukut — fikrda poklik.
  54. Sukut — har bir savolga mulohazali yondashuv.
  55. Sukut — fikr-farosatni oshiradi.
  56. Sukut — anglashning chuqurlashuvi.
  57. Sukut — ichki dunyo bilan muloqot.
  58. Sukut — ijodning otilishi.
  59. Sukut — qalbdagi g‘oyalarni oydinlashtiradi.
  60. Sukut — sabr bilan fikr yurgizish.
  61. Sukut — o‘y va mulohaza bag‘ri.
  62. Sukut — xayolining oyoqqa turishi.
  63. Sukut — har fikrning imtihoni.
  64. Sukut — fikrni chuqurlashtiradi.
  65. Sukut — murakkab masalalarni osonlashtiradi.
  66. Sukut — aqlga oziq.
  67. Sukut — so‘zni puxta tanlaydi.
  68. Sukut — fikrdagi tartib.
  69. Sukut — har bir fikr qimmatini oshiradi.
  70. Sukut — to‘g‘ri yechim topish yo‘li.
  71. Sukut — xulosa chiqarish madaniyati.
  72. Sukut — ilmiy fikrning tayanchi.
  73. Sukut — ma’rifat eshigi.
  74. Sukut — azaliy hikmat siri.
  75. Sukut — ichki xotirjamlik.
  76. Sukut — vaziyatni diqqat bilan kuzatish.
  77. Sukut — kamgaplik hikmati.
  78. Sukut — fikr orolining tinchligi.
  79. Sukut — beozorlik.
  80. Sukut — himoya vositasi.
  81. Sukut — shoshilmaslik fazilati.
  82. Sukut — aniq fikrning manbai.
  83. Sukut — boshqalarni yaxshiroq anglash.
  84. Sukut — mulohazali insonning yo‘ldoshi.
  85. Sukut — xayoldagi tartib.
  86. Sukut — zehnni charxlaydi.
  87. Sukut — dushmanga qarshi mudofaa.
  88. Sukut — har bir fikrni sinchkov qiladi.
  89. Sukut — anglash qudrati.
  90. Sukut — ilhom chorlagan lavha.
  91. Sukut — axborotni sidqidil bilan qabul qilish.
  92. Sukut — qalbdagi g‘ovlarni yuvib tashlaydi.
  93. Sukut — bema’ni so‘zga qarshi qalqon.
  94. Sukut — xato so‘zdan saqlovchi devor.
  95. Sukut — ichki intizom.
  96. Sukut — o‘zingni tinglash fazilati.
  97. Sukut — fikrni jiddiylashtiradi.
  98. Sukut — ruhni poklash.
  99. Sukut — chuqur idrok yoritqichi.
  100. Sukut — muvaffaqiyatli mulohazaning asli.
  101. Sukut — aqlni nur bilan to‘ldiruvchi xazina.

 

  1. Sukut — ODOB VA KAMTARLIK MAKTABI.
  2. Sukunat — odobning nishoni.
  3. Kamgap odam — kamxato odam.
  4. Kamtarlik sukutdan boshlanadi.
  5. Sukunat — odobning eng chiroyli kiyimi.

 

 

