Najot – behuda narsalarni tark etishda
Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: “Kishining foydasi yo‘q ishni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”, dedilar (Imom Termiziy va Ibn Moja rivoyati).
Bu hadisi sharifda odobning ulug‘ asoslaridan biri bayon etilgan.
Ba’zi olimlar bu hadisni ilmning uchdan biri deyishgan, boshqalari esa ilmning to‘rtdan biri yoki Islomning to‘rtdan biri deganlar.
Abdulloh ibn Abu Zayd aytadi: «Barcha yaxshi odoblar to‘rtta hadisdan o‘rganiladi, ulardan biri Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning shu hadislaridir: “Kishining o‘ziga foydasi yo‘q ishni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”».
Imom Abu Dovud aytadi: «Men Rasululloh sollallohu alayhi va sallamdan rivoyat qilingan besh yuz mingta hadisni yozib oldim, ularning to‘rt mingi sobit (ishonchli) bo‘lib, ular bu to‘rtta hadisda ifodalangan:
“Amallar niyatlarga bog‘liq”;
“Kishining foydasi yo‘q shni qilmasligi uning Islomi go‘zalligidandir”;
“Halol aniq va oydindir, harom ham aniq va oydindir”;
“Kishi o‘zi uchun yaxshi ko‘rgan narsani birodari uchun ham yaxshi ko‘rmaguncha mo‘min bo‘lmaydi” (Ba’zi rivoyatlarda uning o‘rniga “Dunyoga ko‘ngil berma, Alloh seni sevadi” hadisi kelgan)».
Biz o‘rganayotganimiz hadis musulmonni o‘ziga ahamiyatli bo‘lmagan narsalar haqida gapirishdan, foydasiz ishlarni qilishdan qaytaradi.
“Foydasiz ishlarni qilmasligi”, degani kishiga taalluqli bo‘lmagan gap, ish va hamma narsalardir, ya’ni uning dini va dunyosida foydasi bo‘lmagan, Alloh taoloning roziligini topishda to‘siq bo‘ladigan narsalardir.
Ibn Rajab rahmatullohi alayh aytgan: “Foydasiz ishni qilmaslikdan murod tilni behuda gaplardan saqlashdir”.
Musulmonning o‘ziga foydasi bo‘lmagan ishni qilishi Islomining go‘zalligini kamaytiradi va salbiy natijalarga sabab bo‘ladi.
Qalbing qattiqlashishiga, tanasining zaiflashishiga va rizqning tang bo‘lishiga olib keladi.
Luqmoni Hakimdan: “Qaysi amalingizni ishonchliroq deb bilasiz?” deb so‘raganlarida, u: “Menga foydasi bo‘lmagan ishni qilmadim”, deb javob berganlar.
Molik ibn Dinor aytganlar: “Agar qalbingda qattiqlik, tanangda zaiflik va rizqingda tanglikni ko‘rsang, bilginki, sen o‘zingga foydasi bo‘lmagan gaplarni gapirgansan”.
Kishi yoqtirmaydigan narsalarni eshitishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Bir kishi Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhuning yoniga kirganida, u oyoq kiyimini yamayotgan edilar. U kishi: “Ey Abu Abdurrahmon, shu oyoq kiyimni tashlab, yangisini olsangiz-chi!” dedi. Ibn Umar unga: “Oyoq kiyimim bilan nima ishing bor? O‘z ishingga qara”, dedilar.
Foydasiz narsalar vaqtni zoye qiladi.
Bugungi kunda ko‘p odamlar ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan o‘zlariga tegishli bo‘lmagan, hatto ularning qiziqish doirasiga kirmaydigan xabarlarni kuzatish bilan mashg‘uldirlar. Agar ular Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning bu hadislariga amal qilganlarida, vaqtlarini dinlari yoki dunyolarida foyda keltiradigan narsalarga sarflagan bo‘lar edilar.
Ko‘p savobdan quruq qolishga sabab bo‘lishi mumkin.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam dedilar: “Agar biringiz Islomini go‘zal qilsa, olamdan o‘tgach, uning qilgan har bir yaxshi ishiga o‘n barobaridan yetti yuz barobargacha yoziladi. Har bir gunoh faqat o‘zicha yoziladi” (Muttafaqun alayh). Musulmon o‘ziga tegishli bo‘lmagan gapni gapirsa, javobgar bo‘ladi.
Imom Abu Ya’lo va Imom Bayhaqiy Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qiladi. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam zamonlarida bir kishi shahid bo‘ldi. Bir yig‘lovchi ayol yig‘lab, unga: “Voy, shahidim!” dedi. Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallam aytdilar: “Uning shahid ekanini qayerdan bilasan? Ehtimol, u o‘ziga foydasiz narsani gapirgan yoki molini kamaytirmaydigan narsada baxillik qilgan bo‘lishi mumkin”.
Odamlar orasidagi totuvlikni buzuvchi va mehrni yo‘qotuvchi sabablardan biridir.
O‘zgalarning shaxsiy ishlariga aralashish va aloqasi bo‘lmagan ishlarga bosh suqish ana shularga sabab bo‘ladi. Agar u Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning tavsiyalariga amal qilganida, unday qilmagan bo‘lar edi.
