Har bir dardning davosi bor
Insoniyat yaralgandan beri barcha zamon va makonlarda bir necha ming yillar davomida, o‘zi uchun shifo izlab, turli usullarni qo‘llab ko‘rgan. Ilk davrlarda har bir inson o‘zi davolanishda oddiy vositalardan foydalangan. Vaqt o‘tishi bilan kasallikka muolaja qilishda tabiiy unsurlar orqali davolovchi tabiblar bilan bir qatorda serhgar, kohin va folbinlar ham shug‘ullanishgan.
Nabiy alayhissalom Payg‘ambar qilib yuborilganlaridan so‘ng shifo izlashda ham ummatlari uchun eng to‘g‘ri yo‘lni belgilab berdilar. Davolanuvchi va davolovchiga kerakli ko‘rsatmalarni berib, tib va duo bilan muolaja qilishni hadislari orqali ma’lum tartibga keltirdilar.
Dastlab, tibbiyot borasidagi dinimiz ko‘rsatmalariga nazar tashlab so‘ngra dam solish ya’ni, duo bilan muolaja qilish o‘rtasini muvofiq keluvchi jihatlarini o‘rganamiz.
Yuqorida o‘rganib chiqqanimizdek, Islom dinida har bir inson o‘z salomatligini saqlashi vojib hisoblanadi. Xuddi shuningdek, kasallikka yo‘liqqanda dardiga shifo bo‘ladigan omillardan foydalanib o‘ziga muolaja qilishi ham lozim. Agar inson o‘z salomatligiga e’tibor bermasligi tufayli jismi va ruhiga zarar yetadigan bo‘lsa, qattiq gunohkor bo‘ladi.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
﴿وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ﴾
“Va o‘z qo‘llaringiz (baxilligingiz) bilan o‘zlaringizni halokatga tashlamangiz!” (Baqara surasi, 195-oyat).
Inson o‘z salomatligiga zarar yetkazadigan barcha narsalardan yiroq bo‘lishi va sog‘ligini saqlashi shariat talabi ekani barcha mo‘tabar manbalarda ta’kidlangan.
Xususan, hadisi sharifda bunday deyiladi:
عن أبي الدردى رضي الله عنه أن النبي صلى الله عليه و سلم قال إن الله أنزل الداء و الدواء و جعل لكل داء دواء فتداووا و لا تداووا بمحرم
Abu Dardo roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam aytadilar: “Albatta, Alloh dardni ham davoni ham tushurgan va har bir dardga davosini qo‘ygan. Shunday ekan davolaninglar. Harom bilan davolanmanglar” (Imom Abu Dovud rivoyati).
Usoma ibn Sharik aytadi: “Sahobalar: Yo Rasululloh, davolanaylik-mi?” deyishdi. U zot: “Ha, Allohning bandalari davolaninglar. Albatta, Alloh taolo biror dardni qo‘ygan bo‘lsa, uning davosini ham qo‘ygan. Lekin bir dard bundan mustasno”, dedilar. Ular:“Yo, Rasululloh u qaysi dard?” deyishgan edi. U zot: “Keksalik”, dedilar (Imom Termiziy rivoyati).
Abdulloh ibn Mas’ud roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi.Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Albatta, Alloh biror kasallikni tushirgan bo‘lsa, u bilan birga davosini ham tushirgan. Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, deganlar (Imom Ibn Hibbon rivoyati).
Jobir ibn Abdulloh roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam: “Har bir dardning davosi bor. Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar (Imom Muslim rivoyati).