  1. Sukut — ODOBU-AXLOQNING ASOSI.
  2. Sukut — odobning eng baland qirrasi.
  3. Sukut — olijanoblik tarozisi.
  4. Sukut — hayo va iffat ziynati.
  5. Sukut — tarbiyaning nishoni.
  6. Sukut — xulqni sokinlashtiradi.
  7. Sukut — insoniylikning mezoni.
  8. Sukut — odobning yuzi.
  9. Sukut — insoniylikka bezak.
  10. Sukut — hayoning ramzi.
  11. Sukut — muhtoj so‘zni tanlaydi.
  12. Sukut — yurakni yumshatadi.
  13. Sukut — muomalaga nafosat beradi.
  14. Sukut — imonning latofati.
  15. Sukut — iffatning niqobi.
  16. Sukut — xulqni nazorat qiladi.
  17. Sukut — xushmuomalaning avvali.
  18. Sukut — o‘rinli so‘zga rohat.
  19. Sukut — kamtarlik belgisi.
  20. Sukut — madaniyatning tayanchi.
  21. Sukut — barcha beniqoblikdan xalos qiladi.
  22. Sukut — tarbiya mezoni.
  23. Sukut — tozalik alomati.
  24. Sukut — qalbning toza oynasi.
  25. Sukut — gapni joyida aytishni o‘rgatadi.
  26. Sukut — so‘zni vazmin qiladi.
  27. Sukut — adolatning boshlang‘ichi.
  28. Sukut — samimiyatga buriladi.
  29. Sukut — kichiklikda ulug‘lik.
  30. Sukut — xulqning bezagi.
  31. Sukut — har kimga munosib javob.
  32. Sukut — so‘zning mas’uliyatini oshiradi.
  33. Sukut — behudalikdan asraydi.
  34. Sukut — izzatning darajasi.
  35. Sukut — nafsni tarbiyalaydi.
  36. Sukut — hurmatning nishoni.
  37. Sukut — kamtarlikning o‘zi.
  38. Sukut — oriyatni kuchaytiradi.
  39. Sukut — ibratning avvali.
  40. Sukut — so‘zni olam qilib beradi.
  41. Sukut — muvozanat tuyg‘usi.
  42. Sukut — odamlarda ishonch uyg‘otadi.
  43. Sukut — kibrdan xalos qiladi.
  44. Sukut — bebosh so‘zni yo‘q qiladi.
  45. Sukut — insonni nafis qiladi.
  46. Sukut — odatlar islohchisi.
  47. Sukut — xulq-atvorni yumshatadi.
  48. Sukut — og‘ir-bosiqning belgisi.
  49. Sukut — bevaqt so‘zdan saqlaydi.
  50. Sukut — odamlarga yaqinlashtiradi.
  51. Sukut — ortiqcha qo‘pollikni yo‘q qiladi.
  52. Sukut — salobatning chirog‘i.
  53. Sukut — oilada baraka.
  54. Sukut — tartib va tuzum belgisi.
  55. Sukut — o‘rinli gapga yo‘l ochadi.
  56. Sukut — har daqiqada hikmat.
  57. Sukut — barcha so‘zning ustozi.
  58. Sukut — ruhiy odob.
  59. Sukut — mahramlik rishtasi.
  60. Sukut — muhtaramlik darajasi.
  61. Sukut — insonga insoniy qiyofa beradi.
  62. Sukut — gunohdan panoh.
  63. Sukut — sabrning tarbiyachisi.
  64. Sukut — hurmatni mustahkamlaydi.
  65. Sukut — muomaladagi noziklik.
  66. Sukut — qalbni yumshoq qiladi.
  67. Sukut — so‘zning g‘animati.
  68. Sukut — odamlarga xush ta’sir.
  69. Sukut — odobning mukammal shakli.
  70. Sukut — avvalo tinglash madaniyati.
  71. Sukut — qadr topgan odob.
  72. Sukut — qalbga muloyimlik soladi.
  73. Sukut — nafsning islohchisi.
  74. Sukut — o‘zaro hurmatni mustahkamlaydi.
  75. Sukut — jimlikdan hikmat yaratadi.
  76. Sukut — so‘zga mas’uliyat.
  77. Sukut — odobdagi nufuz.
  78. Sukut — ruhiy ravishda latofat.
  79. Sukut — qiyofatda salobat.
  80. Sukut — ortiqcha gapdan poklaydi.
  81. Sukut — muomaladagi nodir fazilat.
  82. Sukut — vazminlikning o‘zi.
  83. Sukut — hurmatga munosiblik belgisi.
  84. Sukut — so‘zni tozalaydi.
  85. Sukut — oilada xushmuomalalik.
  86. Sukut — ruhiy salobat.
  87. Sukut — barcha bo‘sh gaplarga darvoza emas.
  88. Sukut — qalbni beqarorlikdan asraydi.
  89. Sukut — ma’naviyatni ko‘taradi.
  90. Sukut — o‘rinli so‘zga muhr.
  91. Sukut — muhokamani tozalaydi.
  92. Sukut — ortiqcha dag‘dag‘asiz hayot.
  93. Sukut — tabassumni ham chiroyli qiladi.
  94. Sukut — jamiyatda latofat.
  95. Sukut — qalblarga rohat beradi.
  96. Sukut — muomaladagi yutuq.
  97. Sukut — borliqni his qilish.
  98. Sukut — fahm-farosatda yordamchi.
  99. Sukut — bema’nilikka yo‘l qo‘ymaydi.
  100. Sukut — hurfaollik rishtasi.
  101. Sukut — yurakka muloyimlik soladi.
  102. Sukut — hayotni nafis qiladi.
  103. Sukut — odamzotni birlashtiradi.
  104. Sukut — ruhiy tarbiyani mustahkamlaydi.
  105. Sukut — o‘zida hech narsa yo‘qdek, ammo juda ko‘pni beradi.
  106. Sukut — odobning eng yuksak maqomi.