Alloh bir bandaga g‘azab qilsa, uni o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsalar bilan mashg‘ul qilib qo‘yadi.
Abu Dujona roziyallohu anhuning tarjimayi holida aytilishicha, u kishi kasal bo‘lganida do‘stlaridan biri uning yoniga kirdi. Yuzi yaltirayotgan edi. “Nega yuzingiz yaltirayapti?” deb so‘raganida, u kishi: “Men uchun eng ishonchli amalim ikki narsa: o‘zimga foydasi bo‘lmagan narsani gapirmas edim va qalbimda musulmonlarga nisbatan g‘araz yo‘q edi”, dedi (“Siyarul a’lom an-nubalo”).
Imom Molik aytganlar: “Kishi o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsani qilmay, o‘ziga foydali narsa bilan mashg‘ul bo‘lmaguncha najot topmaydi”.
Musulmon o‘ziga foydasi bo‘lmagan narsalardan yiroq bo‘lib, Islomini go‘zallashtirishi kerak. Kim behuda ishlar bilan mashg‘ul bo‘lsa, demak, uning toat-ibodatlarida qusur bor.
Hakimlar: “O‘zingni toat bilan mashg‘ul qilmasang, u seni ma’siyat bilan mashg‘ul qiladi”, deganlar.
Toshkent islom instituti prorektori
Hoshimxon AMANOV
tayyorladi.
(J. Shodiyev uyushtirdi).
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 12-sonidan
Muqaddas maskanga munosabat qanday bo‘lishi kerak?
Imom Buxoriy majmuasi nafaqat O‘zbekiston, balki butun islom olami uchun ulug‘ va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Hazrat Imom Buxoriydek buyuk muhaddis nomi bilan bog‘liq ushbu majmua bugun yurtimizning eng yirik ma’naviy va madaniy markazlaridan biriga aylangan. Har kuni minglab ziyoratchilar bu yerga kelib, ajdodlar merosi, ma’rifat va muqaddas tarix bilan yuzlashmoqda.
Majmua nafaqat ziyoratgoh, balki xalqimizning boy ma’naviy merosi, milliy me’morchiligi va islom sivilizatsiyasidagi o‘rnini namoyon etuvchi noyob madaniy ob’yektdir. Uni barpo etish uchun katta mehnat, yuksak mahorat va qimmatbaho qurilish materiallari sarf etilgan. Shu bois bu qutlug‘ maskanni asrab-avaylash har birimiz uchun muhim vazifadir.
Yaqinda Madaniy meros agentligi tomonidan ayrim ziyoratchilarning majmua hududida beparvo munosabatda bo‘layotgani haqida ma’lumot berildi. Ayrim holatlarda ustunlar, ayvonlar va muzey eksponatlariga ehtiyotsiz munosabatda bo‘lish, chiqindilarni duch kelgan joyga tashlash kabi holatlar kuzatilmoqda. Bu esa nafaqat ziyoratgoh ko‘rkiga, balki uning ma’naviy muhitiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bu holat barchamizni sergaklikka chaqirishi kerak. Zero, muqaddas qadamjoga kelgan inson avvalo o‘zini munosib tutishi, tozalik va tartib-qoidalarga amal qilishi lozim. Chunki ziyoratgoh — oddiy sayrgoh emas. Bu yerda asrlar nafasi, buyuk ajdodlar ruhi va ma’rifat ziyosi mujassam.
Tozalik esa inson madaniyatining eng muhim ko‘rsatkichlaridan biri. Islom ta’limotida ham poklikka alohida ahamiyat berilgan. Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom “Tozalik — iymonning yarmidir”, deya ta’kidlaganlar. Demak, ziyoratgoh hududida ozodalikni saqlash nafaqat fuqarolik burch, balki ma’naviy mas’uliyat hamdir.
Ayniqsa, chet ellik mehmonlar O‘zbekiston haqidagi ilk taassurotni aynan shunday muqaddas maskanlar orqali oladi. Agar ziyoratgoh ozoda, tartibli va fayzli bo‘lsa, bu xalqimizning yuksak madaniyati va ma’naviyatini namoyon etadi. Aksincha, beparvolik va tartibsizlik mamlakatimiz nufuziga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Yosh avlodni ziyoratgoh madaniyati ruhida tarbiyalash ham muhim ahamiyatga ega. Bolalar kattalardan ibrat oladi. Agar ota-ona muqaddas joyda tartibga amal qilsa, ehtiyotkor bo‘lsa, farzand ham shu ruhda tarbiya topadi. Shu bois har bir inson o‘z harakati bilan boshqalarga namuna bo‘lishi kerak.
Imom Buxoriy majmuasi — millatimiz g‘ururi va ma’naviy boyligi. Uni asrash, tozaligini saqlash va ehtirom bilan munosabatda bo‘lish har bir insonning vijdoniy burchidir. Ziyoratgohlarga bo‘lgan munosabatimiz orqali biz o‘z madaniyatimiz, ma’naviyatimiz va ajdodlar merosiga bo‘lgan hurmatimizni namoyon etamiz.
Asliddin Mustafoyev, majmua axborot xizmati rahbari.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati