Islomda davolanishning hukmlari
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Ulamolar davolanish hukmi borasida turli fikr bildirganlar.
1. Imom Navaviy turli kasalliklardan davolanish salafi solih jumhur ulamolari, ulardan keyingilar, shofe’iylarning jumhuri va ba’zi hanbaliy mazhabi ulamolari fikriga ko‘ra muboh hisoblanadi.
2. Ba’zi hanafiy mazhabi ulamolari so‘ziga ko‘ra,kasallik davolanish bilan tuzaladigan bo‘lsa, unga muolaja qilish vojib bo‘ladi. Davolanilmasa kasallik oqibati yomon holatga olib keladigan bo‘lsa, davoni tark qilish haromdir.
Ibn Hajar Haysamiy aytadi: “Agar kasalning jarohati og‘irlashib, unga zarar yetish xavfi bo‘lsa, davolanish vojibdir”.
Bag‘aviyrahimahulloh aytadi: “Agar bemor davolanib shifo topishini bilsa, unga davolanish vojib bo‘ladi”.
Ibn Hazm aytadi: “Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning davolanishga buyurishlari uni tark qilishdan qaytariq hisoblanadi. Bu esa davolanishning vojib ekanini ifoda etadi”.
3. Jumhur hanafiy mazhabi ulamolari “davolanish mubohdir” degan fikrni bildirganlar. Ular aytadilar: “Agar kishi shifo beruvchi Alloh taoloning o‘zi degan e’tiqodda bo‘lib, shu bilan birga uning davolanishida hech qanday zarar yo‘q”.
Molikiy mazhabiga ko‘ra ham davolanishda hech qanday zarar yo‘q. Ibn Rushdba’zi ulamolardan xuddi shu fikrni aytib o‘tgan.
Abulvafo, ibn Javziy, Xattobiy va boshqa hanbaliy mazhabi ulamolariham yuqoridagi fikrni qayd etganlar.
4. Ba’zi ulamolar: “Davolanish joiz. Lekin Alloh taologa suyanib uni tark etish afzalroqdir”, deganlar. Ushbu fikrni Imom Navaviy ham bildirganlar.
Imom G‘azzoliy: “Ba’zi holatlarda davolanmaslik afzalroq bo‘lsada, aslida davolanish joizdir.Bu kishi tavakkulining quvvatiga qarab bo‘ladi” deganlar.
Ibn Barziy Shofe’iyning fatvosiga ko‘ra: “Bemor davolanishni tark etishi afzalroq. Bu uning tavakkuli quvvatini ko‘rsatadi. Kim ruhan zaif, sabri oz bo‘lsa, unga davolanish afzal”.
5. Bu toifadagilar kasal bo‘lganda davolanmay Alloh taologagina suyanib va Uning imtihoniga rozi bo‘lish kerak degan fikrnibildiradilar. Ayniy rahmatullohi alayh shunday fikrdagi ba’zi sufiylarni zikr qilganlar. Imom Navaviy bu fikrni dinda chuqur ketish deb hisoblaganlar.
Doktor Nasimiy aytadi: O‘tgan salafi solihlarning davolanish borasida turlicha fikr bildirishlarining sababi, ular yashagan davrda tibbiyot rivojlanmaganligi, kasalliklarga turli gumonlar bilan tashxis qo‘yilib muolaja qilinishi va turli kasalliklarga qarshi dori-darmonlarning juda kam topilishi bilan bog‘liq. Ammo bugungi kunda zamonaviy tibbiyot va davolanish borasidagi barcha nabaviy hadislarga sinchiklab e’tibor berib, davolanish borasida quyidagi quyidagi beshta hukm kelib chiqishini ayta olamiz. Alloh bilguvchiroq.
1. Turli saraton va shu kabi bedavo kasalliklarga garchi davo bo‘lishiga to‘la ishonch bo‘lmasada mubohnarsalarniqo‘llab shifo izlash mubohdir. Xususan, ba’zi kasallikka boshlanishidayoq muolaja qilinmagan bo‘lsa, vaqt o‘tgandan so‘ng davolanish foyda bermaydi.
2. Kasallik tuzalishida foyda berishi mumkin bo‘lgan yoki og‘riq qoldirishi ehtimoli majud dorilarni og‘riqli joyga qo‘llash mandub(dinimizda tavsiya etilgan yaxshi amal) hisoblanadi.
3. Bemor o‘zi yoki tabib kasallik zo‘rayib, og‘irlashib qolishidan qo‘rqadigan o‘rinlarda tibbiyot mutaxasislari tajribalarida sinalib dardga shifo bo‘lishi aniqlangan dorilarni iste’mol qilish vojib bo‘ladi. Dard inson hayotiga xavf soladigan va biror a’zoga zarar yetishi mumkin bo‘lgan o‘rinlarda ham davolanish vojib.
4. Muboh bo‘lgan dori-darmonlar yetarli bo‘la turib, iste’moli makruh (dinda qaytarilgan) bo‘lgan narsalardan tayyorlangan dorilarni ishlatish makruhdir. Chunki bunday dorilar bir jihatdan foydali ko‘rinsada, boshqa a’zolarga zarar yetkazadi.
5. Davolanishga umuman boshqa imkoniyat bo‘lmagan paytda ehtiyoj darajasidan ortiq va zaruratsiz harom narsalar bilan muolaja qilish harom hisoblanadi.