Doktor Nasimiy aytadi: “Yuqorida sanab o‘tilganlar va ular kabi boshqa hadislarning barchasida tibbiyotni tasdiqlangan. Shuningdek, kasallikka qarshi kurashishga va shifo sabablarini o‘rganishga targ‘ib qilingan. Nabiy sollallohu alayhi vasallamning: “Uni bilmagan kishi (shifosida) johil bo‘libdi. Uni bilgan kishi (shifodan) xabardor bo‘libdi”, degan so‘zlari barcha musulmon tabiblarni, shifokorlarni izlanishlar olib borib, kasalliklarga davo bo‘ladigan dori-darmonlarni kashf qilish va avvalgisidan ko‘ra samaralirog‘i borasidaizlanishga undaydi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallamning “Har bir dardning davosi bordir” degan so‘zlari esa, o‘zida har qanday kasallikni his qilgan bemorga tuzalishi uchun ishonch va ruhan quvvat bag‘ishlaydi. Bemorda kasallikdan keyingi asoratlar borasidagi yomon o‘y-xayollarni ketkazib, uning a’zolaridagi Alloh taoloning izni bilan tezda shifo topishiga yordam beradigan immunitet tizimini kuchaytiradi.
Nabiy alayhissalom hadisda darddan tuzalishlik uchun kerakli dorini qo‘llash lozimligiga ishora qilib, “Agar kasallikning davosi unga yetsa, Alloh azza va jallaning izni bilan tuzaladi”, dedilar. Bu kasallikka kerakli dori-darmonlarni qo‘llashga targ‘ibdir. Chunki og‘ir dardga oddiy dori kor qilmaganidek, o‘ta kuchli dori boshqa dardlarni keltirib chiqaradi”.
Islom dini ko‘rsatmasiga ko‘ra, kasalliklarga muolaja qiluvchi kishilar tabiblar bo‘ladimi yoki meditsina xodimlarimi o‘z kasblariga doir diniy bilimlardan ham xabardor bo‘lishlari lozim. Nabiy sollallohu alayhi vasallam bu borada ham qilgan tavsiyalari va ko‘rsatmalari – shariat ko‘rsatmasidir. Kasalliklarga shifo izlab dori-darmonlarni qo‘llash qadarga imon keltirish va tavakkul haqiqatiga aslo zid kelmaydi. Zero, Nabiy sollallohu alayhi vasallam o‘zlari davolanganlar va boshqalarni ham ba’zi muolaja yoki tavsiyalari bilan davolaganlar.
Muhammad Zarif Muhammad Olim o‘g‘lining
"Islomda salomatlik" kitobidan
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining xalqaro nufuzi yana bir bor yuksak e’tirof etildi
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi nomiga xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar hamda xalqaro anjumanlar ishtirokchilari tomonidan yo‘llanayotgan minnatdorlik va hamkorlik maktublari Markazning xalqaro maydondagi yuksak nufuzi tobora mustahkamlanib borayotganidan dalolat bermoqda.
Xususan, Malayziya Qirolichasi Raja Zarit Sofiya Zoti Oliyalari O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi direktori Firdavs Abduxoliqov nomiga yo‘llagan minnatdorlik maktubida O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi davomida ko‘rsatilgan yuksak mehmondo‘stlik va samimiy qabul uchun chuqur minnatdorlik bildirgan. Shuningdek, Qirolicha O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markaziga tashrif unda unutilmas taassurot qoldirganini ta’kidlab, Markaz ekspozitsiyalari Markaziy Osiyoning boy tarixi, madaniy merosi hamda Islom sivilizatsiyasi taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan buyuk allomalarning ilmiy-ma’naviy merosini zamonaviy muzey yechimlari orqali keng va ta’sirchan tarzda namoyon etayotganini yuqori baholagan. Ayniqsa, Qur’on zalidagi ma’naviy muhit va noyob meros namunalari unda katta hurmat va hayrat tuyg‘ularini uyg‘otgani qayd etilgan.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi hamda 2026 yil 7–11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida bo‘lib o‘tgan I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak xalqaro e’tirofga sazovor bo‘lmoqda. Forum yakunlaridan so‘ng nufuzli xalqaro tashkilotlar, ilmiy muassasalar va jamoat arboblari tomonidan minnatdorlik hamda hamkorlikni rivojlantirishga oid qator maktublar kelib tushdi.