 

 

Sukutning AXLOQIY FOYDALARI:

  1. Sukut — odobning asosi.
  2. Sukut — odamni kamtar qiladi.
  3. Sukut — xushmuomalalikka yo‘l ochadi.
  4. Sukut — o‘rinsiz so‘zdan saqlaydi.
  5. Sukut — yomonlikka javob bermaslikning eng go‘zal yo‘li.
  6. Sukut — hurmat ichidan sug‘oriladi.
  7. Sukut — so‘zdagi og‘irlikni oshiradi.
  8. Sukut — yurakdagi kibrni sindiradi.
  9. Sukut — nafsga saboq beradi.
  10. Sukut — his-tuyg‘ularni tartibga soladi.
  11. Sukut — hikmatning asosi.
  12. Hikmatni eshitish uchun sukut kerak.
  13. Donolik — sukutdan tug‘iladi.
  14. Sukut qilsang, so‘zing vazmin bo‘ladi.
  15. Sukut — hikmat eshituvchilar yo‘li.
  16. Bezaksiz ziynat.
  17. Odobni mustahkamlaydi.
  18. Kamtarlikni oshiradi.
  19. Hikmat eshitish qobiliyatini kuchaytiradi.
  20. Mehribonlikni chuqurlashtiradi.
  21. Tavozeni oshiradi.
  22. Sukunat insonni ma’naviy kamolot sari yetaklaydi.

 

 

Sukutning HAYOTDAGI UMUMIY VA SHAXSIY AHAMIYATI:

