Zamonaviy ilmlarni egallash davr talabi
Bugungi tez o‘zgarayotgan mehnat bozorida to‘g‘ri kasb tanlash moddiy farovonlik, shu bilan birga ikki dunyo saodatiga erishish yo‘lidir. Islom dinida halol kasb bilan shug‘ullanish yuqori baholanadi. Muqaddas dinimizda kasb-hunar egallashga katta e’tibor qaratilgan.
Qur’oni Karimda shunday marhamat qilinadi: “Namoz tugagandan so‘ng yer yuziga tarqaling va Allohning fazlidan (rizq) izlang...” (Juma surasi, 10-oyat).
Bu oyat musulmon kishi ibodatda hamda rizq izlashda, kasb-hunar bilan jamiyatga foyda keltirishda ham faol bo‘lishi kerakligini ko‘rsatadi.
Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalom dedilar: “Hech bir inson o‘z qo‘li bilan mehnat qilib topgan taomidan ko‘ra yaxshiroq taom yemagan” (Imom Buxoriy rivoyati).
Bugungi kunda yoshlar IT, muhandislik, tibbiyot va hunarmandchilik kabi sohalarni puxta egallashlari lozim. Zero, kuchli mutaxassis bo‘lish millatning yuksalishiga xizmat qilish demakdir.
Misol uchun, axborot texnologiyalari sohasini egallash yuqori daromadli kasb hamda ulkan ajr-savoblarga sabab bo‘luvchi vositasi hamdir. Yoshlarni bu sohaga yo‘naltirish jamiyatga ko‘p manfaat keltiradi.
Bugungi kunda millionlab insonlar islom haqidagi ma’lumotlarni internetdan izlamoqda. Dasturchilar tomonidan yaratilgan sifatli veb-saytlar, mobil ilovalar (Qur’on qiroatlari, hadis to‘plamlari, namoz vaqtlari) insonlarning ibodatlarini osonlashtirishga va to‘g‘ri bilim olishiga xizmat qiladi. Internetdagi noto‘g‘ri ma’lumotlarga qarshi faqat kuchli bilim va zamonaviy media-texnologiyalar bilan kurashish mumkin.
Avvallari bir hadisni o‘rganish uchun oylab yo‘l yurilgan bo‘lsa, bugungi kunda dasturchilar yaratgan elektron kutubxonalar va qidiruv tizimlari soniyalar ichida kerakli ma’lumotni topish imkonini beradi. Bu esa “Ilm talab qilish har bir musulmonga farzdir” degan hadisga amal qilishni yengillashtiradi.
Onlayn xayriya platformalari, zakot hisoblagichlar va ijtimoiy yordam ilovalari orqali muhtojlarga yordam berish jarayoni shaffof va tezkor bo‘ldi. Bu sohada xizmat qilgan dasturchi ham xayriya qiluvchi kabi savobga sherik bo‘ladi.
Yosh dasturchining klaviaturadagi har bir bosgan tugmasi, agar u ezgu maqsadda bo‘lsa, ajr-savob yoziladigan xayrli amalga aylanishi mumkin. "Zamon senga boqmasa, sen zamonga boq" deyilgan naql zamirida ham davrning ilg‘or ilmlarini egallab, uni ezgulikka xizmat qildirish g‘oyasi yotadi.
T.Azimov
Jannatning misoli
“Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli shuki, uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari va soyalari doimiydir. Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir” (Ra’d surasi, 35-oyat).
Bu oyat taqvodorlarga va’da qilingan jannatni sifatlab berish ma’nosida bo‘lishi mumkin. Oyat “taqvodorlarga va’da qilingan jannat kofirlarga va’da qilingan do‘zaxga o‘xshash bo‘ladimi?” degan ma’noda bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni jannat bilan do‘zax birbiriga o‘xshash emas.
Alloh taolo boshqa bir oyatda jannat haqida bunday marhamat qiladi: “Taqvodorlarga va’da qilingan jannatning misoli: ichida aynimagan suvli anhorlari, ta’mi o‘zgarmagan sutli anhorlari, ichuvchilar uchun lazzatbaxsh xamrli anhorlari, musaffo asalli anhorlari bor. Ular uchun unda barcha mevalar va Rabbilaridan mag‘firat bordir. Ular do‘zaxda mangu qoladigan, o‘ta qaynoq suv bilan sug‘orilib, ichaklari titilib ketadigan kimsa (kofirlar)ga o‘xsharmidi?” (Muhammad surasi, 15-oyat).
Alloh taolo bu oyatda bunday demoqda: “Sifati shunday doimiy ne’matlar ichra bo‘lgan kishilar mudom azoblanadigan, sifatlari ana unday bo‘lgan kimsalar kabi bo‘lurmi?” Ya’ni jannatiylar do‘zaxiylar kabi bo‘lmaydi. Shundan oldin kelgan oyat ham ushbu oyatga qiyos qilinadi.
“Uning ostidan anhorlar oqadi, mevalari doimiydir”. Ya’ni jannatning mevalari doimiy bo‘lib, aslo tugab qolmaydi. Ular dunyo mevalari va uning ne’matlariga o‘xshamaydi. Dunyo mevalarining har qanday turi vaqti bilan tugab qoladi. Shuning uchun ham Alloh taolo oxirat jannatining mevalari va undagi jamiki ne’matlar uzluksiz, doimiy ekanini hamda kofirlarga oxiratning azobi ham bardavom ekanini xabar qildi.
“Va soyalari…” Alloh taolo jannatning soyasi ham uzluksiz ekani, unda botishi bilan soyasi ham yo‘qoladigan quyosh bo‘lmasligini bayon etib, undagi barcha ne’matlarning davomiyligi va manfaatli bo‘lishini bildirdi. Soyada manfaat bor, lekin zarar yo‘q, quyoshda esa foyda bilan birga zarar ham bordir. Xuddi shunday, dunyo hayotida barcha narsalarda foydali taraflari bilan birga zararli jihatlar ham bo‘ladi. U ne’matlar kelishi vaqti bilan to‘xtab, zavol topadi. Alloh taolo oxiratdagi soya, jannatdagi barcha ne’matlar zararsiz, uzluksiz, boqiy bo‘lishini va ular dunyodagi soyaga va ne’matlarga o‘xshamasligini xabar qildi.
“Shu taqvo qilganlarning oqibatidir. Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Bu oyat ning zohirini e’tiborga oladigan bo‘lsak, go‘zal oqibat shirkdan saqlanganlarga bo‘lishi aytildi. Chunki Alloh taolo kofirlarning oqibati do‘zax ekanini zikr qildi. Ya’ni ular ning oqibati, jazosi do‘zaxdir. Jannat esa shirkdan saqlanganlarning mukofotidir.
“Kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”. Ya’ni kofirlarning jazosi do‘zaxdir. Yoki ushbu iboraning ma’nosi: “Taqvo qilganlar ning oqibati jannatdir, kofirlarning oqibati esa do‘zaxdir”.
Mufassirlardan ba’zilari Alloh taoloning “Bu taqvo qilganlarning oqibatidir” oyatining ma’nosini bunday bayon qiladi: “Ularning amallari, yaxshiliklarining oqibati jannatdir. Alloh taoloning yagonaligiga kufr keltirgan kimsalar amallarining oqibati esa do‘zaxdir”.
Imom Abu Mansur MOTURIDIYning “Ta’vilotul Qur’on” asaridan
Abdulatif ALLOQULOV tarjima qildi.
“Hidoyat” jurnalining 2025 yil 9-sonidan
http://hidoyatuz.taplink.ws