Malayziya Xalqaro Islom universiteti (International Islamic University Malaysia – IIUM) huzuridagi Office of Strategic Institution Transformation rahbari, professor Shukron bin Abd Rahmon o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumining xalqaro ahamiyatiga alohida to‘xtalgan. Uning qayd etishicha, 40 dan ortiq mamlakatdan olimlar, davlat arboblari va xalqaro tashkilotlar vakillarini birlashtirgan mazkur anjuman islom sivilizatsiyasining tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini targ‘ib etish, davlatlar o‘rtasidagi ilmiy muloqot va akademik hamkorlikni mustahkamlashda muhim o‘rin tutdi. Shuningdek, forumning yuqori saviyada tashkil etilgani, ishtirokchilar uchun yaratilgan sharoitlar hamda O‘zbekistonning boy ilmiy va ma’naviy merosi xalqaro jamoatchilikka munosib tarzda namoyon etilgani e’tirof etildi.
Rossiyaning “Rossiya – Islom dunyosi” strategik qarash guruhi tomonidan yuborilgan ikki alohida maktubda ham Forum va Markaz faoliyatiga yuksak baho berildi. Xususan, mazkur maktublarda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ochilishi XXI asr islom olamidagi eng yirik gumanitar va madaniy-ma’rifiy loyihalardan biri sifatida baholanib, O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ushbu tashabbusni amalga oshirishdagi yetakchi o‘rni va Markazni ilm-fan, tinchlik, ma’rifat, gumanizm hamda bunyodkorlik maskani sifatida shakllantirishga qaratilgan sa’y-harakatlari alohida e’tirof etilgan.
Shu bilan birga, Markazning kelgusida dunyo olimlari, tadqiqotchilari va talabalari uchun nufuzli ilmiy-ma’rifiy markazga aylanishiga ishonch bildirilib, muzeyshunoslik, tarix, arxeologiya, ta’lim, kitobshunoslik va nashriyotchilik sohalarida qo‘shma ilmiy va madaniy loyihalarni amalga oshirishga tayyorlik bildirilgan.
Iordaniya Hoshimiylar Qirolligi Madaniyat vazirligi Bosh kotibi professor Nidal Al-Ahmad ham o‘z maktubida I Xalqaro islom sivilizatsiyasi forumi yuksak saviyada tashkil etilganini ta’kidlab, anjuman Islom sivilizatsiyasining insoniyat taraqqiyotiga qo‘shgan ulkan hissasini xalqaro maydonda yana bir bor namoyon etganini qayd etgan. Shuningdek, turli mamlakatlardan tashrif buyurgan olimlar, davlat va din arboblarini bir maydonga jamlagan mazkur forum tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat g‘oyalarini ilgari surishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro muloqot platformasiga aylangani ta’kidlangan.
Markazning xalqaro maydondagi faoliyatiga bildirilayotgan yuksak ishonchning yana bir amaliy ifodasi sifatida ICESCO ning Boku shahridagi mintaqaviy ofisi tomonidan Markaz rahbariyatiga 2026 yil 27–28 iyul kunlari bo‘lib o‘tgan Global Foresight Focal Points Initiative xalqaro tadbirida ishtirok etish uchun rasmiy taklifnoma yuborildi. Taklifda ICESCOga a’zo davlatlarda strategik prognozlash, davlat boshqaruvida innovatsion yondashuvlarni joriy etish va kelajakni rejalashtirish sohalarida hamkorlikni kengaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgani qayd etilgan.
Xorijiy davlatlar rahbarlari, nufuzli olimlar va xalqaro tashkilotlar tomonidan bildirilgan mazkur e’tiroflar O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining qisqa vaqt ichida xalqaro ilmiy-ma’rifiy hamkorlikning muhim platformalaridan biriga aylanganini yana bir bor tasdiqlaydi. Bu esa Markaz tomonidan islom sivilizatsiyasining boy ilmiy va madaniy merosini o‘rganish, asrab-avaylash va jahon hamjamiyatiga keng targ‘ib etish borasida amalga oshirilayotgan ishlar xalqaro darajada yuksak baholanayotganining yorqin ifodasidir.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