  1. Sukut — hayotning pokligi.
  2. Sukut — ichki tinchlikning ramzi.
  3. Sukut — shoshma-shosharlikdan himoya.
  4. Sukut — qalbni poklash vositasi.
  5. Sukut — fikr va harakatda barqarorlik.
  6. Sukut — insonni sabrli qiladi.
  7. Sukut — hayotdagi muammolarni yengillashtiradi.
  8. Sukut — boshqalar bilan munosabatda muvozanat.
  9. Sukut — ruhiy salomatlikka yordam.
  10. Sukut — ishonch va hurmat uyg‘otadi.
  11. Sukut — ortiqcha so‘zdan himoya.
  12. Sukut — baxt hissini oshiradi.
  13. Sukut — ijobiy fikrlarni kuchaytiradi.
  14. Sukut — hayotdagi muvozanat belgisi.
  15. Sukut — har bir kunni sof his qilish.
  16. Sukut — ichki qudrat manbai.
  17. Sukut — aniq qarorlar chiqarishga yordam.
  18. Sukut — hayotiy tajribani to‘g‘ri qabul qilish.
  19. Sukut — qalbni yorug‘likka yo‘llaydi.
  20. Sukut — ruhiy barqarorlik.
  21. Sukut — hayotdagi to‘siqlarni yengib o‘tish.
  22. Sukut — diqqat va idrokni kuchaytiradi.
  23. Sukut — oila va do‘stlikni mustahkamlaydi.
  24. Sukut — ichki shoshma-shosharlikni kamaytiradi.
  25. Sukut — baxtli kunlarni to‘liq his qilish.
  26. Sukut — hayotiy qarorlarni puxtalashtiradi.
  27. Sukut — qiyin paytlarda tinchlik saqlaydi.
  28. Sukut — fikrlarni tozalaydi.
  29. Sukut — hayotdagi har bir lahzani qadrlash.
  30. Sukut — muammoga sabr bilan yondoshish.
  31. Sukut — insonga kuch va qudrat beradi.
  32. Sukut — ichki faollikni uyg‘otadi.
  33. Sukut — ortiqcha tafakkurdan xalos qiladi.
  34. Sukut — ruhiy tinchlikni ta’minlaydi.
  35. Sukut — hayotiy qimmatlarni ko‘rsatadi.
  36. Sukut — energiyani tejaydi.
  37. Sukut — hayotdagi muhim masalani to‘g‘ri baholash.
  38. Sukut — ichki oromni saqlash.
  39. Sukut — fuqarolik va insoniylikni uyg‘otadi.
  40. Sukut — o‘z-o‘zini nazorat qilishga yordam.
  41. Sukut — hayotiy tajribani boyitadi.
  42. Sukut — muvozanatli hayot qurish.
  43. Sukut — qalb va aqlni uyg‘unlashtiradi.
  44. Sukut — ortiqcha so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  45. Sukut — hayotning osoyishtaligi.
  46. Sukut — ichki shiddatni yumshatadi.
  47. Sukut — qalbni quvonch va tinchlik bilan to‘ldiradi.
  48. Sukut — hayotdagi katta va kichik sinovlardan himoya.
  49. Sukut — haqiqiy donolik va baxt ramzi.

 

 

  1. Sukut — IJTIMOIY MUNOSABATLARNING BЕZAGI.
  2. Sukut orqali kishi o‘zini tutadi.
  3. Sukut jamiyatda obro‘ni oshiradi.
  4. Sukut — xushmuomalalik vositasi.
  5. Sukut — keraksiz tortishuvdan saqlaydi.
  6. Sukut — maslahatning yarmi.

 

 

Sukutning IJTIMOIY VA MULOQOTDAGI FAZILATLARI:

  1. Sukut — tinglash san’atining asosi.
  2. Sukut — bahsni tinch qiladi.
  3. Sukut — xulqli muloqot uchun sharoit yaratadi.
  4. Sukut — so‘zdan oldin ehtiyotlik.
  5. Sukut — ehtiromli munosabat belgisi.
  6. Sukut — aytishdan oldin o‘ylashni o‘rgatadi.
  7. Sukut — tushunmovchiliklardan saqlaydi.
  8. Sukut — o‘zga fikrlarga hurmat.
  9. Sukut — muammoni yechishda sabrlilik.
  10. Sukut — bahsda g‘alaba hamda ehtirom.
  11. Sukut — kalomni me’yorda qiladi.
  12. Sukut — so‘z bilan zarar bermaslik.
  13. Sukut — muomalada muvozanat.
  14. Sukut — muhokamada fikrni to‘g‘ri yetkazishga imkoniyat.
  15. Sukut — ziddiyatda orom.
  16. Sukut — gapni o‘z vaqtida aytishga o‘rgatadi.
  17. Sukut — so‘z ortidagi ma’noni anglash.
  18. Sukut — ishonchli muloqotning asosi.
  19. Sukut — bahsda ortiqcha his-tuyg‘ulardan saqlaydi.
  20. Sukut — so‘zsiz ham ta’sir ko‘rsatadi.
  21. Mo‘tadillikni oshiradi.
  22. Ortiqcha bahsdan saqlaydi.
  23. Nizolarni oldini oladi.
  24. Insonni mulohazali qiladi.
  25. Odamlar orasida obro‘ni oshiradi.
  26. Hukmronliksiz haybat.
  27. Sukunat odamlar bilan totuvlikda yashashni osonlashtiradi.
  28. Uzr aytishdan behojatlik.