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘lining
"Islomda salomatlik" kitobidan
Tarixni anglagan avlod — kelajakni bunyod etadi
Ilmga qiziqish, avvalo, manbaga murojaat qilishdan boshlanadi. Tarixni chuqur anglash esa uni kitob, qo‘lyozma va ishonchli ilmiy manbalar orqali o‘rganishni talab etadi. Yangi o‘quv yilini yangi bilim va katta maqsadlar bilan boshlagan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutining 1 bosqich talabalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif buyurdilar, xabar bermoqda iccu.uz.
Talabalar tashrifni, dastlab Markazning kutubxonasi bilan tanishishdan boshladi.
Bu yerda ular ilmiy izlanish uchun muhim bo‘lgan adabiyotlar, tarixiy manbalar va turli yo‘nalishlardagi ilmiy nashrlar bilan tanishdi. Kutubxona nafaqat kitoblar jamlangan maskan, balki tadqiqotchi uchun zarur bo‘lgan bilim va manbalarni bir joyga jamlovchi muhim ilmiy-ma’rifiy makon sifatida namoyon bo‘ldi.
Ayniqsa, islom tarixi, madaniyati, ilm-fani va ajdodlarimizning ilmiy merosini o‘rganayotgan yoshlar uchun bunday muhitning ahamiyati katta. Chunki auditoriyada o‘rganilgan bilimni mustahkamlash, mavzu bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot izlash va ilmiy izlanish olib borishda manba bilan ishlash ko‘nikmasi muhim o‘rin tutadi.
Mazkur tashrif yoshlar uchun navbatdagi ekskursiya emas, balki tarix, ilm-fan va milliy o‘zlik bilan bevosita yuzma-yuz kelish imkonini bergan muhim ma’rifiy uchrashuv bo‘ldi.
Institutning bo‘lajak islomshunoslari Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan bunyod etilgan Markazning boy ekspozitsiyalari orqali O‘zbekiston hududida qadimdan shakllangan sivilizatsiya jarayonlari, islom madaniyatining rivojlanishi, buyuk allomalarimizning ilmiy merosi hamda ajdodlarimizning jahon tamadduniga qo‘shgan beqiyos hissasi bilan yaqindan tanishdilar.
Markazning Islomdan avvalgi davr, Birinchi va Ikkinchi Renessans, ilm-fan va ma’rifat taraqqiyotiga bag‘ishlangan ekspozitsiyalari talabalar e’tiborini tortdi.
Tarixiy manbalar, noyob qo‘lyozmalar, qadimiy ashyolar va zamonaviy muzey texnologiyalari uyg‘unligi orqali namoyish etilgan ma’lumotlar yoshlarning o‘tmish haqidagi tasavvurlarini yanada boyitdi.
Bu yerda ular Muhammad Xorazmiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Abu Mansur Moturidiy kabi buyuk ajdodlarimizning ilmiy va ma’naviy merosi bilan bog‘liq ma’lumotlarni ko‘zdan kechirdilar.
Ayniqsa, bir vaqtlar shu zaminlarda yaratilgan ilmiy kashfiyotlar bugungi zamonaviy fanlarning shakllanishida qanday ahamiyat kasb etgani talabalar uchun qiziqarli bo‘ldi.
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tahsil olayotgan yoshlar uchun bunday maskanning ahamiyati, tabiiyki, yanada katta. Chunki ular o‘zlari o‘rganayotgan diniy-ilmiy merosning tarixiy ildizlarini nafaqat kitoblardan, balki Markaz ekspozitsiyalarida bevosita ko‘rish imkoniga ega bo‘ldilar.
Talabalarning fikricha, Markazdagi eng muhim jihatlardan biri — tarixning oddiy sanalar va voqealar ketma-ketligi sifatida emas, balki ilm-fan, tafakkur va insoniyat taraqqiyoti bilan bog‘liq yaxlit jarayon sifatida namoyish etilganidir.
“Bu yerda ajdodlarimizning ilm-fanga qo‘shgan hissasini ko‘rib, ular bilan faxrlanish tuyg‘usi yanada kuchaydi. Ayniqsa, islom dini rivoji bilan birga ilm-ma’rifat ham yuksalib borganini ko‘rish biz uchun juda katta taassurot qoldirdi”, — deydi institutning 1-bosqich talabalaridan biri.
Yoshlar Markazning kutubxona faoliyati bilan ham tanishdilar. Bu yerda jamlangan ilmiy adabiyotlar, tarixiy manbalar va tadqiqotlar bo‘lajak mutaxassislarning kelgusidagi ta’lim va ilmiy izlanishlari uchun muhim manba bo‘lishi ta’kidlandi.
Tashrif davomida talabalar uchun Markazning faqat tarixiy merosni namoyish etuvchi maskan emas, balki ilmiy izlanish, ma’rifat va zamonaviy tafakkur uyg‘unlashgan muhim platforma ekanligi yanada yaqqol namoyon bo‘ldi.
Talabalar Markaz bilan tanishish jarayonida o‘zlari tahsil olayotgan soha — islomshunoslikning qanchalik katta ilmiy meros va tarixiy mas’uliyat bilan bog‘liqligini ham chuqurroq his etdilar.
Shu ma’noda, yangi o‘quv yilining dastlabki kunlarida tashkil etilgan mazkur tashrif talabalar uchun yangi bilimlar sari tashlangan muhim qadam bo‘ldi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazidagi ushbu ma’rifiy tashrif esa bo‘lajak islomshunoslar uchun yangi o‘quv yilini tarix saboqlari, ilmga qiziqish va katta maqsadlar bilan boshlashga xizmat qildi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
