Guvohligi ikki kishining guvohligiga o‘tadi
Nabiy sollallohu alayhi vasallam Madina bozorida bir a’robiydan ot sotib oldilar. Yonlarida pul yo‘q edi. Savdolashib bo‘lgach, pulni olib kelish uchun shoshib uylariga ketdilar. A’robiyga ortlaridan borishni tayinladilar. A’robiy sekin yurdi. Savdo pishganidan xabari yo‘q kishilar a’robiydan otning narxini so‘ray boshlashdi. Ulardan biri a’robiyga Nabiy alayhissalom bermoqchi bo‘lgan puldan ortiqroq pul taklif qildi. Shunda a’robiy Nabiy sollallohu alayhi vasallamdan yangi narx bersalar sotishini, aks holda, boshqa kishiga berishini aytdi. Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
- Men sendan otni sotib olgan edim-ku! – dedilar.
A’robiy aytdi:
- Allohga qasamki, men uni sizga sotganim yo‘q! Nabiy sollallohu alayhi vasallam:
- Men sendan uni sotib oldim! - dedilar yana. Atrofga odam to‘plandi. A’robiy Nabiy sollallohu alayhi vasallamga dedi:
- Meni otni sizga sotganimga guvohingiz bormi? Shunda Huzayma ibn Sobit roziyalloxu anhu o‘rtaga otilib chiqdi va:
- Men Rasululloh sollallohu alayhi vasallam otni sendan sotib olganlariga guvohman! dedi. Aslida, Huzayma savdoga guvoh bo‘lmagan edi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham undan ajablanib so‘radilar:
- Nima bilan guvohlik berasan?
Huzayma dedi:
- Ey Allohning Rasuli! Sizni tasdiqlaganim bilan guvohlik beraman. Samodan xabar keltirganingizni tasdiqlab, yerdagi xabaringizni yolg‘onga chiqaramanmi?!
Nabiy sollallohu alayhi vasallam shunda o‘sha mashhur gapini aytdilar:
Huzaymaning guvohligi ikki kishining guvohligiga tengdir!
Abu Bakr roziyallohu anhuning davrida Qur’on jamlandi. Zayd ibn Sobit roziyallohu anhu har bir oyatni kim Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning og‘izlaridan eshitganiga ikkita guvoh keltirsagina yozib olar edi. Ahzob surasiga yetganida Rasululloh sollallohu alayhi vasallamdan eshitgan, ammo unutgan bir oyatni bilib qoldi. Bu oyatni Huzayma kelib unga eslatdi. U oyat Quyidagi oyat edi:
«Mo‘minlardan Allohga bergan va’dalariga sodiq qolgan kishilar bordir. Bas, ulardan ba’zilari ajalini topdi. Ba’zilari esa kutib turibdi. Ular biror narsani almashtirmadilar» (Ahzob surasi, 23-oyat).
Zayd roziyallohu anhu: «Huzaymaning guvohligi Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlaridek, ikki kishining guvohligiga o‘tadi», dedi va bu oyatni Mus'hafga kiritib qo‘ydi. Biz bu oyatni qiyomat kunigacha tilovat qilamiz!
Alloh taolo haqlarni himoya qilish uchun shartnomalarni yozib qo‘yishni amr qiladi. Xaridorning haqqini, sotuvchining haqqini, qarz beruvchining haqqini, qarz oluvchining haqqini, ishchining haqqini, ish beruvchining haqqini... Ammo shuni bilishimiz kerakki, gapiga javob bermaydigan kishini hech qanaqasiga eplab bo‘lmaydi. Insonlar dunyo epchilniki deb o‘ylashadi. Yuqoridagi ko‘proq beradigan kishini topgan va savdosini buzgan a’robiy kabi mol jamlash uni qanday yo‘l bilan topishingizdan qat’i nazar daholikni talab qiladi deb xayol qilishadi. Insonlar harom u yoqda tursin, hatto halolning ham kuni kelib ketishini unutishadi. Qolaversa, baraka degan narsa bor. Alloh taolo yolg‘on qasam bilan, xiyonat bilan, va’daga xilof qilish bilan topilgan moldan barakani tortib oladi. Qolaversa, bundan keyin o‘lim, oxirat va hisob-kitob degan narsalar ham bor. Unutmaylik!
«Nabaviy tarbiya» kitobi asosida tayyorlandi
Zeki Kaymaz: Kelgusi o‘n yil ichida O‘zbekistonni turkiy dunyoda yorqin yulduz sifatida ko‘raman
Turk tili instituti Ilmiy kengashi a’zosi, filolog olim, professor Zeki Kaymaz O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligi arafasida “Dunyo” AA orqali yurtdoshlarimizga o‘zining samimiy tabrigi va ezgu tilaklarini yo‘lladi.
– Avvalo, O‘zbekiston xalqini istiqlolning 35 yilligi munosabati bilan chin ko‘ngildan tabriklayman. O‘ttiz besh yil oz vaqt emas. Men yuz yildan oshgan mustaqil Turkiya fuqarosi sifatida Sizlarga ham yana ko‘p asrlar mustaqillik shodiyonasini nishonlashingizni tilayman.
Tarixga nazar tashlasak, Markaziy Osiyo, xususan, O‘zbekiston bilan yaqin munosabatda bo‘lib kelganmiz. Ayniqsa, Turkiyadagi milliy ozodlik kurashi davrida bizga bu diyordan jo‘natilgan ko‘makni doimo katta minnatdorlik bilan yodga olamiz.
Qardosh o‘zbek xalqi biz uchun doimo yaqin birodar, qalin do‘st bo‘lib kelgan. O‘zbekistonning bugungi taraqqiyoti bizni juda mamnun qiladi. Ushbu zaminga har borganimda go‘zal va obod mamlakatni ko‘ramaz. Yurtingizda madaniyat va ma’rifat o‘choqlari bisyor. Albatta, bu tamaddun va sivilizatsiyaning ildizlari uzoq o‘tmishga borib taqaladi.
Markaziy Osiyodagi ilk o‘rta asrlardagi Birinchi renessans hamda Amir Temur asos solgan Ikkinchi renessans davrlarida bu zaminda buyuk sivilizatsiya shakllandi. Toshkentda bunyod etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqanddagi Imom Buxoriy majmuasi, Imom Moturidiy ziyoratgohi kabi madaniy-ma’naviy maskanlar islom olamida muhim ahamiyatga ega.
Geostrategik mavqei nuqtayi nazaridan, men kelgusi o‘n yil ichida O‘zbekistonni turkiy dunyo, xususan, Markaziy Osiyo davlatlari orasida yorqin yulduz sifatida ko‘raman.
Buning sabablari bor, albatta. Avvalo, mamlakatdagi kuchli iqtisodiyot. Qolaversa, chuqur ildizlarga ega bo‘lgan boy madaniyat va tarix. Turkiya bilan O‘zbekiston o‘rtasidagi mustahkam do‘stlik va yaqin hamkorlik aloqalari ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Tilagim – do‘stlik rishtalarimiz yanada mustahkamlansin, davlatlarimiz o‘rtasidagi hamkorlik aloqalari yuqori darajaga ko‘tarilsin.
Yana bir bor mustaqillik bayrami bilan chin qalbimdan tabriklayman va o‘zbek xalqiga samimiy salomlarimni yo‘llayman.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