 

 

  1. Sukut — BAXT VA OMONLIK YO‘LI.
  2. Sukut ko‘ngilni fozil qiladi.
  3. Sukut baxt eshigini ochadi.
  4. Sukut — xayotda barqarorlik manbai.
  5. Sukut — oila tinchligining ustuni.
  6. Sukut — serg‘ayratlikning siri.

 

 

  1. Sukut — RIZOLIK VA XOTIRJAMLIK MANBAI.
  2. Sukut qalbni tinch qiladi.
  3. Sukut jahlni so‘ndiradi.
  4. Sukut ruhni oromlantiradi.
  5. Sukut xayolga tinchlik olib keladi.
  6. Sukut xavotirni kamaytiradi.

 

      Ibrohimjon domla Inomov.

 

Boshqa maqolalar
Maqolalar

“EHSON” TUSHUNCHASI VA BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYATI

13.08.2026   22189   8 min.
“EHSON” TUSHUNCHASI VA BUGUNGI KUNDAGI AHAMIYATI

Tasavvuf masalasi ham salafiylar tomonidan qattiq tanqidga olingan va ko‘r-ko‘rona rad etiladigan mavzulardan biridir. Tasavvuf, tariqat, suluk, shayx, murid va shu kabi atamalarni eshitishlari bilan mavzuni inkor qilishga tushib ketadilar. Lekin aslida ham shundaymi?

Ming yillardan beri Islomning ruhi bo‘lib kelgan va Islom ummati og‘ishmay amal qilib kelayotgan bu mavzu rad etilishi kerakmi?!

Tasavvuf – bu Allohni tanish va nafsni poklashni o‘rgatadigan va shu yo‘ldagi harakatlarni ifodalaydigan, ularni anglatadigan va bu holatlarga erishish uchun nima qilish kerakligini tushuntiradigan bir ilmdir. Tasavvuf islomiy ilmlarning eng sharaflisidir. Bu ilmning sharafi, mavzusining sharafi bilandir.

Modomiki, tasavvufning maqsadi, mavzusi ma’rifatulloh – Allohni bilish-tanish ekan, u o‘z-o‘zidan islomiy ilmlarning eng sharaflisi bo‘ladi. Tasavvuf bizga nima qilsak, Alloh bizni sevadi? Nima qilsak, qalbimizda bo‘lishini istaganimiz “Alloh sevgisi” hosil bo‘ladi, kabi savollarga javob beradi va bu maqomga erishish yo‘llarini o‘rgatadi.

Tasavvufga ulamolar tomonidan ko‘plab ta’riflar berilgan. Shayx Ibrohim ibn Muvallid Roqqiy rahmatullohi alayh o‘zining kitoblarida bu ta’riflarni yuzdan oshig‘ini jamlagan.

Shayx Muhammad ibn Ali Qassob rahimahulloh: “Tasavvuf bu – saodat asrida sharafli qavmning eng oliyjanob kishisidan sodir bo‘lgan eng go‘zal xulqlardir”, degan.

Shayx Abu Muhammad Jaririy rahimahulloh: “Tasavvuf – har bir go‘zal xulqni olish va har bir yomon xulqni tark qilishdir”, dedi.

Shayx Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolib rahimahulloh: “Tasavvuf – go‘zal xulq bilan bir ma’noda bo‘lib, kimning xulqi senikidan go‘zal bo‘lsa, tasavvufi ham go‘zaldir”, degan.

Shayx Abu Hafs Naysoburiy rahimahulloh: “Tasavvuf – uning barchasi odobdir. U har bir vaqt, har bir hol va har bir maqomning odobidir”, degan.

Tasavvuf ba’zi kishilar: “Bu narsa hijriy uchinchi asrdan keyin paydo bo‘lgan bid’at, avvalgi davrda bo‘lmagan. Qur’oni karim va hadisi sharifda “Tasavvuf” so‘zi biror marta zikr qilinmagan”, deb da’vo qilayotganidek keyin paydo bo‘lib qolgan bid’at ilm emas, balki u barcha shar’iy ilmlar qatori Islomning avvalidan mavjuddir.

Qur’oni karimda va hadisi shariflarda “Tasavvuf” so‘zini biror marta kelmagani uni islomiy ilm emasligiga dalil bo‘lmaydi. Chunki boshqa islomiy ilmlarning ham nomlari Qur’on va hadisda zikr qilinmagan. Agar Qur’on va hadisda zikr qilinmagan narsalarni inkor qilsak, juda ko‘plab narsalardan voz kechishimizga to‘g‘ri keladi.

Tasavvuf Islomning avvalgi asrlaridan beri mavjud bo‘lib, u ham boshqa islomiy ilmlar qatori Qur’on va sunnatdan olingan. Bunga Qur’on, hadis va tobeinlarning so‘zlarida dalillar bor. Avval aytganimizdek tasavvufning asosiy vazifasi insonning nafsini tarbiyalash, gunohlardan poklash va botiniy amallarini tartibga solishdir.

Alloh taolo An’om surasining 120-oyatida bunday marhamat qilgan:

﴿وَذَرُوا ظَاهِرَ الْإِثْمِ وَبَاطِنَهُ﴾

“Va oshkora hamda maxfiy gunohlarni tark qilinglar!”.

Alloma Alouddin Ali ibn Muhammad Bag‘dodiy rahimahulloh bu oyati karimani tafsir qilib: “Oshkora gunohdan tashqi a’zolar bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan. Maxfiy gunohdan qalb bilan qilinadigan gunohlar nazarda tutilgan” degan.

Zohiriy a’zolar bilan qilinadigan gunohlarni tark qilishni va unga beriladigan jazolarni fiqh fani o‘rgatsa, qalb kasalliklarini davolashni aynan tasavvuf o‘rgatadi. Boshqa oyati karimada shunday deyiladi:

﴿قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا﴾

“Batahqiq, kim u(nafs)ni poklasa, yutuqqa erishdi” (Shams surasi, 9-oyat).

Darhaqiqat, inson oxiratda yutuqqa erishishi uchun, jahannam olovidan omonda bo‘lishi uchun bu dunyoda kufrdan, shirkdan, nifoqdan va turli gunoh va qalb kasalliklaridan o‘zini poklashi kerak.

Alloh taolo bu oyati karimalarda bandalarini kufr, shirk va gunohlardan o‘zlarini poklashga buyurmoqda. Mana shu poklashni o‘rgatadigan fanni “Tasavvuf” deb nomlash insonlar orasida urf bo‘lgan.

Shuningdek, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning hadisi shariflarida tasavvuf ehson deb nomlangan. “Jabroil hadisi” deb nomlangan mashhur hadisi sharifda “ehson” ayni tasavvuf ekani namoyon bo‘ldi.

Umar ibn Xattob roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi: «Bir kuni Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida edik. Birdan ustimizda oppoq kiyimli, sochlari qop-qora odam paydo bo‘ldi. Unda safarning asari ko‘rinmas edi. Uni birortamiz tanimas ham edik. U kelib, Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning to‘g‘rilariga o‘tirdi. Ikki tizzasini u zotning ikki tizzalariga tiradi. Ikki kaftini sonlari ustiga qo‘ydi va: “Ey Muhammad, menga Islom haqida xabar ber”, dedi.

Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: “Islom “Laa ilaaha illallohu Muhammadur Rasululloh”, deb shahodat keltirmog‘ing, namozni to‘kis ado qilmog‘ing, zakot bermog‘ing, Ramazon ro‘zasini tutmog‘ing, agar yo‘liga qodir bo‘lsang, Baytni haj qilmog‘ing”, dedilar.

“To‘g‘ri aytding”, dedi u. Biz undan ajablandik. O‘zi so‘raydi, o‘zi tasdiqlaydi.

“Menga iymon haqida xabar ber”, dedi.

“Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg‘ambarlariga va oxirat kuniga iymon keltirmog‘ing, yaxshiyu yomon qadarga iymon keltirmog‘ing”, dedilar.

“To‘g‘ri aytding”, dedi.

“Menga ehson haqida xabar ber”, dedi u.

“Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.

“Menga Soat (qiyomat)dan xabar ber”, dedi.

“So‘raluvchi bu haqda so‘rovchidan bilimliroq emas”, dedilar.

“Uning alomatlaridan xabar ber”, dedi.

“Cho‘ri o‘z xojasini tug‘ishi, yalangoyoq, yalang‘och, kambag‘al cho‘ponlarning bino qurishda bir-birlaridan o‘zishga urinishlarini ko‘rmog‘ing», dedilar. So‘ngra u (qaytib) ketdi. Bas, birmuncha vaqt o‘tkazdim. So‘ngra u zot menga:

“Ey Umar, so‘rovchi kimligini bildingmi?” dedilar.

“Alloh va Uning Rasuli biluvchidir”, dedim.

“Albatta, u Jabroildir. Sizlarga diningizni o‘rgatgani kelibdi”, dedilar».

Ushbu hadisi sharifda dinning asllari iymon, Islom, ehson, zohiriy va botiniy amallarni isloh qilish va oxirat kuni haqida va bularning barchasi din ekanligini xabari berilmoqda.

Hadisi sharifda zikr qilingan “Islom”ni fiqh ilmi o‘rgatadi. “Iymon” qismini aqoid ilmi o‘rgatadi. Bizning mavzumizga bevosita bog‘liq bo‘lgan “ehson” qismini esa tasavvuf ilmi o‘rgatadi va bu hadisi sharifda bunga amaliy namuna ham bor.

Jabroil alayhissalom: “Menga ehson haqida xabar ber”, deganlarida Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: “Allohga xuddi Uni ko‘rib turganingdek ibodat qilmog‘ing. Agar sen Uni ko‘rmasang, U seni ko‘rib turur”, dedilar.

Tasavvufning asosiy maqsadlaridan biri ham banda qilayotgan har bir ibodatida, amalida Alloh uni ko‘rib turganini va bu amaliga qiyomat kuni albatta savol-javob bo‘lishini qalban his qildirishdir.

“Tasavvuf” so‘zi Islomning dastlabki asrida ishlatilmagan bo‘lsa-da, keyingi davrlarda “so‘fiy” so‘zi ishlatilganini kuzatishimiz mumkin.

Ulamolar mutavotir hadisning qanday bo‘lishi va shartlarini bayon qilib aytadilarki “Mutavotir hadis – uning sanadidagi har bir tabaqada juda ko‘p roviy rivoyat qilgan. Ana shu roviylarning barchasi rivoyat qilingan hadisni o‘zgartirishga kelishib olishlari mumkinligini aql inkor etadi”.

Shunday ekan, tasavvuf ilmi ham ikkinchi asrdan (tobeinlar asridan) to shu kungacha minglab shariatimiz peshvolari orqali ham naqlan, ham amalan mutavotir holatda bizgacha yetib kelgan. Shuning o‘zi ham tasavvuf ilmining shar’iy ilm ekaniga yetarli dalil bo‘ladi.

Mashhur muhaddis olim, Shayx Shoh Valiyyulloh Dehlaviy rahimahulloh: “Suhbatlarimiz va ta’lim-tarbiyamiz Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga sahih va mashhur sanad bilan yetib borgan tariqat odobidir”, degan.

 

 

O‘tkirbek Sobirov

O‘zbekiston musulmonlari idorasi mas’ul xodimi

Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

MAQOLA